Б.Батмөнх: Жирэмсний хяналтанд орсноор ургийн гажигийг эрт илрүүлэх боломжтой

-Жирэмсэн эхчүүдийн дунд жирэмсний хугацаанд витамин
хэрэглэх нь тийм ч сайн биш,биеийн жин их нэмэгддэг,ураг томордог гэх мэт буруу
ойлголтууд байдаг-

Баянзүрх дүүргийн Эрүүл мэндийн төвийн Эх барих
эмэгтэйчүүдийн их эмч Б.Батмөнхтэй төрөлт болон жирэмслэлт, жирэмсэн үеийн
хүндрэлээс хэрхэн сэргийлж болох талаар ярилцлаа.

 

 

– Монгол улсад хүн амын өсөлт
эрчимтэй нэмэгдэж төрөлт ихсэж байна. Төрөлт нэмэгдэхтэй холбоотой олон
асуудлууд гардаг байх. Ер нь жирэмслэлт хүний биед хэрхэн явагддаг вэ?

– Жирэмслэлт гэдэг нь өндгөн эс, эр бэлгийн эстэй нийлэн эвсэл үр үүссэнээр
умайн хөндийд бэхлэгдэж төрөх хүртлэх үйл ажиллагааг хэлнэ. Нөгөө талаас
жирэмслэлт гэдэг нь ялангуяа эмэгтэйчүүдэд асар их хариуцлага, айдас, бие болон
сэтгэл зүйн өөрчлөлт, тухайн гэр бүлд баяр баясгаланг дагуулан ирдэг байгалийн
өвөрмөц үйл явц гэж хэлж болно. Нөхөн үржихүйн насны эмэгтэй жирэмслэлтээс
хамгаалах ямар нэгэн арга хэрэглээгүй бэлгийн хавьталд орж байхад сарын тэмдэг
хугацаандаа ирэхгүй байх нь жирэмсний шинж байж болно. Ховор тохиолдолд зарим
эмэгтэйд жирэмсэлсэн ч гэсэн сарын тэмдэг ирэх ёстой хугацаандаа үзэгдэх төдий
гарч болзошгүйг анхаарах хэрэгтэй. Жирэмслэлтийн хамгийн эхний шат бол эр, эм хоёр
эс нийлэн үр тогтох үе юм. Эмэгтэй хүний биед сар бүр өндгөн эс үүсч гадагшилж
байдаг бол. Эрэгтэй хүний биед сая, сая эр бэлгийн эсүүд тогтмол боловсорч
гадагшилж байдаг. Эр бэлгийн эсийн гол зорилго нь хурдан сэлж, эм бэлгийн эсийг
олж нийлэх явдал юм.

Эр бэлгийн эсүүд төмсгөнд үүсч хуримтлагдаж байгаад бэлгийн харьцааны үед
үрийн цэв рүү, түрүү булчирхайн шүүрэлтэй холилдон үрийн шингэн болж гардаг
байна. Бэлгийн хавьталын үед 30 саяас 300 сая хүртлэх тооны эр бэлгийн эс
гадагшилдаг байна. Хэдийгээр олон сая эр бэлгийн эс гадагшилдаг ч нэг эм
бэлгийн эстэй зөвхөн нэг эр бэлгийн эс нийлж үр тогтдог. Үр тогтож байгаа эр
бэлгийн эс ямар хромсом агуулсан байгаагаас шалтгаалж хүүхдийн хүйс тодорхойлогдоно.
Хэрэв эр бэлгийн эс Х хромсом агуулсан байвал охин, Y хромсом агуулсан байвал хүү төрөх юм.

-Эмэгтэй хүний биед өндгөн эс хэрхэн
бий болох вэ?

-Өндгөн эс нь өндгөвчинд боловсорч бий болдог. Өндгөвч гэдэг нь эмэгтэй
хүний гол эрхтэнүүдийн нэг бөгөөд умайн хоёр талд байрладаг булчирхайлаг хос
эрхтэн юм. Эмэгтэй хүний биений юм ирж эхэлсэн үеэс цэвэрших хүртэл 400 гаруй
өндгөн эс боловсрон гардаг гэж үздэг. Биений юмны мөчлөгийн 12-16 дахь хоногт
хоёр өндгөвчний аль нэгнээс өндгөн эс боловсрон гарч гуурсан хоолой руу
сорогдон ордог. Өндгөн эс 24 цаг орчим л амьд байдаг бөгөөд энэ хугацаанд умайн
гуурсан хоолойн гүрвэлзэх хөдөлгөөний тусламжтайгаар умайн хөндий рүү явах
замдаа эр бэлгийн эстэй нийлж үр тогтож шинэ амьдралын эхлэл бий болдог.

