Дундад зууны сэргэн мандалтын үеийн нэрт зураач Вечеллио Тициан бол сэргэн мандалтын үеийн гайхамшигт зураачид болох Микеланджело, Леонардо да Винчи, Рафаэль нартай нэгэн адил тод томруунаар түүхэнд бичигдэх агуу зураачдын нэг юм. Бага наснаасаа Венецийн урлагийн сургуульд сурч, нэрт зураачдаар хичээл заалгасан бяцхан Тициан үүнийхээ ачаар алдартай зураач болох зам мөрөө нээсэн азтай уран бүтээлч билээ.
Тицианы нүцгэн гоо бүсгүйчүүд ба Гоо сайхны идеал
Цаг үедээ хүлээн зөвшөөрөгдсөн уран бүтээлчид, ялангуяа зураачид тун ч ховор. Харин Тициан авьяасаа амьд ахуйдаа үнэлүүлж чадсан ховохон азтануудын нэг. Түүний амьд ахуй цагт нь алдарт зураач Лодовико Хольче хэлэхдээ ”Тицианы алдар суу нэгэнт хилийн чандад дуурсчээ. Тэр бол Европын урлаг соёлыг хөгжүүлэхэд асар их хувь нэмэр оруулсан гайхамшигтай хүн” гэж хэлсэн байдаг. Ромын эзэн хаан V Карл “Би эзэнт гүрнийг байгуулж чадах ч Тициан шиг гайхамшигтай зураачийг хаанаас ч олж чадахгүй” хэмээн дуу алдаж байсан түүхтэй. Агуу их Тицианыг Испани, Францын эзэн хаад бүгд орд өргөөндөө урин залж, захиалга өгч зураг зуруулдаг байсан ч тэрээр хэзээд л өөрийн хайртай хот Венецдээ үлдэх дуртай байсан гэдэг. Зураачийн “Исүс Христ”, “Үзэсгэлэнт охин тэнгэр” зэрэг сод бүтээлүүд нь дэлхийн урлагийн гайхамшиг гэдгийг урлаг судлаачид нэгэнт хүлээн зөвшөөрчээ. Ялангуяа тэрээр нүцгэн гоо бүсгүйчүүдийг дүрсэлсэн бүтээл болгоноороо энэ ертөнцөд эмэгтэй гоо сайхны идеалыг тунхагласан юм.
Тэнгэр газрын хайрын бурхан
Түүний гайхалтай бүтээлүүдийн нэг нь орчуулбал ”Тэнгэр газрын хайрын бурхан” хэмээх бүтээлийг Тициан 1514 оны үед Венецийн баян хосуудын хуримын ёслолд зориулж бүтээжээ. Тодруулбал Венецийн бүгд найрамдах улсын эрхэмсэг түшмэл Николо Аурелиогийн захиалгаар бүтсэн түүхтэй. Никола залуухан сүйт бүсгүй Лауратай хуримлах ёслолдоо зориулж эл бүтээлийг захиалсан бөгөөд цагаан даашинзтай сүйт бүсгүй, Венера хоёрын дунд дурлалын тэнгэр Амур усаар наадан байна. Венера бол тэнгэрийн хайрын бурхан, харин сүйт бүсгүй бол энэ ертөнцийн хайрын бурхан. Энэ хоёр эсрэгцсэн нь сүйт бүсгүй ариун сэтгэлтэй, онгон биетэй гэдгийг илэрхийлнэ. Энэ ертөнцийн хайрын бурхан болсон сүйт бүсгүйн ард сүр жавхлант ордон, харин баруун талд буюу тэнгэрийн хайрын бурханы ард ариун сүмийг дүрсэлсэн нь бүгд учир билэгдэлтэй. Венера гартаа дээдийн дээд хэзээ ч төгсөшгүй тэнгэрлэг хайрыг билэгдэх дэнлүү барьжээ.
Тицианы энэ бүтээлд агуу их хайр шингэсэн мэт байдаг. Хоёр эмэгтэйг өөр өөр янзаар дүрслэн, дунд нь хүүхэд байгаагаар зурсан нь шашны биш цэвэр өөрийн мэдрэмжээр бурханыг дүрслэн зурсан сонгодог бүтээл хэмээн тайлбарлах нь ч бий. Бүтээлийн гол утга санаа нь эсрэг тэсрэг хоёр зүйлийг биш нэгдмэл нэгэн цогц зүйл гэсэн санааг өгүүлдгээрээ онцлогтой юм. ”Тэнгэр газрын хайрын бурхан” хэмээх энэхүү алдарт бүтээлийг 1608 онд анх худалдаачин Шипионе Борчезе худалдан авч цуглуулгандаа нэмсэн бөгөөд 300 жилийн дараа Английн санхүүгийн магнат Ротшильд 4 сая лирээр уг бүтээлийг худалдан авах санал тавьсан ч Итали улс худалдаагүй юм. Өдгөө энэ алдарт бүтээл Ром хотын Борчезийн галерейд хадгалагдаж байна.
