“Босоо Хөх Монгол” ТББ-ын тэргүүн П.Шинжээравдантай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.
-“Босоо Хөх Монгол” ТББ-ыг анх үйл ажиллагааны ямар чиглэлээр хэзээ байгуулсан бэ?
-2013 онд Монголын газар нутаг уурхайн хөлд нирвэгдээд малчид, тариаланчид болон орон нутгийн иргэд хэлмэгдэж, бэлчээр нутгаараа хохирч байна, химийн элементүүдээс болж гол ус ширгэж, ургийн гажигтай мал төллөж байна гэдэг асуудлаар бид 2013 оноос гадна дотны хууль бус уурхайнуудтай тэмцэхээр нэгдэж Босоо Хөх Монгол-ыг байгуулсан юм. Түүнээс хойш дан ганц уул уурхай гэлтгүй эрх нь зөрчигдсөн, Монголын язгуур эрх ашигт харшилсан, Монгол өсвөр насны охидын биеийг үнэлсэн гээд янз бүрийн хар бараан үйлдлүүдтэй тэмцэж байна. Тэр хэмжээгээр нийгэмд биднийг харлуулах асуудал их гарах юм. Рекетчин, шантаажчин, энд тэнд очиж гадна, дотныхныг дээрэмдэж, шантаажилж санхүүждэг гэх зэргээр аль болох харлуулах гэсэн хэсэг бүлэг хүмүүс, хөлсний бичээчид байдаг. Эдний цаана эрлийз, цагаач нөхөд байсантай бид бас таарч байлаа. Мөн бидний нэр хүндийг барьж энд тэнд хүн айлгах, ичээх болон дээрэм тонуул хийж байсан нөхдийг СБД-ийн цагдаа, нийслэлийн цагдаа, ТВ8 телевизийн Шөнийн толь нэвтрүүлгийн хамт олонтой хамтран барьж хууль хяналтын байгууллагад өгч байсан. Ажиллагаа явуулж таарч байгаа нь л тэр болохоос нэр хүнд гутаасан хүмүүс одоо ч зөндөө байна. Гэхдээ бидний туслалцаа, дэмжлэгийг авч талархаж байгаа хүмүүс бий.
-Эх орныхоо төлөө гээд явж байгаа хүмүүсийг хэн, яагаад харлуулах гээд байдаг юм бол. Та нар юу гэж боддог вэ?
-Элдэв бусын нам эвсэл ч юм уу, уул уурхайн нөхдийн захиалгаар ийм юм хийдэг хүмүүс байна. Яагаад гэвэл маш их хэмжээний авлига өгөөд уурхайн лицензээ авчихсан нөхдийн болж бүтэхгүй үйлдэл дээр нь очиж шалгалт хийхэд, нутгийн ард иргэдийн хүсэлтээр ажиллаад явж байхад байгаль орчны ямар ч үнэлгээ байхгүй, усны гэрээ байхгүй, цахилгаан ч үгүйгээр нутгийн удирдлагыг нь авлигадаад л гартаа оруулсан уурхайнууд зөндөө байдаг. Тэр мэтийн нөхдийг бид мэргэжлийн болон хууль хяналтын байгууллагынхантай хамтраад үйл ажиллагааг нь зогсоож ажиллана. Андашгүй, зогсоогоод л бид өөрсдөө бараг хот орж амжаагүй байхад зарим хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээр харлуулаад эхэлдэг.
-Энэ бол нэлээд том ажил. Тэгэхээр хууль бус уурхайтай тэмцэх, үйл ажиллагааг нь зогсоох зэрэгт багагүй хөрөнгө мөнгө зарцуулагдаж таарна. Та нарын ард бас том санхүүжүүлэгч бий гэж олон нийтийн дунд хардлага явдаг. Та нар хаанаас санхүүждэг вэ?