Ингээд ээжээс тал гений мэдээлэл агуулсан(23 дан хромсом) өндгөн эс, ааваас тал гений мэдээлэл
агуулсан (23 дан хромсом) эр
бэлгийн эс нийлж хүн гэдэг амьтны анхны эх үүсвэр болсон тоосноос жижигхэн ганц
эс үүсдэг бөгөөд тэр нь аав ээжээс тэнцүү мэдээлэл агуулсан 46 хромсом гэгч
кодыг агуулсан гайхамшигт нууцлаг эс юм. Энэ
нэг эс эмэгтэйн умайд бэхлэгдэн хуваагдан үржиж явсаар хүүхэд болдог
байна. Гайхамшигтай байгаа биз. Ингээд жирэмслэлт эхэлж 40 долоо хоног буюу 28 хоногийг
1сар гэж тооцон тоолж эх барихын 10 сарын дараа хүүхэд төрдөг.

-Жирэмсэн эмэгтэйчүүд нэг үеэ бодвол
жирэмсний хяналтанд сайн ордог болж. Гэвч жирэмсний хяналтын ач холбогдлын
талаар төдийлөн сайн мэддэггүй эхчүүд, бүсгүйчүүд байдаг. Жирэмсний хяналтанд
байснаар ямар ач холбогдолтой вэ?

-Жирэмсэн эмэгтэйг жирэмсэн байх хугацаанд нь буюу төрөхийн өмнөх үед
үзүүлэх эрүүл мэндийн цогц тусламж үйлчилгээг хэлнэ. Энэхүү тусламж
үйлчилгээний хүрээнд жирэмсэн эхийн биеийн байдал болон ургийн өсөлт хөгжлийг
хянадаг. Жирэмсэн эмэгтэй дараах зарчимыг мөрдөх нь зөв юм.

·Жирэмсний
хяналтанд эрт орох. Хэрэв тухайн эмэгтэй жирэмсэн болсон эсвэл жирэмсэлсэн
эсэхтэй эргэлзэж байгаа бол эмчид хугацаа алдалгүй хандах нь зөв.

·Жирэмсний
хяналтанд тогтмол үзүүлж эмчийн хяналтанд байх. Хяналтын эмч танд товлолын
үзлэг төлөвлөж гаргадаг учир үзлэгээс хожигдохгүй ирж үзүүлж байх нь маш чухал.

·Хүн бүр
жирэмсний хугацаандаа өөрийнхөө болон өөрийн хүүхдийн эрүүл мэндийн асуудалд
идэвхитэй оролцох нь маш чухал үйл явц юм.

Жирэмсний хугацаанд эмчийн хяналтанд байснаар таны биед гарч болох
эмгэгүүдийг эрт үед нь илрүүлж шаардлагатай арга хэмжээг цаг алдалгүй авах
болно.

Жирэмсэн эмэгтэй эмчид эрт хандсанаар тухайн жирэмслэлтийг тээх эсэх асуудлыг
нарын мэргэжлийн эмчтэй хугацаа алдалгүй зөвлөлдөж шииднэ. Ингэснээр жирэмсний
явцад гарч болзошгүй ноцтой хүндрэлээс хугацаа алдалгүй сэргийлж чаддаг. Мөн жирэмсний хяналтанд эрт орсноор хүүхэд төрөх хугацааг баттай мэдэх, ээлжийн
амралт болон жирэмсний амралтаа авах хугацаагаа мэдсэнээр ажил хөдөлмөрөө
хэрхэн зохицуулах талаархи төлөвлөгөөгөө ч гаргах боломж бүрддэг.

Жирэмсний хяналтанд эрт орсноор ургийн төрөлхийн гажгийг эрт хугацаанд
оношлуулах, хэрвээ ургийн төрөлхийн гажиг байж болзошгүй тохиолдолд цаг
алдалгүй тусгайлсан шинжилгээнд хамрагдаж оношыг бататгах боломжтой.

-Нөхөн үржихүйн насны эмэгтэй
жирэмслэхээр төлөвлөж байгаа бол жирэмслэлтэнд өөрийгөө зайлшгүй бэлдэх
шаардлагатай юу?

