Ардчилсан нам ичиг ичиг

Аяа бас, буян хураасангүй насжсан хөгшид ичиг
Аяа бас, сэтгэлээ зассангүй гангалагч залуучууд ичиг
Аяа бас, номыг сэтгэлтэйгээ нийлүүлээгүй мэргэд ичиг
Аяа бас, албатаа алаглагч ноёд ичиг хэмээн ноён хутагт Данзанравжаагийн хоёр зууны тэртээх түүний тэрлэсэн “Ичиг ичиг” хэмээх шүлгийн эхлэлд буй. Үргэлжлэл нь мөн л энэ цаг үед яв цав нийцнэ. Тэгэхээр бид одоо ч гэсэн хэдэн зууны өмнөх шиг хүн хэвээрээ, юу ч өөрчлөгдсөнгүй.

Монгол Улсын хэмжээнд, АН-ын шинэ үндсэн дүрмийн хүрээнд АН анх удаа Ротацийн сонгуулиа зохион байгууллаа. Үндэсний Бодлогын Хороо /ҮБХ/-ны гишүүн бүр намд хийсэн бүтээсэн ажлаа намынхаа өргөн олны өмнө шууд тайлагнаж, шат шатны намын байгууллагаас зохих үнэлгээ авдаг болсон нь АН дахь шинэчлэлийн нэгэн тууштай алхам. Тус намын чөлөөт суудлын гуравны нэг дотоод сонгууль зарлажээ. ҮБХ-ны залуучууд, эмэгтэйчүүдийн суудлын тус бүр 26 тойрогт, нөхөн сонгуульд оролцсон тоог харгалзан нийтдээ 123 суудалд ротацийн сонгууль явуулахаар болсон. Үүнтэй холбогдуулан АН шинэчлэгдэж байна уу, задарч эхлэв үү гэсэн асуулт намын дотор төдийгүй бүх нийтийн дунд толгой эргүүлэх болов. Гэтэл үнэхээр нүд бүлтийж, чих дэлдийлгэсэн ичгэвтэр явдал АН-ын дотоод сонгуульд өчигдөр цөөнгүй өрнөлөө.

Баянзүрх дүүргээр жишээ авъя. Тус дүүрэгт Ротацийн сонгуулийг гурван байршилд зохион байгуулсан юм. Сонгууль ШУТИС-КТМС, Дүрслэх урлагийн сургууль болон Оффицеруудын ордонд тус тус явагдаж, 07.00-19.00 цагт санал авч дуусах байжээ.

Сонгуулийн дүн санал хураалт дууссанаас хойш 12 цагийн дотор гарах учиртай аж. Харин иргэдийн мэдээлснээр санал хураалтын үеэр сонгуулийн байрны төв хаалгыг барьж, арын хаалгаар хүн оруулж байсан, САБ-ын гишүүд саналын хайрцаг авч зугтсан, ҮБХ-нд нэр дэвшигч Э. Хатанбаатарыг түүний өрсөлдөгч нь машинаар дайрсан, АН-ынхаа эсрэг бүх хэсгийн ахлагч нар жагсахгүй бол бүгдийг нь ажлаас нь хална гэх мэт мэдээлэл гарч байлаа. Мөн Ардчилсан намын Үндсэн дүрмийн 5.9.14-т гишүүнчлэлийн бүртгэлийг анхан шатны үүр хариуцах тухай тусгасан байдаг. Гэтэл санал авах өдрийн өглөө зарим үүрийн дарга нарын төв намдаа өгсөн гишүүдийн бүртгэлийн нэрсийн жагсаалт нь сонгуулийн санал авах байранд ирээгүй гэх зөрчил энэ үеэр цөөнгүй гарчээ. Тэгэхээр хэн гэдэг хэчнээн гишүүн сонгуульд оролцох нь тодорхойгүй болж байгаа учраас тухайлбал, БЗД-ийн 19 дүгээр үүрийн дарга тус сонгуульд оролцох эрхээс татгалзаж байгаагаа илэрхийлж байсан юм. Энэ мэтчилэн АН-ын дотоод сонгуулийн нөхцөл байдал хүндэрч, намын дүрмээ зөрчих байтугай, бусад хууль, хүний эрхийг зөрчсөн олон асуудал үүсчээ. Олгой хагаравч тогоондоо гэдэг үг энд биеллээ эс олж, улс орны хэмжээнд хальсан АН-ын дотоод сонгууль олон залуусын нанчилдаанаар ч үргэлжилсэн гэх. Харин энэ ялгаварлалыг бий болгож, яс хаягч эрхэм ноёд нь хүүхэлдэйнүүдээ хуучин цагийн мяндсан утсаар бус, шинэ үеийн ухаалаг утсаар удирдан суусан биз.

Энэ өдөр мөн сонгуулийг АН-ын хуучин удирдлагууд эсэргүүцэн тус дүүргийн гурван байршилд жагсаал зохион байгуулах эрх авч, сонгуулийг хүчингүй болгохоор өөрийн талынхнаа жагсаасан боловч намын дүрмийг тус сонгууль зөрчөөгүй хэмээн үзэж ийнхүү Ротацийн сонгууль үргэлжилсэн юм байна.

Иймэрхүү будлиан ганц БЗД-т гарав уу гэвэл бас үгүй гэнэ.

Хэдийгээр энэ бүх үйл явдал нь зөвхөн нэг намын хэрэг, эрх ашиг мэт боловч нөгөөтэйгүүр яг өнөөдөр Монгол Улсын төрийн эрх баригчдын сөрөг хүчин болж ажиллаж байгаагийн хувьд улс орны хэмжээнд анхаарлын төвд ороод байлаа. Түүнчлэн үүнд нэг талаас Ардчилсан намын хэдэн мянган гишүүний, нөгөө талаас Монгол Улсын хэдэн мянган иргэний эрх ашиг, эрх чөлөө, үзэл бодол хөндөгдөж, улмаар тэднийг шившигтэй нь хутгаж орхив.

Ийнхүү эрх мэдлийн төлөөх тэмцэлдээ намын эгэл жирийн гишүүдээ нохойд барьдаг мод мэт ашиглан, тэднийг намын бодлого, үйл ажиллагааныхаа эсрэг турхирч, АН-ыг задлан бутаргах сонирхол бүхий эрхмүүдийн нөлөө дотроос ч, гаднаас ч хүчтэй мэдрэгдэх болов. Ямартай ч ийм байдалд хүргэсэн ил, далд бүх шатны дарга нартайгаа хатуу хариуцлага тооцох тухай тус намын гишүүд хэлэлцэж байгаа ч үнэндээ дарга нарын гар хөл болсон гишүүд ч өөрсдөө ичиг ичиг.

Ер сонгууль гэмээ нь сонгууль юм аа. Сонгууль заримдаа улайссан тогоо шиг ууршин халж, уухилан шатах нь юутай эмгэнэлтэй. Аяа, төрийг шуугиулагч түшмэд бүгд ичиг ичиг.