-Яагаад ийм хардлага гардаг вэ гэхээр өнөөдрийн нийгэмд хүмүүс мөнгийг шүтсэнтэй холбоотой. Өнөөдөр маргаашийн мөнгө л чухал, эх орон, газар нутаг, уул ус ирээдүй хойч үед үлдэх эсэх нь чухал биш гэж ойлгодог хүмүүс тэгж хардаг юм. Энэ хүмүүс хаанаас санхүүжээд том том машин унаад яваад байна гэж харддаг. Яагаад эх орноо гэсэн сэтгэлтэй залуус нэгдээд өөрсдийн ахуйн бизнесээс, ажлаасаа, хувиасаа зохицуулаад таван төгрөг нийлүүлээд явж болохгүй гэж? Тэр чинь сэтгэл байвал мөнгө төгрөг чинь болдог л зүйл. Зарим эрх нь зөрчигдсөн аймаг, сумдынхан малаа зардаг юм уу, яадаг байгаа юм, бидэнд бас мөнгө хандивлана. Бүгд л өөрсдийн халааснаас, бүлгийн гишүүдээсээ зохицуулаад явдаг.
-Танай гишүүд ямар ажил, бизнес эрхэлдэг вэ. Жишээ нь та ТББ-ын тэргүүнээс гадна ямар ажил эрхэлдэг вэ. Нууц биш бол орлогын ямар эх үүсвэртэй вэ?
-Манайд газар тариалан, засвар үйлчилгээ эрхэлдэг, арилжаа наймаа хийдэг, албан байгууллагад, улсын төсвийн байгууллагад ажилладаг гээд төрөл бүрийн ажилтай хүмүүс байдаг. Миний хувьд бенз машины засвар үйлчилгээний бизнес эрхэлдэг.
Манай байгууллагад 20 настай залуугаас 70 гарсан ахмад хүртэл байна. Ер нь эрх нь зөрчигдсөн хүмүүс төрийн холбогдох бүхий л байгууллагаар яваад эцэст нь бидэнд ханддаг. Хүн бүү хэл мал хүртэл уух усгүй болж байгаа олон газар байна. Ямар их ой тайга хууль бус луйварчид, хулгайчдын гарт үрэгдэж байна. Энэ бүхний эсрэг явж байна. Бид онцгойгийнхны ч ажлыг хийгээд явдаг. Заавал бусдыг хараад суух биш, дийлдэхгүй байгаа түймэрт ч явдаг. Хандив туслалцаа, ахуйн бараа гээд бүгдийг нь цуглуулж хүргэж өгч явлаа. Тэгэхээр л эд нар шоу хийж байна, юм болгон дээр “Босоо Хөх Монгол”-ынхон далдаганаад явж байдаг, карьер хөөлөө гээд муулдаг. Хүн муулах их амархан.
АН, МАН хоёрт бид дургүй
-Хэнтий аймгийн Биндэр сумын Засаг дарга С.Эрхэмбаяр танай байгууллагад хандаж албан бичиг илгээсэн. Хүмүүс үүнийг янз бүрээр л харж байна. Ерөнхийдөө төрийн ажлыг Босоо Хөх Монгол хийдэг болж, засаг ноёд Босоо Хөх Монголд ажлаа даатгаж байна гэх мэтээр шүүмжлэлтэй хандаж байсан. Та бүхэн үүнийг яаж хүлээж авсан бэ. Сумын удирдлагад тэгээд ямар хариу өгсөн бэ?
-Төрийн ажлыг эд нар хийх үү, төрийн албаны хүн эд нарт хандлаа тэнэг дарга гээд л байна лээ. Тэр бол маш мундаг дарга. Өнөөдөр төрд итгэх итгэл байхгүй болсон. Нам гэдэг Монголын төрийг өрсөлдөөний талбар болгосон. Уг нь Монгол Улсын үндэсний эрх ашиг гэдэг чинь төрийн бодлого байх ёстой. Гэтэл өнөөдөр ялсан намын бодлого л төрийн бодлого болоод явж байна. Тэгэхээр Биндэр сумын Засаг дарга Гутайн давааны асуудлаар бидэнд хандаж хүсэлт гаргасан нь маш зөв гэж бодож байна. Тэр хүн сонгогдохдоо ард түмэндээ амлалт өгсөн байж таарна. Сумын Засаг даргын хувьд эх нутаг, малчдынхаа төлөө ямар ёс зүйтэй байх ёстой вэ гэдгийг харуулж байна шүү дээ. Хэрэв төрдөө итгээд, төр нь хууль бус үйлдлийг дардаг байсан бол хууль хүчний, хяналтын байгууллага, холбогдох яамд гээд өчнөөн газрууд хууль бус үйл ажиллагааг зогсоохгүй байгаа болохоор аргаа бараад бидэнд хандаж байгаа байхгүй юу. Гутайн даваан дээр саяхан Б.Бат-Эрдэнэ, Л.Оюун-Эрдэнэ нар хүртэл очоод усны сав, ойн сан газар учраас урт нэртэй хуулинд хамрагдсан газар байна, үйл ажиллагаагаа зогсогооч ээ гээд уурхайн хүмүүстэй нь уулзаад гуйгаад явж байна шдээ. Ийм хүчгүй болсон төр дээр тэр Засаг дарга өөр хэнд хандах юм бэ. Эцсийн найдвар гэж л бидэнд хандаж байгаа юм шүү дээ. Бид Ноён уулын шүүх хуралтай холбоотойгоор очиж амжаагүй байна.