-Жирэмсэн болохоос өмнө таны өөртөө тавьж буй анхаарал нь таны
жирэмслэлтийг хэвийн хүндрэлгүй явагдахад нөлөөлөөд зогсохгүй таны ирээдүйд
төрөх хүүхдийг эрүүл саруул ямар нэг төрөлхийн гажигтай төрөхөөс сэргийлж өгнө.
Жирэмслэхээр төлөвлөж буй эмэгтэйд анхаарвал зохих зүйлд:

·Эрүүл
хоололт

·Дасгал
хөдөлгөөн

·Эмчийн
у\\с үзлэгт хамрагдаж зохих ёсны шинжилгээнд хамрагдах

·Өөрийн
дураар эмийн бодис хэрэглэхгүй байх

·Өдөр
бүр 400мкг фолын хүчил уух

·Мултивитамин
хэрэглэх

·Хорт
зуршилаа багасгах (архи
огт хэрэглэхгүй,тамхи татдаг бол тамхинаас гарах,Кофе хэтрүүлэн хэрэглэхгүи
байх )

·Агаарын
бохирдол ихтэй улиралд аль болох жирэмслэхгүй байх

·Төрөлт
хорондын зайг 2-4 жилийн хугацаатай байхаар тооцох.(Хэт ойрхон зайтай жирэмслэхгүй байх)

·Өмнөх
төрөлт хагалгаараар шийдэгдсэн бол 2 жилийн дараа жирэмслэх ба жирэмслэлт
хооронд үр хөндөх ажилбар хийлгүүлэхгүй байх.

·Өмнөх
жирэмлэлтийн явцад архаг өвчин сэдэрч байсан бол тухайн архаг үрэвлийг эмчлүүлсний
дараа жирэмслэхээр төлөвлөх шаардлагатай.

-Ургийн гаж хөгжил түүнийг эрт
илрүүлэх боломж бий юу? Хэрхэн сэргийлэх вэ?

-Бүх төрлийн ургийн гажигаас 100% сэргийлэх боломжгүй боловч эмэгтэй хүн бүр эрүүл хүүхэд
төрүүлэх боломж бий. Ургийн олон гажиг тухайн эмэгтэй жирэмсэлснээ мэдээгүй
байхад буюу жирэмсний маш эрт хугацаанд үүсдэг. Ургийн төрөлхийн гажигийг эрт
илрүүлэх зорилгоор дараах арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлж байна.

·Жирэмсний
10 долоо хоногтой бүх жирэмсэн эхчүүдийг эхо шинжилгээнд хамруулах.

·Эрсдэлтэй
эхчүүдийг сонгон авч жирэмсний 9-13, 6
долоо хоногийн дотор NT-г үзэж
тодорхойлох

·NT 3мм-с дээш тодорхойлогдвол бусад шинжилгээнд нэмэлтээр хамруулах

·19-21
долоо хоногтой бүх жирэмсэн эхчүүдийг эхо шинжилгээнд хамруулах зэрэг арга
хэмжээнүүдийг бүх ЭБЭ эмч нар өдөр тутмыхаа ажилд хэрэгжүүлж байна.

Эрсдэлтэй эхчүүд гэдэгт ямар хүмүүс хамрагдах вэ гэвэл

·37-с дээш
насандаа жирэмсэлсэн

·Цацраг
туяа,хүчтэй эмийн бодисын нөлөөнд өртсөн эхчүүд

·Хорт
зуршилтай эхчүүд

·Үр
шилжүүлэн суулгуулсан жирэмсэн эх

·Гэр
бүлд,удамд төрөлхийн гажигтай хүүхэд төрж байсан

·Цус
ойртсон жирэмсэн

·Ихэр
жирэмсэн ээжүүд хамрагдана.

Дээр дурдсан эрсдэл бүхий жирэмсэн эхчүүдийн жирэмсний хяналтанд онцгой
анхааран ажиллаж ургийн төрөлхийн гажигийг
хугацаа алдалгүй эрт илрүүлснээр төрөлхийн гажигтай хүүхэд төрөх
эрсдлийг тодорхой хувиар багасгах юм.

-Жирэмсэн эхчүүд төрөл бүрийн витамин хэрэглэдэг болсон байна. Яг юунд сайн
бэ гэдэг нь мэдэгдэхгүй юм. Ингэж их витамин хэрэглэх нь зөв үү?

