Байнгын ажиллагаатай парламентын ойд зориулсан номууд хэвлэгдэж гарлаа

Монгол Улсад байнгын
ажиллагаатай парламент байгуулагдсаны 25 жилийн ойд зориулж Улсын Бага
Хурал болон үе үеийн Улсын Их Хурлын хууль тогтоох, төрийн бодлого
тодорхойлох үйл ажиллагааг олон нийтэд сурталчлан таниулах үүднээс Улсын
Их Хурлын Тамгын газраас эрхлэн доорх номуудыг эмхэтгэж хэвлүүлээд
байна.  

\”Улсын Бага Хурлын товчоон, 1990-1992 он”

Нийгмийн
харилцаа бүх талаар \”шилжилтийн онцлогтой” байсан 25 жилийн тэртээх
түүхийг эдүгээ гар доорх лавлахгүйгээр дурсах бараг боломжгүй юм.
Байнгын ажиллагаатай анхны парламент байгуулагдсаны ойд зориулан Улсын
Их Хурлын Тамгын газраас хэвлүүлсэн \”Улсын Бага Хурлын товчоон:
1990-1992” номд захиргаадалтын нийгмээс салж ядсан цагаан морин жилийн
хаврын жихүүн өдрүүдийн тухай, тэр үеийн Монголын нийгмийн эдийн засгийн
чадамж, улсын хүч бололцоо, хөрөнгө нөөцийн талаар, алт дилер, 20
дугаар тогтоол, тойрон хүрээлэгчдийн  холбогдолтой  мэдээ сэлтүүд, Ардын
Их Хурал, Улсын Бага Хурлын шийдвэр гаргаж байсан дэг, үйл ажиллагааны
явц, өрнөл, хэмнэл болон уг түүхэн үйл явдалд оролцсон хүмүүсийн үг
дурсамж, мөн хожмын судлаачдад хэрэг болох архивын лавлагааны үнэ
цэнэтэй хавсралтууд, өөр бусад хэрэгцээт мэдээллийг нэг дороос огноогоор
нь хөөн олох, тодруулах боломжтой.

Энэ
ном нь ерөнхий агуулгаараа ардчилсан шинэ нийгмийн эрх зүйн шинэтгэлийн
эхний алхмууд хэрхэн өрнөсөн үүх түүхийг өгүүлнэ. УИХ-ын Тамгын газрын
ажилтан Г. Чулуун (зох.), Р. Хатанбаатар (ред.) нарын хамтарч бэлтгэсэн
\”Улсын Бага Хурлын товчоон, 1990-1992” ном нь нийт 43 хэвлэлийн хуудас
дэлгэрэнгүй өгүүлэмжтэй, өргөн уншигчдад зориулагджээ. 

\”Монгол Улсын анхны байнгын ажиллагаатай

парламент-Улсын Бага Хурал /1990-1992 он/”

Энэ
номд манай улсын анхны байнгын ажиллагаатай парламент болох БНМАУ-ын
Бага Хурал хэрхэн үүсч байгуулагдсан, түүний бүтэц, бүрэлдэхүүн, энэ
талаар Ардын Их Хурал, Улсын Бага Хурлаас гаргасан зарим шийдвэрүүд,
байнгын ажиллагаатай анхны парламентын онцлог үйл явдлуудыг тоймлон
харуулжээ.

Уг номын гол онцлог нь
Монгол Улсын анхны байнгын ажиллагаатай парламент болох Улсын Бага
Хурлын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байсан болон нөхөн сонгогдсон нийт 62
хүний тухайн үеийн гэрэл зураг бүхий намтарчилсан хөрөг нийтлэлээс
бүрджээ. Түүнчлэн Улсын Бага Хурал, түүний гишүүдийн түүхэн гэрэл
зургууд, тэдний дундаас төрсөн алдартнуудын тухай баримтын хураангуй,
байнгын ажиллагаатай анхны парламентаас баталсан хууль тогтоомжийн
жагсаалтыг хавсаргасны зэрэгцээ Улсын Бага Хурлын ажлын алба болох
Тамгын газрын талаар тусгайлан авч үзсэн байна.

Нийт
4 бүлэг, тусгай хавсралт бүхий энэ номыг УИХ-ын Тамгын газрын ажилтан
Ш.Содномжамц, ахмад ажилтан Ц.Товуусүрэн нар бичиж эмхэтгэн хэвлэлд
бэлтгэж, Тамгын газрын Судалгаа, шинжилгээний хэлтсийн ахлах референт,
Улсын Бага Хурлын гишүүн асан Р.Хатанбаатар хянан тохиолдуулжээ.    

