Сайнаас зугтаж, муу руу тэмүүлдэг нь монголчууд бидний гэм биш зан болсон. Энэ бүхэн өнөөдрийн нийгмийн сэтгэцийн нэг гаж илрэл. Сайн сайхан мэдээг 100 хүний хэд нь сонирхож хошуурах бол? Харин болохгүй, бүтэхгүй бүхнийг тэрхүү 100 хүн бараг бүгд сонирхоно гэдэгт итгэлтэй байна. Бидний тархины орон зайд энэ гажиг сэтгэлгээ дарангуйллаа тогтоосны илрэл энэ. Тэгвэл бид үргэлж гажуудсаар явна уу гэвэл бас үгүй. Сайн сайхан, гэгээлэг зүйл бидэнд олон байсан, одоо ч бий, хойшид ч байх болно. Харин мэдэхийг хүсэхгүй байгаад л бүх учир бий. Үүгээрээ би ч мөн сөрөг, барааныг дурьдаад эхлэх нь, ингээд зогсооё. Одоо харин өөдрөг өнцгөөс өнөөдрийг нэг харъя.
Тэгэхээр бид урьд нь хэн байснаа, одоо ямар болсныг эргэж нэг хараад, эргэцүүлэн нэг бодъё.
-Хамгийн их бухимдалтай явдаг жолооч нараасаа эхэлбэл, зогс шугам, явган хүний гарц давж уулзварт ороод муйхарлан зогсдог байсан үе саяхан. Одоо бараг л бүгд зогс шугамын ард.
-Удаад нь нийтийн тээврийг санахад, буудлаас буудлын хооронд автобус хүлээх хүний цуваа тасардаггүй байлаа. Учир нь автобус хаана ч зогсож мэднэ. Тиймээс л амдаж байгаа нь тэр. Автобус зогсоод хаалга онгойсон л бол ар, өврийн хаалга хамаагүй чихнэ. Шатанд өлмий хүрч, гар бариулаас зуурч зүүгдсэн л бол хаалга хаагдах үгүй нь хамаагүй. Аюулгүй байдлын тухай энд дурьдах ч хэрэг үгүй. Харин одоо автобусны зогсоол дээр өөр автомашин ч зогсоохгүй ад үзнэ. Зорчигчид ч нийтийн тээврийн урд хаалгаар орж, хойгуур буудаг дадалд суралцчихсан. Энэ бол наад захын хотын соёл.
-Хотын соёл гэснээс хог бол “уучлаарай” байлаа. Алхам бүрт өнгө хоршин арзайх том, жижиг хогнууд толгой дээгүүр эргэлдэж, хөлд тээглэн бүдчүүлж, алсаас бараадвал эгээ л өнгө алаглах цэцэгт тал лугаа адил байжээ. Харин одоо Азийн цагаан дагина байх үеийнхдээ хүрэхгүй ч хаа нэг мухар, өнцөг, булан тохойд бөөгнүүлсэн хогийн цэгийг эс тооцвол цэмцийгээд ирсэн шүү.
-Цаашлуулаад ярьвал гэрийнхээ гудамж, хаалганы дугаарыг мэддэггүй байсан гэхэд хилсдэхгүй биз. Тэр талаасаа тэд дэх, тийм өнгийн хаалга гэж тататунгаадахаас аргагүй байсан цаг ард хоцорч, хаягжилт гэдэг хаашаа ч харсан нүднээ бэлхэн болж.
-Үйлчилгээний газарт дарааллын журмыг баримтлах нь даан ч үгүй байлаа шүү дээ. Бүгд л яарснаа гайхаж, бусдын урдуур чихэлдэж зүтгүүлдэг бүдүүлэг зан соёлжоод ирсэн. Өнөөдрийн замын хөдөлгөөнтэй бүү хутгаарай.
-Эрүүл мэндийн салбарт ч техник тоног төхөөрөмж сайжирч, гадаад руу урсах мөнгөн урсгал дотооддоо эргэлдэх таатай боломж нэмэгдсээр байна.
-Мянгуужингийн үлгэр гээд байсан мянганы зам нь аль хэдийнэ биеллээ олж ард олны цаг, мөнгийг хэмнэсэн бүтээн байгуулалтыг дурьдалгүй өнгөрч болохгүй.
-Хөдөө орон нутгуудад ч хөгжил дэвшил цэцэглэж, цахилгаан, харилцаа холбоо хязгааргүй сүлжилдэх болсон.
-Соёл урлаг, спортын олон төрлөөр дэлхийд нэрээ цуурайтуулж буй гайхамшигт үйл явдлын мэдээний урсгал өдрөөс өдөрт үерлэн нэмэгдсээр.
Салбар бүрээр дурьдвал цаг их орох нь. Ингээд үргэлжлүүлээд байвал их зүйлийг тоочих нь. Бичигч би үүгээр “соц”-оос хойшхи үеийг өнөөдөртэй жишив. “Ардчилал” гэдэг тодотголоор бүхнийг төсөөлж, сайшааж, муулах гэсэнгүй. Бидэнд муугаас илүү сайн зүйл, буруу үйлээс илүү сайхан гавъяа олон бий. Даяаршлаар хүртэж буй гэгээлэг бүхэндээ бид нэгэнтээ дасал болж, урьдын бүхнээ улиг болгон умартжээ. Өнгөрсөндөө амьдарч болохгүй ч, өнгөрсөн түүхээ ч мартах ёсгүй. Түүх болгон бидэнд сургамж болох учиртай. Сөрөг бүхэн бидний дарангуйлагч болохыг үл зөвшөөрч, эерэг бүхнээ эвлүүлэн нэгтгэж, хүч болгон ашиглавал энэ бидний оноо болох юм болов уу.