-Жирэмсэн ээж болон жирэмслэхээр төлөвлөж буй нөхөн үржихүйн насны эмэгтэй
олон найрлагат витамин болон фолийн хүчил хэрэглэх нь маш зөв.

Жирэмсэн эхчүүдийн дунд жирэмсний хугацаанд витамин хэрэглэх нь тийм ч сайн
биш, биеийн жин их нэмэгддэг, ураг томордог гэх мэт буруу ойлголтууд байдаг. Жирэмсэн
эмэгтэй жирэмсний хугацаанд амин дэм
дутагдсан үед ямар хор уршигтай байх талаар товчхон мэдээлэл өгье.

Фолийн хүчил дутагдсанаарураг ТМС-н гаж хөгжилтэй төрөх, ургийн жин бага байх, эрүү нүүрний ясны дутмаг
хөгжилтэй уруул тагнай сэтэрхий, мэдрэлийн гуурсны гажиг үүсэх ,эхэд цус
багадалт үүсэх.

Цинк-дутагдсанаар ураг
одой биетэй болох, дархлаа тогтолцооны эмгэгтэй төрөх.

Кальци-дутагдсанаар ургийн
жин нэмэгдэх, ургийн зүрх судасны гажиг үүсэх, нярайд ясны хөгжилийн дутмагшил
үүсэх.

Иод-дудагдсанаар ураг
амьгүй болох, зулбах, нярайд оюуны хөгжлийн хоцрогдол үүсэх.

Төмөр-дутагдсанаар цус
багадалт үүсэх, төрсөн хүүхэд эхний жилд дасан зохицол багатай байх.

Магни-дутагдахад эхийн
даралт ихсэх, төрсөн хүүхэд эрт хугацаанд рахитаар өвчлөх.

Селен-дутагдахад дархлаа
сулрах уушгины хөгжлийн дутагдалтай хүүхэд төрөх.

Д витамин дутагдахад ясны
эрдэсжилт муудах, яс шүдний гажиг үүсэх, оюун санааны хөгжлийн дутагдал үүснэ.

А витамин дутагдахадзулбалт, төрөх хүчний сулрал, ихэсийн дутмагшил, шүд, уруулын гажиг төрөлхийн
дүлий төрсний дараа хүүхдэд амин дэмийн тун
дутагдсанаар хүүхдийн өсөлт хөгжилтөнд сөргөөр нөлөөлнө.

Е витамин дутагдахад ургийн
өсөлт саарна, ихэсийн цусан хангамж дутагдсантай холбоотой зулбах дутуу төрөх
эрсдэл нэмэгдэнэ.

Омега3 дутагдсанаар тархи
хэл ярианы хөгжил, хараа сонсголд нөлөөлнө.

В амин дэмүүд дутагдахаджирэмсний эрт үеийн хордлого үүсэх, хавагнах зэрэг шинж тэмдэг илэрнэ.

С амин дэм дутагдахад ургийн
тархинд ноцтой хүндрэл үүсдэг болох нь судалгаагаар тогтоодсон.

Мөн жирэмсэн эхчүүд эрүүл зөв холлох нь маш чухал юм. Таны хоололтын
байдлаас ургийн хөгжил шууд хамаарна.

–Жирэмсэн үед зөв хооллолт чухал
гэлээ. Тэгвэл буруу хоололт гэж юуг хэлэх вэ. Хэрэглэхээс аль болох татгалзах
хүнс гэж бий юу?

-Жирэмсэн үед хэрэглэхээс аль болох татгалзах хүнсний зүйлийн талаар
товчхон мэдээлэл өгье.

·Удаан
хадгалсан хүнс

·Хэт
боловсруулсан хүнс \\дээд гурилаар хийсэн бүтээгдэхүүн г.м\\

·Өнгө
оруулсан хүнс

·Чихэрлэг
ихтэй хүнс

·Хийжүүлсэн
ундаа

·Өтгөн
кофе

·Түүхий
сүү, шүүрхий мах, түүхий өндөг

·Жимс
жимсгэнийг угаахгүй болон дутуу угааж хэрэглэхээс аль болох зайлсхийх нь чухал юм.

-Баянзүрх дүүрэгт дүүрэгт төрөлт хэр
байдаг вэ?