-Та нарын ард Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, нэг бол Хятад байдаг гээд янз бүрээр л ярих юм. Та нарыг хэн удирддаг юм бэ?
-Миний бодлоор жоохон чимээгүй байгаа хүчнийг бидэн рүү тавьдаг юм уу даа. АН, МАН хоёрт бид дургүй. Өнөөдөр засаг төр бариад тэд Монгол Улсыг ийм хэмжээнд аваачсан, нам дагаж 28 жил навсганасны хүчинд 28 милл.долларын өрөнд орлоо. Ингээд бид ахуйн тусгаар тогтнол буюу эдийн засгийн тусгаар тогтнолоо гадаадад алдчихлаа. 11 милл.долларын өрөнд орсон Тажикстан Улс газар нутгийнхаа хэдэн хувийг Хятадад өгсөн билээ. Тэгтэл бид тэднээс бараг 3 дахин их өрөнд орох дөхөөд явж байна шүү дээ. Энэ бол үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээнд хүрсэн асуудал байхгүй юу. Хүн болгон бусдын тухай амандаа орсон болгоныг хэлдэг болжээ. Удахгүй биднийг Японтой холбоно биз. 2012 онд Японд байдаг өвөрмонголчуудын урилгаар ар, өврийн монголчуудтайгаа уулзаж, хаврын баярт оролцож чуулган хийж байсан юм. Түүний дараахан бид нарыг якуза нартай холбоотой гээд л байна лээ. Ингэж яриад, ийм утгагүй юм бичиж байгаа хүмүүс сэтгэхүйн ямар доройтолд орсныг л харуулж байгаа юм. Тэр хүмүүс бид нартай явж сүйтгэсэн газар нутаг, уйлж байгаа малчдын нулимсыг бодитоор нь харвал тэгж бичих сэтгэл арай төрөхгүй байх аа. Зүгээр л хотод фэйсбүүк, твиттерийн араас юм бичдэг хүмүүс “Босоо Хөх Монгол” гэдэг гурван үг орсон л бол араас нь бөөн хар юм шидэж байдаг. Ингэж тэд зугаацаж, гаж донтон шиг таашаал авдаг шиг байгаа юм,.
-“Босоо Хөх Монгол”-ын тэмцэл П.Шинжээравдан гэдэг хүнд ямар ашигтай юм бэ?
-Бидний тусгаар тогтнол бүгд алдагдсан. Цусны буюу генийн тусгаар тогтнол ч алдагдсан. Ганцхан хятадын эрлийз гэж ярьдаг байсан бол вьетнамын эрлийз гэж ярьдаг боллоо. Вьетнамын эхнэр Алдарт эх авч байна. Энэ бол хүүхдийн буруу биш. Ер нь улс орны тогтолцоо буруу явагдаж байна. Монголын газар нутгийн 70 хувийг лиценз хэлбэрээр өгчихлөө. Энэ бүгдийг “Босоо Хөх Монгол” зөвхөн өөрсдийн төлөө харамлаад яваад байгаа юм биш шүү дээ. Биднийг харлуулаад байгаа тэр хар пиарчдын үр хүүхдэд ч үлдэх газар нутаг. Үүнийг Монгол хүн л юм бол ойлгож бодмоор юм. Тэгэхээр энэ бүгд л П.Шинжээравдангийн хөөцөлдөөд байгаа эрх ашиг гэж ойлгож болно.
Хэзээ ч, хаана ч хаад ноёдынхоо булшийг ухчихаад сайн явсан улс байдаггүй
-Түрүүн Ноён уулын шүүх хурлыг дурьдаад өнгөрлөө. Асуудал ямар шатандаа явж байна?
