Хөх тэнгэртээ дэвшсэн Ч.Гунгаасүх минь…
Анд маань их өвөрмөц,бусдаас содон хүн…ханхгар том бие, цал буурал урт үс,шанаа дагасан хууз, баравгар сахал нь эртний монгол эр хүнийг санагдуулах агаад гудамжинд дайралдсан хэн боловч өөрийн эрхгүй:
–“Энэ чинь хэн гээч нь билээ” гэсэн аястай битүүн ажиглах нь цөөнгүй байж билээ. Харин гадаадын хүмүүсийн хувьд бүр сонин байдаг биз… Зуны сайхан нартай нэгэн өдөрсөн.. миний бие Их дэлгүүрт орох гэж явтал дэлгүүрийн гадаахь урд үүдэнд бөөгнөрөн зогссон хэсэг гадаадын жуулчид байрын хүмүүсийн сониуч нүд дэлгүүрийн өмнөх гудамжаар аажуухан алхаж яваа нэгэн хүний зүг хандсан байлаа.
Өө тэгсэн чинь… манай Ч.Гунгаасүх маань явж байх нь тэр! Үүнээс үүдээд тэртээхь оюутан үед маань тохиолдсон нэгэн хөгжилтэй гэх үү, үнэндээ бодиттой хэрэг явдал санаанд маань эргэн буув.
1970-аад онд тухайн үеийн Ленинградын театр, хөгжим, киноны дээд сургуульд Ч.Гунгаасүх бид хоёр хоюулаа оюутан байлаа… Бас тэгээд нэг байр, нэг өрөөнд …Хичээлээ тараад заримдаа хамт унаагаар ирнэ. Нэгэн удаа автобусанд суугаад оюутны байр луугаа бид явж байлаа. Оюутны байр маань хотын төвөөс нилээд зайдуу тул бараг 40-50 иад минут явж хүрдэг. Цас орчихсон, нилээд сэрүүндүү өвөл цаг…
Манай хүн том биетэйг хэлэх үү, дээр нь чонын арьсан халхгар нүсэр дээл өмсчихсөн нэг сүрлэг нөхөр автобусны хамгийн арын суудалд тухлаад унтаж явлаа. Хууз сахалтай, ангийн арьс үс нөмөрчихсөнхүдэр биетэй эрийг хараад оросууд эрэгтэй эмэгтэйгүй л гайхсан янзтай ширтэцгээж,эвэртэй туулай үзсэн мэт болцгоов… Тэр өдөр автобус дүүрэн хүнтэй явж байлаа… хөөрхий, нэг орос өвгөн автобусны урд хаалганы хажууд зогсож явснаа, сониуч зандаа хөтлөгдөн олон зорчигчдын дундуур сөрж, хичээл зүтгэл гарган арай хийж бид хоёрын зүг дөхөж ирэх нь тэр… би ч ойлголоо… унтаж буй Гунгаагаа сэрээх гэж нудраад авав… нөгөө орос хүн Гунгаад маань ойртож очоод та хааныхан хүн бэ?
-хэмээн эелдэгхээн асуухад, харин манай хүн нойрмог нүдээрээ том харснаа, гөжүүдлэмээр санагдсан юм уу, бүү мэд ,хэгжүүн гэгчээр:
– Би Вьетнам хүн, гэх нь тэр ! энэ хариуг сонссон нөгөө орос өвгөн чинь жигтэйхэн ундуйцаж:
-Та Вьетнам хүн байхдаа яадаг юм…
Би Вьетнам уу, үгүй гэдгийг гадарлахтайгаа шүү,…гээд л үглэж гарав… настай хүн,аргагүй шүү дээ,олон зорчигчдийн дундаар тэр хол урдаас зүтгэн зүтгэн ирчихээд ийм хариу сонссонд тэрбээр гомдсон бололтой… Бодвол, сайхь өвгөн,” Вьетнам хүн ийм хүдэр, бадриун биетэй байх учиргүй гэсэн төсөөлөлтэй явж л дээ. Үнэндээ ч Гунгаасүхийн маань бусдаас онцгой нь Монголын эртний өв соёлыг өөрийн биеээрээ тээж явсан хүн…ямар сайн даа л “Чингис хаан”-ны дүрийг бид эрж хайгаад байх хэрэг байна уу даа, тэр хүн маань бидний дэргэд сууж байгаа юм биш үү, –гээд японы кино найруулагч япон, монголын хамтарсан “Бөртэ чоно” киноныхоо төсөл дээр ярилцах үеэрээ Ч.Гунгаасүхийг минь заасан шүү, гээд л И.Нямгаваа найруулагч надад дурсан ярьж билээ.
Ер нь ч Ч.Гунгаасүх маань чухамдаа бие, сэтгэлээр ч, авьяас билиг, эрдэм мэдлэгээрээ ч бүх талаараа л том хүн байлаа. Монголын театрын тайзнаа тавигдсан дэлхийн болон үндэсний дуурь бүжгийн бүтээл бүр, Ч.Гунгаасүхийн нэртэй холбоотой. Театрын зураач өөрийн эскиз зургаараа аливаа бүтээлийн анхны үр үндсийг суулгаж, найруулагчийн уран санааг баяжуулах эх сурвалж болж өгдөг.