-Манай дүүрэг бол их онцлог дүүрэг юм. Нийслэлийн нийт хүн амын бараг 1\\4
нь тус дүүрэгт амьдардаг гэж хэлж болно. Гацуурт тосгон, Хонхор тосгон гээд
алслагдсан хороодтой. Тус дүүрэг хүн ам ихтэй учраас үүнтэй холбоотой НҮНЭ-н
тоо мөн бусад дүүрэгтэй харьцуулахад их тул жирэмсэний хяналтын тоо өндөр
байдаг. Томоохон их дээд сургуулиудын оюутны дотуур байрууд тус дүүрэгт
байдагтай холбоотой жирэмсний хяналтанд байгаа эхчүүдийн багагүй хувийг оюутнууд
эзэлдэг. БЗДЭМТ-д одоогоор жирэмсний хяналтын эмч 11, ургийн гажиг илрүүлэх
эхо-ны эмч 1, жирэмсний эхо-ны эмч 3, эмэгтэйчүүдийн эмч 1, жирэмсний доторын
эмч 3 гэсэн баг бүрэлдэхүүн жирэмсний хяналтанд онцгой анхааран ажиллаж байна.
Хэвийн явцтай жирэмсний хяналтыг өрхийн эмч нар хийж байгаа.

ЭБЭ-н их эмчид сардаа дунджаар 380-450 орчим жирэмсэн хянагдаж байна. Миний
ажиллаж буй СА-1 н хувьд 2015 онд \”Нарлаг
Улаанбаатар Ротари” клубын
төслийн багийн хамт олон Япон улсын жирэмсний хяналтын жишигт ойртуулан өрөөний
зохион байгуулалтыг хийж шаардлагатай багаж тоног төхөөрөмжөөр ханган \”Жирэмсний
хяналтын жишиг клиник”-г тохижуулж өгсөн нь эмч ажилчид бидний болон
жирэмсэн ээжүүдийн сэтгэлд туйлын тааламжтайгаар үйл ажиллагаа явагдаж байна.

 

–Алслагдсан хороодод амьдарч буй
эмэгтэйчүүд хэрхэн жирэмсний хяналтад орох вэ. Жишээ нь Улиастайд амьдардаг
жирэмсэн эх хяналтанд орохдоо ямар шат дараалалтай хамрагддаг вэ?

-Жирэмсэн эмэгтэй хяналтанд орох, ЭМ-н тусламж үйлчилгээ авахад олон давуу
талууд байдаг гэдгийг зарим ээжүүд мэддэггүйгээсээ жирэмсний хяналтанд хожуу
орох тохиолдол байдаг. Эмэгтэй та жирэмсэн болсноо мэдсэн даруйдаа оршин суугаа
хаягынхаа дагуу өрхийн эмнэлэгтээ хамгийн түрүүнд хандах ёстой. Таны иргэний үнэмлэхний
хаяг хөдөө орон нутаг, өөр дүүргээр байж болно. Та тухайн хаяг дээрээ жирэмсний
хугацаанд амьдрах бол оршин суугаа хаягын дагуу жирэмсний хяналтад орох ёстой
гэдгийг маш сайн мэдэж байх нь чухал юм. Өрхийн эмч танд үзлэг хийж, жирэмсний
хяналтын карт нээж, ЭБЭ-н эмч рүү явуулах болно.

 

Жирэмсэн эмэгтэй та оршин
суугаа хаягийн дагуу хамгийн ойр өрхийн эмнэлэгтээ болон ЭМТ-д шаардлагатай
шинжилгээнүүдийг үнэ төлбөргүй өгч, эмч нарын үзлэгт хамрагдах болно. Шинжилгээ, НМЭ-н
үзлэгийг ЭБЭ-н эмч дүгнэж таны эрүүл мэндийн байдлыг үнэлэн шаардлагатай
НМЭ-тэй хамтран жирэмсний хугацаанд хянах болно. Мөн жирэмсэн эхийн эрүүл
мэндийн даатгалыг төр хариуцдаг тул жирэмсэн эх та эрүүл мэндийн даатгалд хамрагдаагүй,
даатгалаа төлөөгүй гэж санаа зовох шаардлаггүйгээр эмнэлгийн тусламж үйлчилгээг
авах эрхтэй гэдгээ сайтар мэдэж байх нь чухал юм. Хамгийн гол нь эх таны болон
ирээдүйд төрөх хүүхдийн эрүүл мэндийн асуудал нэн чухал гэдгийг жирэмсэн
эмэгтэй дээд зэргээр ухамсарлаж жирэмсний хяналтанд эрт хамрагдах нь зүйтэй юм.