Өнөөдөр Хэвлэлийн хүрээлэнд УИХ-ын гишүүн Ж.Золжаргал “Нүүрс тойрсон нам- улс төр” сэдвээр танилцуулга хийж, нүүрсний худалдааны ил тод байдал, төрийн өмчит компанийн засаглал болон улс төрийн нөлөөний талаар байр сууриа илэрхийллээ.
Тэрээр нүүрсний худалдааг ил тод, өрсөлдөөнтэй болгохын тулд биржийн аргыг түлхүү ашиглах ёстой гэж үзэв. Мөн 2025 оны байдлаар “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн экспортын 79 хувь нь урт хугацааны “том гэрээ”-гээр, 21 хувь нь биржээр хийгдэж байгаа нь ашиг, үр өгөөжийн тэнцвэргүй байдлыг харуулж байна гэж үзэж байгаагаа илэрхийллээ.
Ж.Золжаргал гишүүн 10 сая тонны оффтэйк гэрээнүүд ил болж 100 сая тонны том гэрээнүүд нууц хэвээр байгааг мөн тодотгов. Тодруулбал, төмөр зам, баяжуулах үйлдвэр, нефть дамжуулах хоолойн төлбөрийг нүүрсээр хийсэн баримтууд ил болсон. Харин “Норинко”, “Чайна Энержи”, “Чалко” зэрэг Хятадын компаниудтай байгуулсан урт хугацааны, том гэрээнүүдийн үнэ, нөхцөл нууц хэвээр байгааг мэдэгдэв. “Чайна Энержи”-гийн гэрээ 2030 он хүртэл жилд 5 сая тонн, түүнээс хойш 20 сая тонн нүүрс нийлүүлэхээр тохирсон, нийтдээ 250 сая тонны хэмжээтэй томоохон хэлэлцээр юм. Тэрбээр биржийн үнэ ба урт хугацааны гэрээний үнийн зөрүү 40 ам.долларын гэснийг иш татаж үүний тал нь тээврийн зардал гэвэл эцсийн зөрүү нь 20 ам.доллар болохыг онцоллоо. Гэвч тээврийн тендэрийн доогуур тариф нь монгол жолооч нарыг ашиггүй байдалд оруулж, өрийн дарамтад унагаж байгааг анхааруулав.
Ж.Золжаргал гишүүн Монголын эрх ашгийг хамгаалахын тулд дараах “Таван алхам”-ыг санал болголоо.
Үүнд:
-
Нүүрсээ илүү их хэмжээгээр биржээр зарах (бирж:том гэрээ = 50:50);– Хил хүртэл тээврийг монголчууд өөрсдөө хийх
-
Нүүрсийг чанараар нь сорчилохгүй борлуулах;
-
Үндэсний үнийн индекс бий болгож ашиглах;
-
Бүх гэрээг нууцаас гаргах зэрэг орно.
Тэрээр “нүүрсний хулгай” гэх ойлголт нь төрийн өмчит компанийн нууц гэрээ, намын томилгоо, улс төрийн оролцоотой шууд холбоотой гэж дүгнэв. Тэрээр энэ талаар “Тэнд гэрээг нууцаар байгуулж, хямд үнээр зарж, ашиг хуваадаг тогтолцоо үүссэн” гэв.
Түүний илтгэлийн гол санаа нь нүүрсний худалдааг ил тод болгох, намын нөлөөг төрийн өмчит компаниудаас салгах, баялгийн эзэмшилд иргэдийг хишиг хувь хүртэгч биш хувьцаа эзэмшигч байдлаар оролцуулах гэсэн гурван чиглэлд төвлөрсөн байв.