Нойрсож буй Охин тэнгэр
Вечеллио Тицианы өөр нэгэн алдарт бүтээл бол түүний “Нойрсож буй Охин тэнгэр” хэмээх зураг юм. Урбины Венера ч хэмээн нэрлэх нь элбэг. Энэхүү бүтээлийг Урбины герцог Гвидобальдо делла Роверийн захиалгаар бүтээсэн боловч Тициан энэ зурагтаа өөрийн дурлалт бүсгүйг дүрсэлсэн хэмээх таамаг бий.
Зурагт залуухан гоо бүсгүйг нүцгэнээр дүрсэлсэн нь тухайн үеийн Италийн сэргэн мандалтын үеийн хэв маягийг тод томруунаар харуулсан нэг жишээ. Өөрөөр хэлбэл энэ нь сэргэн мандалтын үед өргөн дэлгэрч байсан төрөл жанрын хэв шинжийг тусгаж өгсөн гэсэн үг юм. Сэргэн мандалтын үеийн нэг ололт бол шашны мухар сүсгийг таягдан хаяж, бодит ертөнцийг дүрслэн үзүүлэх болсон явдал байлаа. Бүсгүй хүний гоо сайхныг уран зургийн оновчтой аргаар нарийн дүрсэлж донж хэв маягийг нь гайхамшигтай хослуулж чадсанд эл бүтээлийн учир утга оршдог. Өдгөө ч орчин үеийн зураачид “donna nuda” буюу нүцгэн эмэгтэйн натурыг дүрслэхдээ Италийн уран зургийн хэв шинжийг иш үндэс болгодог байна. Үзэсгэлэнт Охин тэнгэр болох нүцгэн эмэгтэйг дүрсэлсэн бүтээл тэр үеийн гоо сайхны төгс билэгдэл гэж тооцогддог байсан төдийгүй эротик урлагийн үндэс суурь болж өгчээ. Ер нь Вечеллио Тицианы бүтээлүүдэд эмэгтэй хүний гоо сайхныг дүрсэлсэн зургууд олон байдаг. Тэдгээрийн дотор дундад зууны Италийн нийгэмд томоохон байр суурь эзэлж байсан биеэ үнэлэгч гоо бүсгүйчүүдийн зургууд ч байж болохыг урлаг судлаачид үгүйсгэдэггүй. ”Нойрсож буй Охин тэнгэр” хэмээх энэхүү алдарт бүтээлийн нэлээд олон хувилбар зургууд байдаг аж. Мөн сүүлийн үеийн Европын зарим зураачид энэ бүтээлээс санаа аван зурах явдал ч олширч буй. Ийм бүтээлийн тоонд нэрт зураач Жоржоне Эдуард Манегийн хувилбар зургуудыг нэрлэж болох юм. Энэхүү гайхамшигт бүтээлүүд өдгөө Флоренци, Парис, Дрезденийн уран зургийн галерейд хадгалагдаж байна.
Зураач Тициан хөрөг бүтээлийн салбарт шинэчлэл хийхдээ хүний зан чанар, хувцсаа өмссөн байдал зэргийг тод томруун гаргаж чаддагийг “Бээлийтэй залуу” бүтээлээс харж болно.
“Хүүхэдтэй дагина ба Хувилгаан Лука, Александрын Екатерина нарын буянт уулзалт” буюу “Ариун ярилцлага” хэмээх бүтээл. Уг зургийг 2010 онд Нью-Йоркийн Sotheby”s дуудлага худалдаан дээр 16,9 сая ам.доллараар заржээ. Арилжааны өмнө уг зургийг 15-20 саяар зарна гэж зохион байгуулагч нар нь төлөвлөсөн байв. Тицианы зургийг Европын уран зураг цуглуулагч нэгэн авсан байна.
Зурагт бяцхан Есүс дарь эхийн гар дээр байгаа ба тэрээр зүүн гараа хувилгаадад өгч байгаагаар зурагджээ. Зургийг 1560 онд зурж дуусгасан гэдэг.
Тицианы шашны сэдэвтэй олон зургуудын нэг “Salome” хэмээн энэ бүтээл гоо үзэсгэлэнгийн идеал төрх гэгддэг. Салома гэдэг нь жүүдүүдийн Иорданы династид хамрагдах хаан Иродиадын охин юм.
Орчуулж бэлтгэсэн Ж.Батдорж
