Сүүлийн үед цахим орчноор дамжуулан иргэдийн мөнгийг залилах хэрэг нэлээд гарч байгаа. Мөн бусдын эд хөрөнгийг зарж, борлуулж өгнө гэж мөнгийг нь залилах тохиолдол ч цөөнгүй гарч байна. Тиймээс энэ талаар Цагдаагийн ерөнхий газрын Мөрдөн байцаах албаны урьдчилан сэргийлэх ажил хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Цагдаагийн хурандаа Н.Баясгаланбаттай ярилцлаа.
-Сүүлийн үед иргэд залилангийн гэмт хэрэгт өртөх тохиолдол цөөнгүй гарч байна. Энэ төрлийн гэмт хэргээс иргэд өөрсдийгөө хэрхэн сэргийлэх вэ?
-Манай улсын нийгмийн харилцааг бараг бүхэлд нь эрх зүйн хэм хэмжээ, тухайлбал Монгол Улсын Үндсэн хууль түүнд нийцүүлсэн салбар хуулиудаар зохицуулдаг гэж хэлж болно. Энэ зохицуулагдаж байгаа харилцаа, иргэдийн эрх, ашиг сонирхол зөрчигдсөн тохиолдолд хамгаалах, эрхийг сэргээх нь Эрүүгийн хууль тогтоомжуудад тусгагдсан байдаг. Иргэний өмчлөх хэргийг хамгаалах, зөрчигдсөн эрхийг сэргээх асуудал Монгол Улсын Эрүүгийн хуулинд тусгалаа олсон байгаа. Шинээр батлагдсан Эрүүгийн хуулийн 9 дүгээр бүлгийн 17 дугаар зүйлд залилах гэмт хэргийн талаар, мөн ямар үйлдлийг залилах гэмт хэрэг гэх вэ, энэ төрлийн гэмт хэрэгт холбогдсон хүн ямар шийтгэл, ямар эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх талаар хуульчилж өгсөн байгаа.
-Ер нь залилах гэмт хэрэг олон зүйлээс хамаарч гарч байгаа байх. Энэ талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөхгүй юу?
-Залилан мэхлэх гэмт хэрэг нь олон аргаар үйлдэгддэг. Тухайлбал, залилах гэмт хэрэг нь хуурамч бичиг баримт, эд зүйлийг ашиглаж, эсвэл зохиомол байдлыг зориудаар бий болгож, бодит нөхцөл байдлыг нууж замаар төөрөгдөлд оруулж, өөрт байхгүй зүйлийг байгаа мэтээр итгүүлж, эсвэл итгэлцлийн харилцааг урвуулан ашиглаж, өмчлөгчийн эд хөрөнгө болон эд хөрөнгө өмчлөх эзэмших эрхийг хууль бусаар шилжүүлэн авах үйлдүүдээр илэрдэг. Энэ үйлдлээ хэрэгжүүлэхдээ сүүлийн үед олон нийтийн цахим сүлжээг ашиглах, бичиг баримтыг хуурамчаар үйлдэх тохиолдол нэлээд гарч байна. Тухайлбал хөдлөх үл хөдлөх эд хөрөнгийн гэрчилгээ түүний хавсралт баримт бичгүүдийг хуурамчаар үйлдэж бусдыг залилах үйлдэл бүртгэдээд холбогдох шалгалтын ажиллагааг явуулж байна.
-Иргэд залилангийн гэмт хэргийн хохирогч болсон тохиолдолд хорооны цагдаад хандах уу. Эсвэл дүүргийнхээ цагдаагийн хэлтэст хандах уу. Зарим иргэд хаана хандахаа мэдэхгүй байх тохиолдол нэлээд байдаг?
-Ер нь иргэн өөрөө гэмт хэргийн халдлагад өртөж эрх ашиг зөрчигдлөө гэж үзэж л байгаа бол цагдаагийн байгууллагад хандах эрхтэй. Аль ч цагдаагийн байгууллага, албан тушаалтан, алба хаагч иргэн Таны гаргасан тэр гомдлыг харъяалал харгалзахгүй хүлээн авч холбогдох хойшлуулшгүй ажиллагааг хийх үүрэгтэй. Үүнийгээ ч цагдаагийн байгууллага алба хаагч бүр биелүүлж байгаа. Ингэж хүлээн авсан гомдол мэдээллээ аль ч цагдаагийн байгууллага алба хаагч өөрийн эрх мэдлийн хүрээнд шалгах харъяаллынх мөн эсэхийг эхэлж тогтоож мөн бол шалгалтын ажиллагааг шууд явуулдаг. Харин биш бол харъяалан шалгах байгууллага албан тушаалтанд шилжүүлдэг, хуулийн энэ л зохицуулалтаар явж байгаа. Үүнийг иргэд маань буруу ташаа ойлгоод байдаг. “Би цагдаагийн байгууллагад гомдол гаргаад байхад миний гомдлыг шалгахгүй байна, өөр тийшээ шилжүүлээд байна” гэдэг асуудал гаргадаг. Гомдол мэдээллийг шилжүүлж байгаа үйлдэл нь хуулийн дагуу л явагдаж байгаа ажиллагаа гэдгийг ойлгох хэрэгтэй.
