Дэлхийд бүртгэгдсэн шүлхий өвчний дэгдэлтийн 43 хувийг хүн дамжуулсан нь тогтоогдсон гэдэг. Хүний хувцсан дээр шүлхий өвчин үүсгэгч гурван долоо хоног амьд байдаг учраас энэ хугацаанд очсон газар бүхнийхээ мал, амьтанд өвчин халдааж чадна. Хорио цээр тогтоосон ч гэсэн халдвар яагаад газар авсаар байна вэ? Өнгөрсөн 2017 оноос хойш эрчимтэй тархаж байгаа энэ өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх вакцин, ариутгал халдваргүйтэл нэрээр хэчнээн ч хөрөнгө мөнгө зарцуулав, үр дүн алга.
2017 оны аравдугаар сарын байдлаар 2 дүүрэг, 5 аймгийн 15 суманд мал, амтны шүлхий өвчний 18 голомт байсан. Сүхбаатар аймагт гэхэд 2017 оны эхээс аравдугаар сарыг хүртэл Баруун-Урт сумын 6 дугаар багийн “Ганц худаг” гэдэг газар хоёр өрхийн 13, Түмэнцогт сумын 1 дүгээр багийн “Зүүн холбоо” гэдэг газар нэг өрхийн 24, Түвшинширээ сумын Үнэгт багийн “Магнай” гэдэг газар нэг айлын 6 үхэр нийт 43 малл шүлхийтэж голомт үүсгэсэн байдаг. Энэхүү гурван газарт учирсан хор уршийг арилгахаар ажилласан алба хаагч, иргэдийн томилолт, урамшуулал шүлхий өвчинтэй тэмцэх үйл ажиллагааны зардал, зориудаар устгасан малын нөхөн төлбөрт улсын төсвөөс 2,115,097, 200 төгрөг гаргасан байх юм. Энэ бол ердөө гурван голомтыг хэвийн болгоход зарцуулсан хөрөнгө.
Тэгвэл 2017 оны нэгдүгээр сарын 28-ны өдөр Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан суманд бүртгэгдсэнээс хойш одоо Дорноговь аймгийн зургаан сум, Дундговь аймгийн гурван сум, Булган аймгийн зургаан сум, Төв аймгийн гурван сум зэрэг 11 аймгийн 27 суманд шүлхий өвчний 30 голомт байна. Гурван голомтод зарцуулсан хөрөнгийг 30 дахин нэмэгдүүлбэл хэр хэмжээний хөрөнгө мөнгө урсах вэ гэдгийг барагцаалж болно. Тэр бол ард түмний мөнгө. Энэ мөнгийг төсвөөс урсган гаргаж, хэсэгчлэн хааш нь цутгаж байгаа нь тодорхойгүй. Нийт төчнөөн төгрөгийн зардал гарсан гэсэн тойм мэдээ л бий. Шилэн дансны хууль ч хэрэгжихээ байсан, амар.
Шаардлагатай газруудад ариутгал халдваргүйтгэлийн цэгүүдийг ажиллуулж байна л гэнэ. Нэмэлт цэгүүдэд зарцуулах хөрөнгө мөнгө дээрх мөнгөн дүн дээр нэрмээс болж нэмэгдэх нь тэр. Албаныхан ч яахав, үүрэгт ажлаа хийж л байгаа. Ар дээр нь ашиг олж суугаа хэсэг бүлгийн толгойд юу эргэлдэж байгааг таашгүй. Гол нь хэний толгой ингэж сайн ажиллаж байгааг мэдэхгүй. Мэдсэн ч эзэн нь хариуцлагаа хүлээхгүй. Энэ бол олны дундаас гарч байгаа сэвтсэн сэтгэлийн үгс.
2018 оны нэгдүгээр сарын 31-ний өдрийн байдлаар 9953 толгой мал, амьтан шүлхий өвчний эмнэлзүйн ил шинж тэмдэгтэйгээр өвчилснөөс 9487 толгой мал, амьтныг зориудын устгалд хамруулжээ. Он гарснаас хойш гэхэд нийт 4468 толгой мал шүлхий өвчний эмнэлзүйн шинж тэмдэгтэйгээр өвчилснөөс 3268 толгой малыг зориудаар устгаад байна. Малын тоо толгой эрчимтэй өсч байгаа нь үнэн. Гэхдээ ингэж өвчлүүлж хороож байхаар махны үнэд дарлуулсаар ирсэн нийслэлчүүддээ буян болгоод эрүүл дээр нь үнэгүй өгч хорогдуулахгүй дээ гэж бувтналдаж байна. Бувтнахдаа тэд бусармаг хардлагын тухай шивнэлдэж байна.
Өвчилсөн малыг буудах, нугаслах аргаар устгаж, харин үлдсэнийг нь вакцинжуулдаг, талбайд ариутгал халдваргүйжүүлэлт хийдэг өнөөдрийн арга нэг л явцгүй болжээ. Шивнээ үг сонсвол, вакцин оруулж ирдэг арга технологи бохирдсон гэж сэтгэл сэвтүүлнэ. Бохирдсон гэдэг нь бохир аргаар мөнгө олж байгааг хэлээд байгаа бололтой.
Ойрын жилүүдэд мал эмнэлгийн салбарын зардал хурдацтай өсөж байгаа. Энэ төрлийн зардал шүлхий өвчний анхны тохиолдол бүртгэгдсэн 2001 онд 3.4 тэрбум төгрөг байсан бол 2016 онд 28.3 тэрбум төгрөг болтлоо нэмэгджээ. Манай улс энэ онд 7.1 сая тун вакцин ОХУ-аас худалдаж авахаар төлөвлөж, үүнийхээ 500 мянган тунг нь хүлээн авсан гэнэ. Харин үлдсэн вакциныг дөрөвдүгээр сарын 20-ны дотор хүлээн авах юм байна. Өнгөрсөн жил Монгол Улс шүлхийн эсрэг вакцинд 8.7 тэрбум төгрөг зарцуулсан.
Хардах эрх хүн бүрт бий. Шүлхийн вакцин, ариутгал, устгал, бусад урсгал зардал хэн нэгний ашигтай бизнес болсон юм биш биз. Эсвэл үнэхээр хамаг учир нь вакциндаа байна уу? Хэрэв вакцин буруутай бол өөр сонголт 2001 оноос хойш өнөөдрийг хүртэл өчнөөн байсан гэдэгт эргэлзэх зүйл алга. Вакцин хийлгэсэн мал ч шүлхийгээр өвчилсөн тохиолдол гарсан байдаг. Үүнд харин тайлбар алга.
Энэ мэтээр хардлагын сэжим хар аяндаа гарч ирсээр байна. Улсаас өчнөөн хөрөнгө мөнгө зарцуулан байж тэмцсээр атал уршиг нь багасах байтугай улам тэлсээр байгаа нь шивнээ үгсийг батлах мэт. Шивнээ үг сэтгэлд сэвтэй гэж…