-Энэ асуудал 4-5 жил үргэлжилж байна. Өнөөдрийнх 40 дэх удаагийн шүүх хурал. Монголын шүүх засаглал бол шударга ажилладаг байтлаа Захиргааны хэргийн шүүх дээр 40 дэх удаагийн шүүх хурал болоод явж байх уу? 38 дахь шүүх хурлаар АМГТГ маргаан бүхий дөрвөн лицензийг цуцла гэдэг шийдвэр гаргасан. Гэтэл өнөөдөр давж заалдаад явж байна. Тэд хэчнээн хэмжээний авлига өгчихөөд ухах гэж зүтгээд, нөгөөдүүл нь авчихаад гадны компанид үйлчлээд ингэж араас нь чичрээд байгаа юм тийм үү? Төрийн эрх мэдэлтнүүд шүүхийн байгууллагад яаж нөлөөлөөд байгааг эргүү тэнэг биш бол бүгд мэдэрч байна. Дэлхийн түүхэнд байхгүй 40 дэх удаагийн шүүх хурал гээд сунжраад явж байдаг. 39 дэх удаагийн хурал хойшилсон шалтгаан нь Засгийн газраас томилсон бие төлөөлөгч болох хоёр хүн нь Хятад руу явсан байсан.
Шүүх хурлыг ажиглахаар Солонгос, Германаас хүмүүс ирсэн. Аймаг болгоноос хүмүүс ирж байна. Гэтэл Засгийн газрын төлөөлөгч нь ирээгүйн төлөө шүүх хурлыг хойшлуулахаар тэр хүмүүст хэчнээн бухимдал төрөх нь ойлгомжтой. Уг нь Ноён уулын шүүх хуралдаанд нэхэмжлэх тал нь Ноён уулаа аваръя хөдөлгөөн. “Босоо Хөх Монгол” ТББ нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч. Мөн нэхэмжлэгчээр Х.Болорчулуун гишүүн, УИХ-ын гишүүн асан Г.Уянга, химийн ухааны Доктор Пүрэвсүрэн нар орж байгаа юм. Уг нь шударга улс оронд бид нарын хажууд БОАЖЯ, МХЕГ, Түүх, паленталогийн хүрээлэн сууж байх ёстой. Гэтэл одоо ард иргэд, иргэний хөдөлгөөний нөгөө талд АМГТГ, Засгийн газар, УУХҮЯ, ХЗХЯ-ны төлөөлөгч, Сентерра голд компанийн төлөөлөгч, Сентерра голдын өмгөөлөгч гэсэн талууд сууж байна.
Ноён уулын асуудал зөвхөн Монголын асуудал биш болсон. Өнгөрсөн ээлжит нэг шүүх хурлын үеэр Францад ЮНЕСКО-гийн байрны гадаа дэлхийн 300 гаруй бөө нар чуулж “Монголын Ноён уулыг аварцгаая” гэсэн лоозон бариад жагслаа. 
Хамгийн анх төрт улс үүссэн Хүн гүрний 374 булш бунхан байгаа тэр хайрханыг хөндүүлэхгүй гэж төрт ёстой бүх улс орнууд үүнд анхаарлаа хандуулах болсон. Мөнх цэвдэгийн дор өшөө хэчнээн булш байгааг мэдэхгүй. Сентерра голдын лицензийн талбайд нь 6 булш гарч ирсэн. Талбайн гадна бас төмрийн үйлдвэрийн туурь гарч ирсэн байж байна.
-Тэр үед хүн цохисон, зодсон тухай мэдээлэл бас цацагдаад байсан. Тэнд юу болсон юм бэ?
-Бухимдсан улс шүүх шударга ажиллаач, ийм луйврийн байж болохгүй гээд л орилолдож байсан л даа. Хэрэв үнэхээр хүн цохисон бол тэд алсан гэж хэлнэ шдээ. Уулыг ухах гэж байгаа хүмүүс өө хайж ядаж байгаа. Хажуугаар нь шүргээд гарсан ч чи намайг цохилоо л гэж ярина. Бухимдсан улсаад янз бүрээр л уурлана. Тэгээд ч шүүх танхим нь камертай, тэр олон цагдаа нар, бараг ажиглагч болгоны тоогоор цагдаа нар ирсэн байж байгаа шүү дээ. Тийм байхад хүн барьж аваад цохих юм бол шууд л хориод дараагийн шатны асуудалд орно биз дээ. Тэгэхээр гар хүрсэн ямар ч асуудал гараагүй.