\”Монгол Улсын парламент”

/ III, IY боть/

Монгол
Улсад байнгын ажиллагаатай парламент байгуулагдсаны 15 жилийн ойд
зориулан 2005 онд Улсын Их Хурлын дэргэдэх Бодлогын шинжилгээний төвөөс
1990-2004 онд Улсын Бага Хурал, Улсын Их Хурлын чуулганы нээлт, хаалт
болон хуралдааны явцад Монгол Улсын Их Хурлын дарга, Монгол Улсын
Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, нам, эвслийн бүлгийн ахлагч нарын хэлсэн үг,
хүндэтгэлийн хуралдаанд гадаадын төр, засгийн өндөр дээд хэмжээний
зочин, төлөөлөгчийн хэлсэн үгийг түүвэрлэн \”Монгол Улсын парламент”
нэртэй баримт бичгийн эмхэтгэлийг 2 ботиор хэвлэжээ.

Монгол
Улсад байнгын ажиллагаатай парламент байгуулагдсаны 25 жилийн ойд
зориулан дээр дурдсан баримт бичгийн эмхэтгэлийн үргэлжлэл болох \”Монгол
Улсын парламент” баримт бичгийн эмхэтгэлийн /2004-2008 он/, /2008-2012
он/ ботийг УИХ-ын Тамгын газраас эрхлэн хэвлүүлжээ.

 \”Монгол
Улсын парламент” баримт бичгийн эмхэтгэлд нийтлэгддэг илтгэл, хэлсэн үг
нь улс орны эдийн засаг, нийгмйин хөгжлийн ойрын болон хэтийн бодлогыг
хавар, намрын чуулган, нэгэн бүрэн эрхийн хугацаанд тодорхойлж
хэрэгжүүлсэн, парламентын тухайн үеийн үйл ажиллагаанд үнэлэлт, дүгнэлт
хийсэн, эрх зүйн шинэтгэлийг гүнзгийрүүлсэн, цаашдын дотоод, гадаад
бодлогын чиглэл, зорилтоо тодорхойлсон зэрэг парламентын төлөвшлийг
боловсронгуй болгоход ач холбогдол бүхий төрийн бодлогын олон асуудлыг
багтаасан парламент судлалын чухал баримт бичгүүд юм. Иймд уг эмхэтгэлд
нийтлэгдсэн баримт бичиг /хэлсэн үг/ нэг бүрийн цаашдын эрдэм шинжилгээ,
лавлагааны үнэ цэнэ, ач холбогдлыг харгалзан Улсын Их Хурлын архивт
хадгалагдаж байгаа анхдагч эх сурвалж болох Улсын Их Хурлын чуулганы
хуралдааны дэлгэрэнгүй тэмдэглэлийн эх хувиас түүвэрлэн авч хэвлэсэн
байна.

Энэ удаагийн эмхэтгэлд Монгол
Улсын Ерөнхийлөгч, Монгол Улсын Их Хурлын дарга, Ерөнхий сайд нарын
чуулганы хуралдааны явцад улс орны эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн болон
дотоод, гадаад бодлогын талаар хэлсэн үгийг шинээр нэмж оруулжээ.

Энэхүү
баримт бичгийн эмхэтгэлийг улстөрч, эрдэмтэн судлаач, багш, оюутан,
дотоод, гадаадын улс төрийн бодлогын асуудал сонирхогчдын хэрэгцээнд
зориулан толилуулж байгаа болно.     

\”Найргийн хуртай монгол парламент”

Азийн
\”номт гурван гүрэн”-ий нэг хэмээгддэг Монгол Улсын төрийн өндөр албанд
үг хэлэх, бичиж найруулах эрдэмд төгс, авьяас төгөлдөр олон эрхэм хүчин
зүтгэж, төрийн хууль тогтоох их ажлынхаа зав зайнд шүлэг найргаа бичиж
туурвиж ирсэн уламжлалтай. Тиймээс Моннол Улсад байнгын ажиллагаатай
парламент байгуулагдсаны 25 жилийн ойн хүрээнд УИХ-ын Тамгын газраас
эрхлэн Улсын Бага Хурал, үе үеийн Улсын Их Хурлын шүлэгч гишүүдийн
бичсэн шүлэг, дууны үгийг эмхэтгэн \”Найргийн хуртай монгол парламент”
ном хэвлүүллээ.