Энэ утгаараа Ч.Гунгаасүх зураач олон шилдэг бүтээлийг амилуулсан эцэг нь гэлтэй. Тухайлахад, монголын ард түмний үзэх дуртай Жамьянгийн Чулууны “Уран Хас”, Оросын хөгжмийн их зохиолч Петр Ильич Чайковскийн “Хунт нуур” бүжгэн жүжиг, италийн хөгжмийн суут зохиолч Вердийн “Травиата”, ”Риголлето”, Б.Шаравын “Чингис хаан”, Д.Лувсаншаравын “Хар Хорум” дууриуд гээд олон арван бүтээлийг тоочиж нэрлэхийн аргагүй…
Ер нь найзын маань уран бүтээлийн цар хүрээ тайз, дэлгэц, дүрслэх урлаг гээд хамраагүй салбар үгүй…
Дуурь,бүжгэн жүжгээс гадна, драмын жүжиг, кинодэлгэцийн бүтээлүүдийг амилуулахад түүний эскиз зургууд гайхалтай эх сурвалж болсон байдаг.
Улсын драмын театрын тайзнаа Д.Намдагийн “Эрдэмтний яриа”, ”Буэнос Айрэсээс хийсэн сурвалжлага” жүжгүүд, бас ”Чимгээгийн төрсөн өдөр” гэдэг кино гээд олон бүтээлүүдийн ерөнхий зураачаар тэрбээр ажилласан юм.
Ч.Гунгаасүх маань монголдоо төдийгүй хилийн чандад уригдан ажиллаж байлаа. Буриадын Дуурь бүжгийн Эрдмийн театрын урын санд түүний эскиз зургаар амилсан “Гэсэр” дуурь бий. Ч.Гунгаасүх маань Олон улсынын театрын томоохон зүтгэлтэн, ЗХУ-ын Ардын жүжигчин, Төрийн шагналт, тайзны алдарт зураач Н.Аким гэдэг хүний шавь хүн. Багшийн эрдэм шавьд гэдэг дээ. Ч.Гунгаасүх маань монголдоо ирээд ажиллахын зэрэгцээ тайзны зураачийн мэрэгжлээр дээд боловсролтой үндэсний боловсон хүчнийг бэлтгэх сургалтын эхлэлийг тавьж,үүнд өөрийн сурсан эрдэм ном, хүч чадлаа харамгүй зориулсан юм. Тэгээд ч эдүгээ түүний олон сайхан шавь нар бий.
Тэдний дундаас багшийнхаа эрдмийг өвлөсөн, ш/у доктор, профессор Ц.Эрдэнэцогт, зураач С.Ариунболд гээд түмэнд зартай олон уран бүтээлчид өнөөгийн тайз, заслалын урлагийг хөгжүүлэх үйлсийн магнайд явна. 1970 аад оны эхээр Монголын урлагийн ертөнцид гэрийн бууриа засч гал голомтоо асаасан нэгэн бүл нэмэгдсэн нь Чойжилжавын Гунгаасүхынх гэх айл байлаа. Энэ гэрийн эзэгтэй, Монгол Улсын Гавьяат багш Дашиймаа билээ. Тэрбээр СУИС-д олон жил ажиллаж байна.
Энэ хоёр сайхан уран бүтээлчийн нэр 1970 аад оноос өнөөг хүртлэх монголын дуурь, бүжгийн урлагийн хөгжил дэвшилтэй яахын аргагүй холбогдох учиртай. Ер нь Чойжилжавын Гунгаасүхийнх гэр бүлээрээ, удам дагасан урлагийн авьяастнуудтай үнэхээр өвөрмөц айл.
Энэ бол бас ховорхон сонин тохиол юм даа.
Тэднийх хоёр хүүхэдтэй, том хүү МУУГЗ Г.Ганбаатар нь аавынхаа ажлыг өвлөн аваад УДБЭТ-ын ерөнхий зураачаар ажилладаг, охин Г.Оюун нь тайзны хувцас загвар зохиогч мэргэжилтэй юм. Ч.Гунгаасүх маань өөрийгөө морины уяач хүнтэй зүйрлэж хэлж байсан удаатай. Тунгаан бодоход хашир туршлагатай уяач хүн бол хурд шандас сайтай, хүлгийнхээ бүх шинжийг нарийн судлаж таниад морио сойдог. Ингэхлээр мань хүн, өөрийнхөө мэргэжлийг өвлүүлэх гээд л хүүгээ нарийн тандаж,түүнийг сойж байсан хэрэг.
Ингээд Бээжингийн Зургийн Дээд Сургуульд хүү нь явж, төгсгөөд ирэхэд нь дэргэдээ ажиллуулж, улмаар өөрийнхөө албаа түүнд хүлээлгэж өгсөн. Энэ нь хүүдээ гүн найдвар, өндөр үүрэг хариуцлага хүлээлгэсэн хэрэг. Аавынхаа энэ их итгэлийг МУУГЗ, УДБЭТ-ын ерөнхий зураач Г.Ганбаатар эдүгээ нэр төртэй авч явна. Дээд тэнгэрээс аав нь хараад бахархаж л суугаа даа.
Уран бүтээлч,авьяаслаг энэ гэр бүлийнхний оюуны мэлмий тунгалаг, өлмий бат оршиг!
