Өчигдөр #Sumitomo корпорацийн тэтгэлэгт оюутан шалгаруулах ажлын хэсэгт ажиллалаа. МУИС-аас 108 оюутан материал ирүүлснээс 18-ыг нь сонгоно. Хүсэлт ирүүлсэн оюутнуудыг цөөнгүй үзүүлэлтүүдээр үнэлсний хамгийн чухал нэг нь зорилгынхоо тухай бичсэн эссэ нь юм.
1-р курсын 108 оюутны эссэг уншихад дараах дутагдлууд ажиглагдав.
1. Ямар зорилгоор зорилгынх нь тухай эссэ бичүүлснийг ойлгоогүй тэтгэлэг горилогч олон байна. Өөрийнхөө зорилгын талаар бичихээс илүү амьдрал гэж юу юм, мөрөөдөл гэж юу юм, мөрөөдөлгүй бол эх орон яанам, зорилго гэж юу юм, хүн зорилгодоо хэрхэн хүрэх ёстой вэ гэх мэтээр лекцлээд эцэст нь би л зорилготой хүн гэж төгсгөх. Эссэнийхээ зорилгыг ойлгохгүй байгаа хүнийг зорилготой хүн гэдэгт хэрхэн итгэх вэ!!!
2. Хот, хөдөө гэлтгүй ЕБС-ийн хүүхдүүдийн (шинэхэн оюутнуудын) тархийг манлайлагч болох, мундаг хүн болох, уран илтгэгч байх гэсэн хүслээр #угаачихжээ. Амжилтаа батлах сертификатуудаас нь харвал манлайлал, хувь хүний хөгжил, уран илтгэлийн сургалтад хамрагдаагүй хүүхэд тун цөөн байв. Тэгсэн хэрнээ эссэндээ үзэл бодлоо цэгцтэй зөв илэрхийлж байна уу гэхээр үгүй. Зүгээр л уран цэцэн үгээр уянгалуулсан, шүлэглэсэн, хорвоо ертөнцөөс халисан эссэнүүд. Тухайлбал, нэг оюутан миний эхний зорилго мундаг хүн болох, дараагийнх нь дэлхийн тавцанд Монголынхоо нэрийг гаргах гэж байгаа юм. Энийгээ маш гоёор хэлчихсэн. Яаж гэдгээ хэзээ ч бодоогүй байх гэмээр. Ийм л хоосон амбицтай хүүхдүүдийг хөдөөгүүр хэсэгч уран илтгэгчид бэлдэж байна.Тэднийг бие даасан, хүсэл мөрөөдөлтэй хүн болоход туслахгүй юм бол ядаж чиг баримжаагүйгээр цээжээ дэлдэгч болоход битгий хөөрцөглөөч!!!.
3. Хүүхдүүдийн мэргэжлийн чиг баримжаа маш муу байна. МУИС либерал арт системд шилжсэнээр оюутанд 1-р курстээ салбартаа элсээд хоёрдугаар ангиасаа мэргэжлийн ангидаа элсдэг болсон. Яагаад тэр салбарыг сонгосон, ирэх хавар ямар мэргэжил сонгохоор төлөвлөж байгаа, энэ нь зорилготой нь хэрхэн уялдаж байгаа тухай бичсэн оюутан тун цөөн. Бичсэн хэдээс нь мэргэжлийнхээ талаарх ойлголтоо илтгэсэн нь маш ерөнхий байв. Товчхондоо, ирээдүй хойчууд маань мэргэжлээ ийм учир шалтгаанаар сонгож байгаа гэсэн итгэл үнэмшил бараг харагдсангүй.
4. Манлайллыг медалиар үнэлдэг тогтмол ойлголт гүн нэвчжээ. Тэмцээн уралдаанд ороод медаль авах нь манлайлал мөн. Гол нь нэг чигээ бариад явах нь чухал гэсэн хэвшил алга. Математикийн, хими, биологийн олимпиадын аварга бас сагсний шигшээд байдаг хэрнээ загвар, дууны тэмцээнүүдээс түмэн медальтай хүүхэд байна. Тэмцээн болгонд л сайн хүүхдээ оруулах гэсэн сургууь, эцэг эхийн хандлага эцэстээ тэр хүүхдийг нэг их мундаг хэрнээ хэн ч биш болгож байна. Маш олон зүйл сайн чаддаг хэрнээ алийг нь ч бусдаасаа илүү хөгжүүлээгүй, алинд нь илүү дуртайгаа ч мэдэхгүй тэр хүүхдийг бүтээж байна. “Шилдэг сурагч”, “Алтан сарнай”-гаар ижилссэн оюутнууд хэн болох, юу хийхээ мэдэхгүйгээр #ШИЛДЭГ л болохыг хүсч байгаа нь гунигтай.
5. Оюутнуудын эссэ бичих (өөрийгөө тодорхойлох, илэрхийлэх) ур чадвар маш муу байна. Нэг бол уянгын халил, эсвэл зовлонгийн роман, эсвэл цаанаасаа заяагдсан сайхан Монгол нутагтаа зорилготой төрсөн хүмүүн заяа г.м. өөдрөг нь дэндсэн дэврүүн үзэл. Бодитой, баримттай бичиж байгаа нь хэдхээн. Нэг оюутан “Би эх орныхоо болоод дэлхийн тавцанд хүний эрх, шударга ёсыг тогтоох гэж эхийн хэвлийд анх бүрэлджээ” гэж бичсэнийг уншаад элэг хөштөл инээгээд араас нь сэнгэнэтэл санаа алдах. Энэ үзэгдэл олон давтагдсан. Ямар ч нотолгоогүй, хэрэггүй халилуудаар нуршиж нуршиж байгаад сүүлийн ганц параграфт миний зорилго бол … гээд бичсэн байх юм. Материал чинь сайн ч эссэ чинь муу байлаа, уучлаарай гэж бодно.
6. Нийгмийн идэвхи оролцоо гэдгийг их буруу ойлгодог бололтой. Сумынхаа танилцах үдэшлэгт оролцсон л гэнэ, бас хүчирхийллийн эсрэг жагсаалд очиж зогссон л гэнэ. Тэтгэлэг хүсч байгаа хэрнээ 2-3 компанийн хувьцаа эзэмшдэг оюутан ч байна.
108 эссэг хямартлаа уншаад энэ талаар заавал бичих ёстой гэсэн сэтгэгдэлтэй үлдсэнээ буулгаж байна. Тэмдэглээд явсан бол ёстой 108 алдаа болох байсан. Тэтгэлэг хүсэгчдийг гутаахыг хүссэнгүй, харин дараагийнхаа тэтгэлгүүдэд #тэнцээсэй гэсэндээ бичлээ. Тэд бол дүнгийнхээ голчоор тэнцсэн шилдэг оюутнуудын төлөөлөл байсан шүү дээ.
