УИХ-ын сонгуулийн 13 дугаар тойрогт МАН-аас нэр дэвшигч С.Амарсайхантай Багануур, Налайх, Багахангай дүүргийн тэлж хөгжих бодлого, ирээдүйн хөгжлийн гарц шийдлийн талаар ярилцлаа.
-Гурван дүүргийн тухай ярихад “АЛСЛАГДСАН ДҮҮРГҮҮД” гэдэг үг, ойлголт хоёр дагадаг. Чухам юунаас алслагдав?
-Улс орны хөгжил, Улаанбаатар хотын хүн амын өсөлт, эдийн засгийн тэлэлттэй уялдуулан төлөвлөж Налайх, Багануур, Багахангай дүүргүүдийг байгуулсан байдаг. Гэвч сүүлий 30, 40 жил төрийн анхаарлаас орхигдож ирсэн учраас “АЛСЛАГДСАН ДҮҮРГҮҮД” гэх тодотголтой болчихсон. Нийслэлийн 9 дүүргийн хөрөнгө оруулалт, төсөв санхүү, хүний нөөцийн бодлого, хөгжлийн төлөвлөлт, ирээдүйн алсын хараа гээд бүх зүйлд эрх тэгш хандах ёстой. Гэтэл манай гурван дүүрэг саяхныг хүртэл бүх бодлогын гадна орхигдож ирсэн. Харин сүүлийн жилүүдэд энэ байдал өөрчлөгдөж, төрийн бодлогын төв, эдийн засгийн хөгжлийн цөм болж хөгжих боломжтойг олон үйл явдал харуулж байна. Монгол Улсын Засгийн газраас “Алсын хараа 2050” хөтөлбөрт Налайх, Багануур, Багахангай дүүрэг ирээдүйд хэрхэн хөгжих талаарх томоохон зорилтуудыг дэвшүүлсэн. Мөн бүсчилсэн хөгжлийн бодлоыгн хүрээнд нийслэл хотын төвлөрлийг сааруулаж, хүн амд чиглэсэн төрийн болон нийгмийн үйлчилгээг сайжруулах, стандарттай хот, тосгоныг байгуулах, өөрийн гэсэн онцлогтой, хөгжлийн чиг хандлагатай болох гэх мэт зорилтууд бий. Үүнийг дагаад бие дааж хөгжих, улсын хэмжээнд жишиг болсон дүүрэг, хот байх боломж нөхцлийг бүрдүүлнэ.
– Алслагдсан гэх тодотголтой байсан гурван дүүргийн асуудлыг төрийн бодлогын төвд оруулж чадсан явдалд таны нөлөөлөл бий. “АЛСЛАГДСАН” гэх энэ саармаг тодорхойлолтын цаана байгаа саармаг асуудлаас гарах ямар санал санаачлагууд гарсан бэ?
-Налайх, Багануур, Багахангай дүүрэг бол тулгын гурван чулуу шиг. Монгол Улсын хөгжил, шинэчлэлт, иргэншсэн хот, тосгоныг бий болгоход аж үйлдвэрийн ууган голомт болсон энэ гурван дүүрэг, иргэдийн оролцоо, хувь нэмэр үнэлж баршгүй их. Тийм ч учраас Монгол төрийн бодлогын төв, анхааралд оруулсан.
Улмаар хот, тосгоны рэх зүйн байдлын тухай хуульд өөрчлөлт оруулж, Налайх, Багануурыг улсын зэрэглэлтэй бие даасан хот, Багахангайг нийслэлийн дагуул хот болгох санаачилга, шийдвэрийг гаргасан юм.
– Улсын зэрэглэлтэй БИЕ ДААСАН ХОТ БОЛГОХ хууль эрх зүйн орчин бүрдсэн үү. Улс төр, нийгэм, эдийн засгийн тооцоолол хийгдсэн үү?
