Засгийн газраас Оюу толгой төслийн хөрөнгө оруулагчидтай яриа хэлэлцээ хийх Ажлын хэсэг байгуулж, ахлагчаар Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар ажиллаж байгаа билээ. Өнгөрсөн хугацаанд Ажлын хэсэг Оюу толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээний зарим заалт болон Далд уурхайн бүтээн байгуулалтын төвлөгөө Монгол Улсын эрх ашигт нийцэхгүй, монголчууд Оюу толгой төслөөс хүртэх өгөөж улам бүр багасч, хойшилж талаарх тооцоо судалгааг танилцуулсан байдаг.
Тэгвэл Оюу толгой төслийн зардал хэтэрч, бүтээн байгуулалт хойшилсон асуудлаар хөндлөнгийн хяналтын дүгнэлт гарсантай холбогдуулж Ажлынх хэсгийн ахлагч Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар, УУХҮ-ийн сайд Г.Ёндон, Оюу Толгойн ТУЗ-ийн гишүүн З.Ган-Очир нар мэдээлэл хийлээ.
ХЗДХ-ийн сайд Х.Нямбаатар: Оюу толгойн гүний уурхайн уурхайн бүтээн байгуулалтын зардал анх тооцоолж байснаас 1.450 сая ам.доллараар хэтэрч, бүтээн байгуулалтын ажил 22 сараар хойшилсон асуудлаар Засгийн газраас компанийн ТУЗ-д удаа дараа хүсэлт тавьсны үндсэн дээр дэлхийд нэр хүндтэй хөндлөнгийн шинжээчид ажиллуулахаар болсон.
Энэ хүсэлтийн дагуу өнгөрсөн гуравдугаар сард хөндлөнгийн шинжээчид томилогдож, таван сар гаруй хугацаанд ажиллаж өнөө өглөө Засгийн газрын Ажлын хэсэгт дүгнэлтээ хүргүүллээ. Ингээд хөндлөнгийн шинжээчид төслийн гүйцэтгэл хойшилж, зардал хэтэрсэн нь геотехникийн асуудлаас болоогүй гэсэн дүгнэлтийг танилцууллаа. Хөрөнгө оруулагч тал болон Оюу толгой төслийн менежментийн баг бүтээн байгуулалт хойшилж, зардал хэтэрсэн шалтгааныг геотехникийн нөхцөл байдлаас болж үүссэн гэдгийг удаа дараа мэдэгдсэн байдаг. Гэтэл дэлхийн нэр хүндтэй шинжээч нар гүний уурхайн санхүүжилт хэтэрсэн болон бүтээн байгуулалт удааширсан нь огт геотехникийн нөхцөл байдлаас үүсээгүй байна гэж үзлээ.
Дөнгөж сая хөндлөнгийн шинжээчдийн дүгнэлттэй холбогдуулж Рио Тинто группийн Монгол дахь салбарын захирал Амаржаргал, Мөнхсүх нартай уулзалт зохион байгууллаа. Уулзалтаар хөндлөнгийн шинжээчдийн дүгнэлтэд тайлбар хийхийг, мөн далд уурхайн олборлолтоо яаралтай эхлүүлээч ээ гэдэг шаардлагыг тавилаа. Монголын Засгийн газрын зүгээс далд уурхайн шинэчилсэн ТЭЗҮ-г дахин батлах боломжгүй. Иймд хуучин ТЭЗҮ-ээр далд уурхайн олборлолтоо эхлүүлэхийг хүслээ. Дубайн төлөвлөгөөний хүрээнд далд уурхайн бүтээн байгуулалт эхэлсэн ч менежментийн буруу үйл ажиллагаанаас болж зардал хэтэрч, бүтээн байгуулалт удааширсан байна. Иймд хувьцаа эзэмшигчийн хувьд Монголын Засгийн газар гомдолтой байгаа. Менежментийн багийн алдаанаас гарсан зардлыг хэрхэн нөхөх талаар яаралтай хэлэлцэхийг компанийн ТУЗ болон хувь нийлүүлэгчдээс шаардаж ажиллана.
Одоо бид энэ хөндлөнгийн дүгнэлтийг хөрөнгө оруулагчидтай хийх яриа хэлэлцээнд гол баримт болгоно. Хоёр талын хэлэлцээг урагшлуулахад чухал нөлөө үзүүлнэ гэж харж байна гэлээ.
