УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаан эхэллээ. Чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн Цөмийн энергийн тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж байна.
УИХ-ын Б.Энхбаяр, Оюутолгойтой холбоотой татварын маргаан шийдэгдээгүй байгаа энэ үед хуульд өөрчлөлт оруулснаар маргаанд ямар байдлаар нөлөөлөх вэ?
Сангийн сайд Б.Жавхлан, Бид улам туршлагажиж, Монгол Улсад ашигтай хөрөнгө оруулалтын гэрээ хийж байна гэж хэлж болно. Бид сүүлийн 10 гаруй жил Оюутолгойг тойрсон татварын маргааны асуудал бол одоо бидний нарийвчлах гэж байгаа татварын хувь хэмжээ, элэгдэл хорогдол, алдагдлыг шилжүүлэх хугацаа гэсэн гурван асуудлаар огт маргадаггүй.
Бид маш өргөн хүрээнд задгай хуульчилснаар татвар тооцох аргачлалтай холбоотой өргөн хүрээнд маргаан үүсгэсэн. Тухайлбал, зардлыг бүртгэх эсэх, зардлыг хиймлээр өсгөсөн, барилга уу тоног төхөөрөмж үү гэх хөрөнгийн ангилал, ханшийн хөрвүүлэлт гэх мэт дандаа аргачлал дээр маргалдаад байгаа. Үүнийг хуулиар маш тодорхой, нарийвчлан тусгах гэж байгаа юм. Хэрэв энэ хуулийг энэ хэвээр баталбал Оюутолгой энэ гэрээнээс аль болох холдоно. Маргах асуудал нь байхгүй, улам тодорхой ойлгомжтой болно гэсэн үг. Цаашид гадны хөрөнгө оруулагчид ч эрх зүйн орчин улам ойлгомжтой болох юм.
ХЗДХ-ийн сайд О.Алтангэрэл, Оюутолгойтой холбоотой арбитрын маргаан нь ашигт малтмалын нөөц ашиглах аргачлалтай холбоотой. Энэ хуульд өөрчлөлт оруулснаар Монголын маргаанд Монголын талаас үзүүлэх сөрөг нөлөөлөл байхгүй.
Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Ц.Туваан, Лондонд болж байгаа арбитрын маргаанд ямар нэг нөлөө үзүүлэхгүй. Энэ хуулиар татварын хувь хэмжээ, элэгдэл тооцох хугацаа тодорхой болно. Оюутолгойд 1.4 их наядын акт тавьсан, мөнгө нь татагдаж орж ирсэн.
УИХ-ын гишүүүн Б.Пүрэвдорж, АМНАТ дэлхий дахинд дунджаар 5.5 хувь байна. Ураны хамгийн их нөөцтэй Казахстанд 6 хувь, Австрали, Канад, Нигери тус бүр 5 хувь, Узбекистанд 8 хувь байна. Ураны тухай ярихад иргэд болгоомжилдог. Тэгэхээр Монголын ураны бүх ордыг нээхэд ажилласан эрдэмтэн Г.Жамсрандорж гуай энэ талаар мэдээлэл өгөөч гэв.
Физикч, геологич Г.Жамсрандорж, Цацрагтай холбоотой иргэдийн санаа зовдог асуудал бол ураны ордуудын орчмын цацрагийн хэмжээ. Цацрагийн хэмжээ Улаанбаатарт 20 микр энгийн цаг байгаа бол Халзанбүргэдэйд үүнээс 8 дахин их байгаа.
2003 онд Зөөвч-Овоогийнхоос 10-20 дахин өндөр Дорнодын ураны хүдэр дээр ажиллаж байхад спектрометрийн заалт өндөр дуугардаг, хүдрээс холдох тусам багасдаг. 3-4 метр холдоход цацрагийн нөлөө байхгүй болдог.
Цацрагийн хэмжээ уран байгаа орчин тойрондоо өндөр боловч 2-3 метр холдоход орчин тойрондоо үзүүлэх нөлөө эрс багасдаг. Цацраг идэвхтэй цэг Монголд хаа сайгүй хэдэн зуугаараа байдаг.
УИХ-ын гишүүн Д.Цогтбаатар уран олборлолтын технологийн талаар тодруулж асуув.
Сайд Ц.Туваан, Дэлхий дээр уран олборлох ил, далд, газрын дор уусган баяжуулах зэрэг хэд хэдэн арга бий. Энэ аргыг нь тухайн ордын онцлогоос шалтгаалан олборлох аргаа сонгодог. Манай Зөөвч-Овоо орд газрын дор шаварлаг, элсэн битүү орчинд баяжмал байгаа тул манайх уусган баяжуулах аргаар олборлох юм. Дэлхий дээрх ураны ордуудын 55-60 хувь нь уусган баяжуулах аргаар олборлож байна.