– Хүн ам зүйн бүтэц, газар нутгийн байршил, дэд бүтэц, ирээдүйд хөгжих үндсэн нөөц боломжуудыг тооцоолсон. Мөн улс орны нийгэм, эдийн засгийн асуудлыг 20, 30 жилээр төлөвлөсөн урт хугацааны бодлоготой уялдуулж хот болгох шийдвэрийг гаргасан. Хүн ам өсөхийн хэрээр эрэлт хэрэгцээ нэмэгдэж байдаг. Үүнийгээ дагаад зах зээл тэлж, бүс нутагтаа төдийгүй олон улсад өрсөлдөх чадвартай өөрийн гэсэн онцлогтой хот, тосгонуудыг бий болгох ёстой. Бид ирээдүйн жишиг хотыг бий болгож, үүгээр дамжуулан төрөлжсөн эдийн засгийн салбарыг хөгжүүлэх, хүний амьдралын чанар, аюулгүй орчныг бүрдүүлэхэд тодорхой үүрэгтэйгээр оролцох боломжтой нөхцөл дүүрэн байна.
-Ер нь УЛСЫН ЗЭСЭГЛЭЛТЭЙ бие даасан хот гэж ямар хотуудыг хэлдэг вэ?
– Би НИТХ-ын төлөөлөгчөөр ажиллаж байхдаа дагуул хоттой болох тогтоолын төслийг өргөн барьж, 2013 онд Налайх, Багануурыг нийслэлийн дагуул хот болгон захирагчаа сонгож байв. Гэсэн хэдий ч хууль эрх зүйн орчин бүрэн бүрдээгүй, төсөв санхүүгийн эрх мэдэл, захиран зарцуулах, төвлөрүүлэх асуудал нь тодорхойгүй байсан учраас бидний хүссэнээр амжилттай урагшлаагүй. Энэ нь бидэнд маш том туршлага болсон. Тиймээс бид тооцоо судалгаагаа бүрэн хийж, улсын зэрэглэлтэй бие даасанхот болгохоор хууль эрх зүйн орчноо өөрчилж, төр, засгийн бодлогоор дэмжиж байна. “Улсын зэрэглэлтэй бие даасан хот болно” гэдэг нь иргэд, оршин суугчдынхаа оролцоо, дэмжлэгтэйгээр хөгжлийн бодлогоо төлөвлөж, боловсруулж гаргана гэсэн үг. Төсөв санхүү, татвар, хураамжаа бүрдүүлэх, хөрөнгө оруулалтын эх үүсвэрээ иргэдийн оролцоотойгоор, тэдний хүсэн хүлээж байгаа өөрчлөлт, шинэчлэлт, аюулгүй, амар тайван, ая тухайт амьдрах орчин нөхцлийг бүрдүүлэх хэмжээнд төлөвлөж, хэрэгжүүлж, хяналт тавьж, гүйцэтгэлийг хангуулснаар стандарттай хот болон хөгжинө. Энэ хүрээнд Засгийн газраас 20 минутын стандарттай хот бодлого, шийдвэрийг гаргасан. Энэ бодлогын бодит ажил хэрэг болгох хамгийн тод үлгэр жишээ нь манай гурван дүүрэг юм.
– Тэлж хөгжих төрийн бодлого шийдлийг үргэлжлүүлж, БОДИТ ҮР ДҮНД хүргэхийн тулд гурван дүүргийн иргэдээс хамаарах зүйлс байгаа юу?
– Улс орон, хот суурин газрын хөгжил, өөрчлөн шинэчлэлт, сайн сайхан амьдралын эх үүсвэр нь иргэдийн хариуцлага, идэвх, санаачлага, оролцооноос хамаардаг. Тийм дээ ч тухайн хотын иргэд нь амьдрах орчин нөхцлөө сайжруулах, эрүүл, аюулгүй байдлаа хангуулах, нийгмийн асуудлаа шийдвэрлэх, тэгш хүрээмжтэйгээр сурч боловсрох гээд хүний амьдралд зайлшгүй шаардлагатай сана санаачилга гаргаж, шаардаж, хяналт тавих зэргээр оролцоотой байх хэрэгтэй. Үндсэндээ төрийн бодлого, аж ахуйн нэгжүүдийн хамтын ажиллагаа, иргэдийн оролцоонд тулгуурлахгүйгээр ирээдүйн хөгжлийн тухай ярих боломжгүй. Гурван дүүрэг маань тэлж хөгжих боломж бүрдэж, хүний хөгжил, нийгмийн асуудал руу чиглэсэн бодлого эхнээсээ бодитой үр дүнд хүрч байгаа учраас төр, иргэн хоёрын хамтын ажиллагаагаа улам бэхжүүлэх нь чухал байна. Бид хамтарч ажиллаж байж өнөөдрийг бүтээнэ, маргаашийг ч бүтээнэ.
