Энэ сарын эхний арван хоногийн цаг уурын урьдчилсан төлөв байдал ямар байх талаар Цаг уур, орчны шинжилгээний газрын Ерөнхий технологич инженер Ч.Сарантуяатай ярилцлаа.
-Өнгөрсөн зургадугаар сарын хувьд бороо хур харьцангуй бага орсон. Долдугаар сарын эхний арав хоногийн төлөв байдал ямар байна вэ?
-Долоон сарын эхний арван хоног үндсэндээ Монголын ихэнх нутгаар бороо хуртай, сэрүүн байх төлөвтэй байна. Харин энэ сарын 5-наас баруун аймгуудын нутаг болон төвийн нутгийн баруун хэсгээр, 6-нд баруун нутгийн зүүн, төвийн нутаг, говийн зарим газар, зүүн аймгуудын зарим газар, 7-нд төв, говь, зүүн аймгийн нутгаар бороо орно. Мөн энэ сарын 8-нд төв болон зүүн аймаг, говийн нутгуудын зарим газраар бороо хуртай байх төлөвтэй байна. Энэ сарын 9-нд Хангай Хөвсгөлийн уулархаг нутаг, төвийн бүс, зүүн аймгуудын зарим газар, 10-нд төвийн бүс нутаг, говь болон зүүн аймгуудын нутгаар бороо хуртай байх төлөвтэй байна. Ер нь энэ сарын 5-наас эхлээд Монгол орны ихэнх нутгаар бороо хуртай байх төлөвтэй байгаа. Ялангуяа 6-8-ны хооронд Хангай Хөвсгөлийн уулархаг нутаг, төв болон зүүн аймгийн ихэнх нутгаар бороо хуртай. Говь болон баруун аймгийн нутгийн зарим газраар бороотой байна. Салхи борооны үеэр түр зуур ширүүснэ. Говь талын нутгаар 7-12 м/с байх төлөвтэй байна. Харин температурын хувьд энэ сарын 5, 6-аас хойш энэ сарын 10-ыг өнгөртөл уулархаг Хангай, Хөвсгөл, Хэнтийн уулсаар шөнөдөө 4-9 градус, өдөртөө 15-20, говийн бус нутгаар шөнөдөө 13-18, өдөртөө 23-28 градустай. Бусад нутгаар шөнөдөө 8-13 градус, өдөртөө 19-24 градусын дулаан байна.
-Тэгэхээр энэ сарын эхний 10 хоногийн байдлаар ихэнх нутгаар бороо хуртай байх нь. Сүүлийн үед бороо орохоор нэлээд ширүүн орж үер ус буух тохиолдол цөөнгүй гардаг. Мөн томоохон голын усны түвшин нэмэгддэг?
-Долдугаар сар бол Монгол орны хувьд хамгийн дулаахан, бороо хур их ордог сар. Монгол орны нутгаар хур тунадасны 85 хувь нь дулааны улиралд ордог. Үүний 60-70 хувь нь долоо, наймдугаар сард ордог байгаа. Иймээс зуны хугацаанд орж байгаа бороо зарим газраар зөөлөн, зарим газраа түр зуурын усархаг хүчтэй аадар ордог. Сүүлийн жилүүдэд Монгол орны нутгаар хүчтэй түр зуурын аадар бороо орох тохиолдол нэлээд их давтагдаж байна. Энэ жилийн хувьд ч гэсэн хур бороотой байх үедээ Хангай, Хөвсгөл, Хэнтийн уулархаг бүс нутгийн зарим хэсгээр нэлээд усархаг аадар маягаар орж болзошгүй байгаа учраас хөдөө орон нутагт амарч аялахаар явж байгаа хүмүүс болон голын ай сав газраар нутаглаж байгаа хүмүүс үер уснаас онцгой сэрэмжтэй байх хэрэгтэй. Мөн сүүлийн жилүүдэд монгол орны нутгаар халалт их өндөртэй болчихсон. Үүнийгээ дагаад бороо хур харьцангуй бага орж байгаа. Тухайлбал, өнгөрсөн 2017 онд маш хуурай, халалт ихтэй, бороо хур маш бага орсон. Гэхдээ бороо бага орсон хэдий ч орж байгаа бороо их ширүүн орж гол усны түвшинг нэмэгдүүлэх, үер болох тохиолдол давтагдсан.