УУХҮ-ийн сайд Г.Ёндон: Оюу төслийн хамгийн гол нөөцийг бүрдүүлж байгаа гүнийн уурхайн зардал хэтэрч, хугацаа хойшилж байгааг Оюу Толгой ХХК-иас 2019 оны долдугаар сард танилцуулж байсан. Урдчилсан тааварлаж болшгүй геотехникийн асуудал, гүний уурхайн чулуулгын онцлогоос болж зардал хэтэрч, бүтээн байгуулалтын хугацаа хойшилж байна гэж тайлбарласан. Ингэхдээ зардал 1.2-1.9 тэрбум ам.доллараар хэтэрч, 30 хүртэлх сараар хойшилж байгаа асуудлыг ярьсан. Гэтэл сая хөндлөнгийн шинжээчид зардлын хэтрэлт болон хугацаа хойшилсон нь геотехникийн асуудалтай шууд хамаараагүй гэсэн дүгнэлт гарлаа. Энэ хөндлөнгийн шинжээчдийн Ажлын хэсэгт Рио Тинтотой ашиг сонирхлын зөрчилгүй хүмүүсийг олж ажиллуулсан. Энэ шинжээчдийг олж ажиллуулахад Засгийн газарт нэлээд хүндрэлтэй байсан. Гэсэн хэдий ч дэлхийн зэсийн том төслүүд, тухайн салбарт салбарт 30-40 жил ажиллаж байсан туршлагатай хүмүүс багтсан. Хөндлөнгийн дүгнэлт хэр бодитой вэ гэдэгт дахин дүгнэлт гаргуулсан. Үүнд, Рио Тинто компанид төслийн менежерээр ажиллаж байсан хүмүүсээр давхар дүгнэлт гаргахад Монголын Засгийн газраас хамтран ажилласан хөндлөнгийн шинжээчдийн дүгнэлтийг хүлээн зөвшөөрсөн. Үндсэндээ цаашдын гэрээ хэлэлцээний нөхцөл байдал шинээр үүссэн нөхцөл байдалд тулгуурлаж явагдана.
Монголын талын Оюу толгойн ТУЗ-ийн гишүүн З.Ган-Очир: Хөндлөнгийн шинжээчдийн дүгнэлтийг Оюу толгойн ТУЗ-д хүргүүлсэн байгаа. Энэхүү дүгнэлтэд гарсан асуудлыг ТУЗ болон хувь эзэмшигчдийн хурлаар авч хэлэлцэнэ. Цаашдаа далд уурхайн бүтээн байгуулалтад дахин зардлын хэтрэлт, төслийн менежментийн зардал гаргахгүй байх тал дээр ямар арга хэмжээ авах уу, засаглалыг сайжруулах ямар арга хэмжээ авч ажиллах уу, төслийн хувьцаа эзэмшигчийн хувьд Монголын Засгийн газар, Эрдэнэс Монголын зүгээс хэрхэн ажиллах вэ гэдэг арга хэмжээнүүд авагдаад явна гэлээ.
Монгол Улсын Татварын ерөнхий газраас тавьсан актын хүрээнд Монголын Засгийн газрыг Лондоны Арбирт Оюу толгой компани өгсөн байгаа. Тэгвэл Монгол Улсын Засгийн газар сөрөг нэхэмжлэл гаргасан. Энэ маргаанд төслийн менежментийг хэрэгжүүлж байгаа компанийн хувьд Рио Тинтог татан оролцуулъя, мөн хөндлөнгийн дүгнэлтийг авч хэлэлцэх асуудлыг тавьж байгаа аж. Хоёрт, хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулагдсанаас хойш гарсан тодорхой алдаанууд дээр Рио Тинтог буруутган сөрөг нэхэмжлэл гаргасан байна. Энэ наймдугаар сард багтаан Монголын Засгийн газрын гаргасан сөрөг нэхэмжлэлийг хэлэлцэж эхлэх төлөвтэй байна гэдгийг ХЗДХ-ийн сайд Х.Нямбаатар онцлов.
Мөн АНУ болон Их Британийн үнэт цаасны хороон дээр жижиг хувьаа эзэмшигчдийн төлөөлөл Рио Тинтог буруутгаж гомдол гаргасан асуудалд хэрэг үүсгэн шалгагдаж байгаа мэдээлэл ирсэн байна.