– Тэлэлтийн бодлогын хүрээнд дэд бүтэц, амьдрах орчин нөхцөл сайжирснаар гурван дүүрэгт шилжин ирэгсдийн тоо нэмэгдэнэ. Үүнийг дагаад гурван дүүргийн хүн ам руу чиглэсэн бодлого, шийдлүүд хэрэгтэй болох болов уу?
– Хотын эдийн үасагт хамгийн чухал үүрэг гүйцэтгэгч нь тухайн хотын иргэд, аж ахуйн нэгжүүд нь байдаг. Тэдний амьдрах орчин таатай, ажлын байр аюулгүй, цалин нь хангалттай, өрхийн орлого нь хүрэлцэхүйц байснаар ирээдүйдээ итгэх итгэл үнэмшил нь нэмэгддэг. Тиймээс л бид тэлж хөгжих бодлогыг боловсруулж, гурван дүүргийн хүн ам, шилжин суурьших иргэдийн амьдрах таатай орчин нөхцлийг бүрдүүлээд байгаа юм. Ингэхдээ ипотекийн зээлийг гурван хувийн хүүтэй болгож, урьдчилгааг 15 хувь байхаар тогтсон. Төрийн албан хаагчдын цалинг төвийн зургаан дүүргээс 20 хувиар илүү тогтоож өгсөн нь тэлж хөгжих бодлого бодит ажил хэрэг болж буй явдал юм. Улс орны хөгжлийн үндэс нь эрүүл, боловсролтой иргэн. Иймээс хүн төвтэй бодлого, хүн рүүгээ чиглэсэн хөрөнгө оруулалт, нийгмийн асуудлыг хамгийн эхэнд шийдвэрлээд явж байна.
-Гурван дүүргийн ирээдүйг та хэрхэн харж байна вэ?
– Багануур, Багахангай, Налайх дүүрэг аж үйлдвэр, аялал жуулчлал, боловсрол, тээвэр ложистикийн чиглэлээр хөгжиж буй онцлогтой. Энэ чиглэлээр хөгжих зорилго, зорилтыг Монгол Улсын Засгийн газрын “Алсын хараа – 2050” урт хугацааны хөгжлийн хөтөлбөр, Бүсчилсэн хөгжил, Шинэ сэргэлтийн бодлогод тус тус тусгаж өгсөн. Өөрөөр хэлбэл, Төр засаг бодлогоор дэмжиж, хууль эрх зүйн орчныг шинэчилж буй нь манай гурван дүүргийн хувьд хамгийн том давуу тал юм. Би 2019 онд нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагчаар ажиллаж байхдаа “Алсын хараа – 2050” урт хугацааны хөгжлийн хөтөлбөрт “Улаанбаатар хот ба дагуул хот” гэсэн 9 бүлэг бүхий хөгжлийн бодлошо, стратегийг боловсруулж, тусгуулсан. Уг бодлогын гол үзэл баримтлал нь ХОТ буюу Хүн төвтэй бодлого, Орчин төвтэй шийдэл, Төлөвлөлт төвтэй хүн рүү чиглэсэн хөгжлийн концепц байсан юм.
Энэхүү бодлогыг НИТХ-аар батлуулж байлаа. Харин УИХ-ын гишүүн, Монгол Улсын Шадар сайд болоод энэхүү ажлаа үргэлжлүүлж, Засгийн газрын түвшинд бодлогын томоохон шийдвэр гаргаж, УИХ-ын түвшинд эрх зүйн орчныг шинэчилж, хууль батлуулсан. Цаашид бодит ажил хэрэг болгох нь чухал байна. Үүнийг дагаад иргэдийн амьдрах орчин нөхцөл, аюулгүй байдал, төрийн үйлчилгээ авах хүртээмж, боловсрол, эрүүл мэндийн үйлчилгээ түргэн шуурхай авах, эрүүл, аюулгүй, тогтвортой ажлын байрыг нэмэгдүүлэх гээд олон давуу тал бий болно. Налайх, Багануур, Багахангай дүүргийн ирээдүйн хөгжил нь тодорхой, эдийн засгийн өсөлттэй, хүртээмжтэй, хүний хөгжил, нийгмийн асуудал, аюулгүй орчин руугаа чиглэсэн тэлж хөгжих бодлогыг хэрэгжүүлэх бодит ажил гараанаас гарлаа.