Энэ жилийн зун дуусаагүй байна. Орж байгаа бороо усархаг орохыг үгүйсгэхгүй. Иймээс иргэд болзошгүй үеэр уснаас сэрэмжтэй байх хэрэгтэй гэдгийг анхааруулмаар байна.
Нутгийн 70 орчим хувь дундаас доош, үүнийхээ 40 хувьд зуншлага муу байна
-Олон жилийн төлөв байдлаас харахад долдугаар сарын төлөв байдал ямар байна вэ?
-Олон жилийн дундаж байдалтай харьцуулсан байдлаас харахад долдугаар сард ерөнхийдөө нутгийн ихэнх хэсгээр дундаж төлөвтэй байна. Тухайлбал, баруун аймгийн урд хэсэг, Говь-алтай, Баянхонгорын урд талын нутаг, Ховд, Увс, Баян-Өлгийн зарим газар, Завханы хойд тал, Төвийн бүсээс Төв, Сэлэнгийн зүүн тал, зүүн аймгуудын нутаг, Говийн бүсийн зарим газраас дунджаас бага бороо хуртай байх төлөвтэй байгаа.
-Манай орны ихэнх нутгаар зуншлага ямар байна. Аймгуудын хувьд бороо хур хэр орж байна вэ?
-Энэ жилийн хувьд бороо багавтар орж байна. Өнгөрсөн 3, 4, 5, 6 саруудад олон жилийн дунджаас нэлээд дулаан болж өнгөрсөн. Өнгөрсөн тав, зургадугаар сард нутгийн ихэнх хэсэг буюу нутгийн 60-70 орчим буюу түүнээс дээш хувьд нь олон жилийн дунджаас бага бороо орсон. Үүнээс улбаалж энэ жилийн зуншлагын байдал тааруу байна. Тавдугаар сарын 20-ны байдлаар Монголын нутгийн зуншлага их тааруу, 30 орчим хувьд зуншлага гайгүй гэсэн мэдээтэй байсан. Энэ байдал зургадугаар сарыг дуустал бараг л өөрчлөгдөөгүй.
Манай цаг уурын байгууллагад 10 хоног тутамд зуншлагын байдлыг тодорхойлсон дүн мэдээлэл ирдэг. Энэ мэдээллээс харахад Монголын 30 орчим хувьд зуншлага хэвийн буюу сайн байна. Тухайлбал, Хөвсгөлийн хойд тал, зүүн тал, Булганы хойд тал, Сэлэнгийн хойд, зүүн хэсэг, Хэнтийн хойд хэсэг, Дорнодын хойд болон зүүн урд талын сум, Сүхбаатарын зүүн урд талын суманд зуншлага ерөнхийдөө гайгүй хэвийн байдалтай байна. Мөн баруун аймгуудаас Ховдын урд талын сумууд гайгүй зуншлагатай байна. Ингээд үлдсэн нутгийн 70 орчим хувь дундаас доош, үүнийхээ 40 хувьд зуншлага бүр муу байна. Тухайлбал, Баян-Өлгийн хойд хэсэг, Ховдын хойд хэсэг, Увсын баруун болон өмнө тал, Завханы өмнө болон баруун тал, Говь-Алтай аймгийн ихэнх нутаг буюу зүүн хагас, Баянхонгорын ихэнх нутаг, Өвөрхангай аймгийн баруун хойд хэсгээс бусад хэсэг, Өмнөговь, Дундговийн ихэнх нутаг, Говьсүмбэр, Төв аймгийн нутаг, Хэнтийн урд талын сумууд, Сүхбаатарын баруун талын сумуудад зуншлага гантай байна. Одоо энэ сарын байдлаар бороо орох төлөвтэй байгаа учраас зуншлага арай гайгүй болох байх.
