Утаатай тэмцэх олон аргыг турших гэж хичээлээ. Гэвч гамшиг нэмэгдсээр байна. Тэгвэл өөр ямар гарц байж болох вэ? Зарим улсын туршлагаас үзэхэд хамгийн оновчтой аргаар Атомын цахилгаан станцыг нэрлэж болох юм. Ингээд яриад эхлэхээр Японы АЦС-ын ослыг дурсдаг. Тэр бол 1960-аад оны технологи, орчин үед ийм алдаа үгүй болсон гэж хэлж болно. Нүүрс түлэхээ болихгүй бол гамшиг үгүй болохгүй. Тиймээс ганц дунд оврын АЦС барьвал утаагүй болох гарц бий. Нүүрсээ хятад руу гаргаж, өөрсдөө утаагүй шинэ технологио хэрэглэнэ. Угаас ирэх оноос түүхий нүүрсний хэрэглээг хориглоно. Тэгэхээр бидэнд утаагүй болох удаах арга зам тун чиг яаралтай шаардлагатай боллоо.
Монгол Улсын тохируулагч агентлаг Цөмийн энергийн газар болон Японы атомын энергийн агентлагтай хамтран 2011 онд семинар хийж байсан. Түүнчлэн холбогдох албаны хүмүүс ОХУ дахь АЦС-тай танилцсан гэх мэтээр олон жилийн туршид их зүйл судалж байгаа. Тиймээс ч эрчим хүчний аюулгүй байдлыг хангах, эдийн засгийн ачааллыг багасгах, байгаль, орчинд эерэг нөлөө үзүүлэх цөмийн энергийн станцыг манайд байгуулах боломж бий гэдгийг эрдэмтэд судалсан байгаа.
МУИС-ийн Цөмийн судалгааны төвөөс хийсэн “Цөмийн реактор суурь судалгаа”-ны тайланд дурьдсанаар “Даралтат усан хөргөлттэй 600 МВт чадал бүхий 2 реактортой АЦС-ын нийт хөрөнгө оруулалт 1.2-1.8 миллиард ам.доллар бөгөөд үйлдвэрлэсэн эрчим хүчний өөрийн өртөг нь нүүрсний станцын гаргасан эрчим хүчний өөрийн өртгөөс 1.2 дахин бага байна. АЦС нь хөрөнгө оруулалтаар ашиглалтанд орсны дараах 7.6 жилд нөхөн төлөх чадвартай юм” гэжээ.
Агаарын бохирдлыг бууруулахад олон тооны хөтөлбөр хэрэгжүүлэн, 2008-2014 оны хооронд төсвөөс 49.6 тэрбум төгрөг, зээл тусламжийн 60 орчим сая ам.доллар зарцуулсан. Сүүлд гэвэл, 2017 оны төсөвт агаарын бохирдол бууруулах ажилд нийслэлийн төсөвт 3.2 тэрбум төгрөг төсөвлөгдсөн. Улсын төсөвт 5 тэрбум төгрөг суулгасан байна.
Монгол Улсын Засгийн газар Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн 2017 оны 03/03 дугаар зөвлөмжийг үндэслэн “Агаар, орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хөтөлбөр”, түүнийг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөг Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн хуульд нийцүүлэн боловсруулж батлан хэрэгжүүлж байгаа. Энэхүү хөтөлбөрийн хүрээнд 2025 он гэхэд агаар, орчны бохирдлыг 80 хувиар бууруулах зорилт тавьсан. Энэ мэтчилэн өнөөдөр агаар, орчны бохирдлын эсрэг олон зүйлийн төлөвлөгөө боловсруулж ажилласаар л байна. Агаарын бохирдлыг бууруулахад нийслэл 2018 оны төсөвтөө 3.8 тэрбум төгрөг зарцуулахаар төлөвлөсөн.
Ер нь цахилгааны хэрэглээгээ бүрэн найдвартай хангахгүйгээр улс орон урагшлан хөгжинө гэдэг бүтэшгүй зүйл юм. Цахилгаанаар иргэдээ найдвартай хангаж чадахгүй байж эрүүлжүүлнэ, цахилгааны хэрэглээний найдвартай хямд эх үүсвэргүй байж үйлдвэржүүлнэ, иргэдийн хэрэглээний цахилгааны үнийг буулгаж утаанаас сална гэх зэргээр ярих нь үнэндээ бол тийм ч бодит бодлого болж чадахгүй.
Монгол Улсад 1.5 сая тонн ураны хүдрийн нөөц бий хэмээн геологичид тодорхойлдог. Тэгээд 500 мянган тонн уран нь 14 хөндийд тархсан гэдэг билээ.
