Оюутолгойн нээлттэй сонсгол өнөөдөр гурав дахь өдрөө /2025.12.12/ үргэлжилж байна. Энэхүү сонголд гэрчээр оролцож буй Ерөнхий сайд асан С.Баяраас зарим асуудлаар тодрууллаа.
Тэрбээр, “Бид хуулийн дагуу гэрээ хэлэлцээрүүдийг хийсэн. Аливаа гэрээ, төсөлд хамгийн чухал нь үр дүн бөгөөд хэлэлцээрийн явцад санхүүгийн схем гурван удаа өөрчлөгдсөн. Анх төслөө оруулах үед 34 хувийг авах нь хуульд заасан цорын ганц боломж байсан. Гэвч явцын дунд энэ 34 хувь нь өр, зээлийн дарамт үүсгэх, хөрөнгө оруулагч талтай маргаан бий болгох эрсдэлтэйг ойлгосон. Тухайн үед өнөөдрийнх шиг нарийн хуулийн зохицуулалт байгаагүй.
Оюутолгойтой гэрээ байгуулахад 2009 оны наадмын дараа УИХ-ын ээлжит бус чуулган зохион байгуулж, Аж ахуйн нэгжийн татварын хууль, Усны хууль, Автозамын ашиглалтын хуульд өөрчлөлт оруулахаар төлөвлөсөн байсан. Гэвч би Япон улсад айлчлалд байх хугацаанд УИХ 57 дугаар тогтоол гаргаж, гадаадын хөрөнгө оруулагчаас 34 хувийн хувьцааг заавал авахыг Засгийн газарт үүрэг болгосон.
Тогтоолын гуравдугаар заалт нь бүр ч ноцтой байсан. Тодруулбал, анхны хөрөнгө оруулалтаа нөхсөний дараа төрийн эзэмшлийг 50 хувь хүргэх шаардлага тавьсан нь хуульд нийцээгүй, хэрэгжүүлэхэд маш хүндрэлтэй нөхцөл байв. Тухайн үед цаг хугацаа богино байсан тул тогтоолын зөв, бурууг маргаж суух боломжгүй болсон.
Ингэснээр анхны гэрээний модель өөрчлөгдөж, хоёр дахь модель буюу 34 хувийн бүтэц бий болсон. Гэвч УИХ-ын тогтоол хүчинтэй учраас хөрөнгө оруулалтын гэрээ, хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ, түүнчлэн ТЭЗҮ зэрэг гол баримт бичгүүдийн боловсруулалт хойшлогдсон. ТЭЗҮ дараа жил нь батлагдаж, хоёр дахь моделийн хүрээнд төслийн үр өгөөжийн тооцоолол хийгдсэн. 34 хувийн бүтцээр манай тал 53 хувь хүртэх боломжтой байсан бол 34 хувийг аваагүй тохиолдолд үр өгөөж 70 орчим хувьтай гарахаар тооцогдож байв. Гэсэн ч явцын дунд хөрөнгө оруулалтын хэмжээ нэмэгдэж, дарамт өссөн.
2012-2015 онд бүтээн байгуулалт зогссон. Оюутолгой ХК-ийн ил уурхайн нөөц ердөө 20 хувь бөгөөд хамгийн чухал нь 1-2 км-ийн гүнд байрлах газар доорх уурхай. 2015 оны Дубайн төлөвлөгөө батлагдсанаар хөрөнгө оруулалтын гэрээ зээлийн гэрээний шинжтэй болж хувирсан. Одоо яригдаж буй зээл, зээлийн хүү өндөр байгаа гэх шүүмжлэл ч үүнтэй холбоотой.
Энэ бүхэн 34 хувийн шийдвэрийн хор уршгийг өнөөдөр ил гаргаж байна. Нээлттэй сонсгол хийх нь зөв ч цаг хугацааны хувьд тохиромжгүй. Учир нь Засгийн газар зээлийн хүү, Онтретэй холбоотой хувь эзэмшил, лицензийн асуудлаар ид хэлэлцээр хийж байгаа үед нээлттэй сонсгол зарим мэдээллийг санаатай, санаандгүйгээр ил болгож, хэлэлцээрт сөргөөр нөлөөлж болзошгүй.
Тухайн үед тогтоолыг санаачилж баталсан УИХ-ын гишүүдийг буруутгах гэсэнгүй. Үндсэн асуудал нь үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх боломж байсан эсэх, тэр үеийн Засгийн газар ч өөр зохицуулалт хийж, өгөөжийг өсгөх гарц хайж байсан. УИХ-ын удирдлага, хоёр намын хамтарсан Засгийн газар, бүлгийн удирдлагуудтай зөвшилцөх ёстой байтал миний айлчлалын үеэр гэнэт тогтоол гарсан тул айлчлалаа цуцлан буцаж ирэхээс өөр аргагүй болсон.
Манай хийсэн тооцоогоор 34 хувийн оронд 70 орчим хувийн өгөөж авах боломжтой байсан. Гэвч УИХ-ын тогтоол гарсан тул Засгийн газар түүнийг дагаж мөрдөхөөс өөр замгүй болсон.
“Оюутолгой” ХК-ийн “Онтре”-гийн талбайн асуудлын хувьд тухайн үед хайгуулын лицензтэй байсан учраас шууд хэлэлцээрийн тал болж чадаагүй. Гэсэн хэдий ч Оюутолгойн бүлэг ордын нэг хэсэг тул хөрөнгө оруулалтын гэрээний 15.7.8-д Онтрегийн асуудлыг тусган Засгийн газрын 34 хувийн эзэмшлийг баталгаажуулсан. Одоо “Онтре”-тэй тусдаа хэлэлцээр хийх шаардлагатай” хэмээлээ.