АНУ-ын A2H3 визийг зуучилж өгнө гэж иргэдээс мөнгө авч залилсан асуудал бүртгэгдэж байна
-Залилах гэмт хэргийн хохирогч болсон иргэн цагдаагийн байгууллагад гомдол гаргахад мөнгөн дүнгээс хамаарч шалгалтын ажиллагаа явуулж, ял шийтгэл ногдуулдаг уу?
-Залилан мэхлэх гэмт хэргийн хувьд хохирлын хэмжээ, үйлдлийн болон хэргийн холбогдогчийн тооноос хамаарч тухайн хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах харъяалалыг прокурорын байгууллагаас тогтоодог. Үүнийг Улсын ерөнхий прокурорын баталсан заавар журмын дагуу тогтоож, хэрэгжүүлдэг. Ер нь хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах харъяалалыг тогтоохдоо эхлээд тухайн хэрэг үйлдэл хэзээ, хаана үйлдэгдсэнийг тогтоох хэрэгтэй байдаг. Одоогийн мөрдөгдөж байгаа хуулиар хохирлын үнийн дүнгээс хамаарч залилах гэмт хэргийн зүйлчлэл буюу хүнд хөнгөний асуудал л яригдана. Бусдаар хэрэг мөн бишийн тухай яригдахгүй. Залилсан л бол хэрэг гэж үзэхээр хуульчилсан. Хүнд хөнгөний асуудлыг хохирлын хэмжээ болоод хуулинд заасан нөхцлүүдийг харгалзан үзэж тогтоодог.
-Манайд үл хөдлөх хөрөнгө зуучлалын газрын талаар хэд хэдэн гомдол ирсэн байгаа. Тухайлбал, иргэдийн байр зарж өгнө, найман хувийн зээлд хамруулж өгнө гэх мэтээр иргэдээс мөнгө аваад байрыг нь зараагүй. Найман хувийн зээлд хамруулаагүй байдаг. Энэ үйлдэл залилангийн гэм хэрэгт орох уу?
-Энэ тохиолдолд өөрт байгаа бараа материал, үйлчилгээг бусдад итгүүлэх замаар хуурч байгаа нь залилах үйлдлийн шинжийг агуулсан байна гэж үзэхээр байна. Зуучлах ажиллагаа бол худалдагч, худалдан авагч хоёр талын дунд гуравдагч этгээдээс явуулж байгаа үйл ажиллагаа. Энэ талаар Иргэний хуульд хуульчилж заасан байгаа. Тухайлбал худалдах худалдан авах ажиллагааны явцад талуудыг холбох, шаардлагатай бол зарим бичиг баримтыг бүрдүүлж өгөх үйлчилгээ үзүүлэх байдлаар илэрдэг. Зуучлалын хөлс, шагналыг гэрээгээр харилцан тохиролцож зохиуцуулдаг. Хэдий хэмжээний мөнгийг хэдийд өгөх нь талууд харилцан тохиролцол байдаг. Таны асуултаас харахад зуучлах гэж байгаа хүн тухайн үл хөдлөх хөрөнгөө зарах гэж байсан хүнээс түрүүлээд мөнгийг нь авчихсан хирнээ зуучлалаа хийгээгүй байгаа юм байна гэж ойлголоо. Иргэний хуульд зуучлалын үр дүнд байгуулагдсан гэрээнээс худалдааны зуучлагч аливаа ашиг олох, эсхүл мөнгөн төлбөр авах эрхгүй тухай заасан байдаг. Үүнээс үзвэл энэ нь залилан мэхлэх гэмт хэргийг агуулж байна гэж үзэж байна.
-Эдгээр хүмүүс хууль хяналтын газарт гомдол гаргах бүрэн эрхтэй юу?
-Бүрэн эрхтэй. Эдгээр хүмүүс зуучлалын компанид мөнгөө өгөөд алдчихсан. Эрх нь зөрчигдсөн байна. Иймээс хууль хяналтын байгууллагад гомдлоо гаргах эрхтэй гэдгийг хэлмээр байна. Мөн аль ч цагдаагийн байгууллагад гомдол гаргаж болно. Орон нутгийн иргэд ч гэсэн харьяа газартаа өргөдлөө гаргах боломжтой.
-Танайд үл хөдлөх зуучлалын газартай холбоотой залилангийн гэмт хэргийн гомдол, мэдээлэл ирж байна уу?
-Үл хөдлөх зуучлалтай холбоотой гомдол тоон мэдээлэл харьцангүй бага байгаа. Харин визийн зуучлал, гадаадад сургуульд явуулж өгнө, Солонгос явуулж өгнө гэсэн, мөн сүүлийн үед АНУ-ын A2H3 визийг зуучилж өгнө гэж иргэдээс мөнгө авч залилсан асуудал бүртгэгдэж байна.
-Мэдээлэл, зөвлөгөө өгч ярилцсан танд баярлалаа.