Өөрт буй хамгийн боломжтой баялгаар цахилгаан үйлдвэрлэж улс орнууд хөгжин дэвжиж байна. Манайд байгаа баялгийг нүүрс, өвс гээд нэрлэх хүн гарна. Гэвч бүгд л шатаж, утаа гаргадаг зүйлс. Бас утаагүй зуух, түлш гэдгийг туршаад үзчихсэн улсад дахин сайжруулсан утаагүй зуух, боловсруулсан түлш гэдэг үлгэрийг яриад нэмэргүй, иргэд ч эсэргүүцэж буй. Иргэд төрийн түшээдийн ийм шийдвэрт эргэлзэж, өөрсдийн бизнесээ дэлгэрүүлэх арга хэмээн дүгнэж байгаа нь нууц биш.
Жилээс жилд бид утаанд хордож, үр хойч үе эмгэнэлтэйгээр эндэж, Монгол хүн устахад хүрчихээд байхад бид шинжлэх ухаанд үл итгэсэн, зориггүй, үлбэгэр, хүмүүсийн ам дагуулсан улстөрчдөөсөө болж хэдий хүртэл хорт утаа залгиж суух билээ.
Цахилгаан бол хөгжлийн гол үндэс гэдэгтэй хэн ч маргахгүй. Цахилгаангүй бол таг хөлдүү, хав харанхуй, хов хоосон гэсэн үг.
Тэгэхээр бид атомын цахилгаан станцаас татгалзахын тулд дараах 6 асуултын хариуг олох хэрэгтэй.
1. Цөмийн хор аюулыг хамгийн их амссан, бие сэтгэлээрээ мэдэрсэн ард түмэн бол Япон. Тэд Атомын цахилгаан станцаар тэргүүлэгч орны нэг. Цөмийн хор хөнөөлийг мэддэг мөртлөө яагаад татгалзахгүй байна?
2. Хүний эрхийг дээдэлдэг, ардчилсан Америк атомын цахилгаан станцын тоогоор тэргүүлж байна?
3. Хятад, Орос, Солонгос, Канад гээд олон орныг нэрлэж болно. Соци маягийн тогтолцоотой, ардчилсан, бүр улаан коммунист орон, либерал үзэлтэй европын орнууд бүгд л цөмийн станцтай. Яагаад Монголд болохгүй гэж?
4. Монгол яагаад үйлдвэрлэгч биш байна?
5. Физик, тэр дундаа цөмийн физикт нээлт хийсэн эрдэмтэн бүхэн Нобелийн шагнал хүртлээ. Яагаад тэд энэ шагналын эзэн болдог юм бэ?
6. “Хортой” хэмээн бид айдаг “Шар нунтаг”-ийг бусад улс орон өндөр үнээр авъя гээд булаацалдаад байна. Яагаад? Зургаан яагаадын хариуг олвол Атомынцахилгаан станцын тухай овоо мэдлэг олж авах байх.
Сонирхуулахад, 2009 оны 1 сарын байдлаар Япон улс нийт 47,935MW хүчин чадалтай 53 атомын реактортайгаараа АНУ, Франц улсуудын дараа дэлхийд 3-рт жагсаж байна.
1. АНУ – 104 – 106,302MW
2. Франц – 59 – 66,020MW
3. Япон – 53 – 47,935MW
4. Орос – 27 – 23,194MW
5. Герман – 17 – 21,457MW
6. Өмнөд Солонгос – 20 – 17,716MW
7. Украйн – 15 – 13,818MW
8. Канад – 18 – 13,288MW
9. Англи – 19 – 11,952MW
Бусад – 100 – 68,762MW
Бүгд – 432 – 390,444MW
Хэрэв АЦС “хадны мангаа” юм бол тэд яагаад айхгүй ашиглаж байна вэ? гэсэн эцсийн асуултыг өөрсдөдөө тавьж үзье. Хамгийн гол нь гарах, гарч болох олон эрсдэл, хүчин зүйлс, хаягдлын асуудлыг нэг бүрчлэн тооцож, дүгнэх ёстой. Гэхдээ энэ бол эцсийн оновчтой шийдвэр гэж туйлшрах нь учир дутагдалтай. Манайх шиг өргөн уудам газар нутагтай улс оронд нарны эрчим хүчийг хавсран ашиглах нь илүү оновчтой болох талтай. Энэ бол өчигдөр эхлэл нь тавигдсан, ирээдүйтэй эерэг шийдэл мөн. Бидэнд утаанаасаа салахад эрс зоригтой алхам, ирээдүйтэй төлөвлөгөө, алсын хараатай бодлого, бодит шийдвэр ус агаар мэт дутаж байна.