Энэ ном нь Монгол Улсын
шинэ Үндсэн хуулийн эхийг баригч, хөдөлмөрийн баатар, ардын багш,
гавьяат хуульч Б.Чимидийн \”Үндсэн хуулийн эхийг баригч” номд өргөсөн
ерөөл үгээс эхлээд Улсын Бага Хурал, Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдон
ажиллаж байсан болон эдүгээ төрийн түшээгээр ажиллаж байгаа 52 хүний
бичсэн шүлэг, дууны үг зэрэг уран бүтээлээс бүрджээ. Мөн парламентын
зарим гишүүнд зориулсан нөхөрсөг шог зураг, элэглэл шүлгийг оруулжээ. Уг
номыг Улсын Их Хурлын гишүүн асан зохиолч, яруу найрагч Л.Одончимэд
хянан тохиолдуулсан байна.

       \”Монгол Улсын байнгын ажиллагаатай парламентын

 Тамгын газар: 1990-2015 он”

Монгол
Улсын Их Хурлын хууль тогтоох, хянан шалгах, төлөөллийн чиг үүргийг
улам бүр боловсронгуй болгох, төлөвшүүлэн хөгжүүлэх зорилтын хүрээнд
өнгөрсөн хугацаанд Улсын Их Хурал, түүний гишүүдийн эрэлт хэрэгцээ,
шаардлагад нийцүүлэн Улсын Их Хурлын Тамгын газрын бүтэц, зохион
байгуулалт, чиг үүргийг оновчтой болгох чиглэлээр авч хэрэгжүүлсэн арга
хэмжээ, Тамгын газрын үйл үндсэн ажиллагааг тоймлон харуулах үүднээс
Монгол Улсад байнгын ажиллагаатай парламент үүсч байгуулагдсаны 25
жилийн ойн хүрээнд \”Монгол Улсын байнгын парламентын ажлын алба:
1990-2015 он” номыг эмхэтгэн бэлтгэж хэвлүүлэх ажлын хэсэг гаргаж
ажиллуулсан. Уг ажлын хэсэг БНМАУ-ын Улсын Бага Хурал, үе үеийн Монгол
Улсын Их Хурал, түүний Тамгын газрын үйл ажиллагааны холбогдолтой түүх
архивын баримт материалыг шүүрдэн үзэж, Монгол Улсын байнгын
ажиллагаатай парламентын мэргэшсэн ажлын алба болох Улсын Их Хурлын
Тамгын газрын үйл ажиллагааг Улсын Бага Хурал, Улсын Их Хурлын бүрэн
эрхийн хугацааны үе шатуудаар тоймлон гаргаж, үндсэн 5 бүлэг, 16 дэд
хэсэг бүхий товхимлыг эмхэтгэж хэвлүүлжээ. Уг товхимол нь байнгын
ажиллагаатай парламентын Тамгын газрын үйл ажиллагааны холбогдолтой
тогтоол шийдвэр, хүснэгт, диаграмм, график, гэрэл зураг зэрэг баримт
материалыг агуулжээ.

Өнгөрсөн 25 жилийн
хугацаанд Монгол Улсын Их Хурлаас Тамгын газрын үйл ажиллагааны эрх
зүйн үндсийг боловсронгуй болгох чиглэлээр авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээ,
хууль тогтоох байгууллагын үйл ажиллагаанд Тамгын газраас үзүүлж ирсэн
мэргэшсэн үйлчилгээ, түүнчлэн парламентын мэргэшсэн ажлын албаны бүтэц,
зохион байгуулалтыг сайжруулах, бүтцийн нэгжүүдийн чиг үүргийг оновчтой
болгох үүднээс үе үеийн Тамгын газрын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга
нараас өөрийн чиг үүргийн хүрээнд гаргасан захирамж шийдвэрүүд, авч
хэрэгжүүлсэн зохион байгуулалтын арга хэмжээтэй энэхүү товхимлоос
танилцах боломжтой.

Эдгээр шинэ номын
нээлтийг Монгол Улсад байнгын ажиллагаатай парламент байгуулагдсаны 25
жилийн ойн нэгдсэн арга хэмжээний үеэр хийж олон нийтэд толилуулах юм  гэж Улсын Их Хурлын Тамгын газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсээс мэдээлэв.