-Та бүхнийг Ноён уулыг хамгаалах дүр эсгэж тэр компанийг шантаажилж байгаад өөр газар өөрсдөө лиценз авах гэсэн зорилготой байж магадгүй гэдэг хардлага бас байдгийг мэдэх үү?
-Наадах чинь бол яг өнөөдөр төрийн албан хаагч нарын хийдэг будлиан байхгүй юу. Бид нарыг тэгж хардах нь өчүүхэн сэтгэлтэй хүмүүсийн гаргадаг яриа. Тийм үндэслэл яагаад ч байхгүй. Бид энэ жилүүдэд тэмцэл хийж явахдаа атга шороо зарж үзсэнгүй, алд газрыг ухаж үзсэнгүй. Харин тариа тарьж хадлан хийж байгаа хүмүүс манайд байдаг болохоос өөрөөр газраас өгөөж авч байгаа хүн үнэхээр байхгүй. Жорлонгийн нүх ухах гэж, мод суулгах гэж л газар ухаж байснаас үнэндээ уул ухаж явсан удаагүй. Монголчууд бид тэнгэртэй улс. Тэнгэр биднийг харж байгаа.
-Ноён уулын асуудлаар та бүхэн санасандаа хүрлээ гэхэд дараа нь жижиг гарууд нь буюу манай алтны нинжа нар үргэлжлүүлээд ухах юм бол яах уу?
-Жишээ нь, Ноён уулын тухайд ингэж ярьдаг юм. “Эд нар Сентерра голд компанийг шүүхдэлцэж хөөж зайлуулаад өөрсдийнхөө найзын уурхайг ч юм уу, нинжануудыг оруулах гэж байгаа юм аа. Наадуул чинь эд өлгийн зүйл зардаг булшны мафиуд юм аа. Нинжануудыг хөдөлгөж татвар авдаг” гэх мэт ямар ч үндэслэлгүй, утгагүй юм ярьдаг. Бид Сентерра голд компанийг зайлуулдаг л юм бол Ноён уулыг төрийн тусгай хамгаалалтад аваач ээ гэж Ерөнхийлөгчид хандана. Тэгэхээр бид Ноён уулаа тусгай хамгаалалтад аваад зогсохгүй дэлхийд гайхуулаад, үүн дээрээ түшиглээд аялал жуулчлалаа ч хөгжүүлэх боломжтой шүү дээ. Дэлхийн хаа ч байдаггүй 6 төрлийн ховор эмийн ургамал тэнд л байна. Сонирхуулахад, Мамбадацан хийдийн гол баганын модоо жилд нэг удаа солихдоо зөвхөн Ноён уулаас авдаг гэсэн. Өөр сонирхох маш их юм бий.
Сая зургадугаар сарын 22-нд ялалтаа тэмдэглэж 8000 гаруй хүн цуглан наадам хийсэн юм. Наадамд цугласан ард иргэд бүгд төрийн тусгай хамгаалалтад авах саналд нэгдэж гарын үсэг зурсан байгаа. Одоо ч гарын үсэг цуглуулах ажил үргэлжилж байна. Тэр үед Монгол нь ч, Канад нь ч ухахгүй гээд л ойлгочих. Өнөөдөр Монгол хүн өөрийн эх орон газар нутаг дээрээ өөрийн өвөг дээдсийн түүх соёл шингэсэн тэр ариун голомт, байгалиа гадны компанитай булаацалдаад шүүхээр заргалдаад явж байдаг арчаагүй гаж тогтолцоонд амьдарч байна. Бид Канадад очоод түүх соёлын өлгий болсон сайхан байгалийг нь ухна гэж мөрөөдөөд ч нэмэргүй.
Хэзээ ч хаад ноёдынхоо булшийг ухчихаад сайн явсан улс байдаггүй. Энгийн амьдралаар авч үзвэл эмээ, өвөөгөө үнэт эдлэлтэй нь оршуулаад, эдийн засаг хүндрээд мөнгөгүй болоод ирэхээрээ эмээ, өвөөгийнхөө булшийг ухаж үнэт эдлэлийг нь аваад гадныханд зарах гэж байна л гэсэн үг. Ядарлаа гэхэд түүх соёл, байгаль дэлхийгээ устгуулах дээрээ тулах ёсгүй. Бороо голдын гэрээг буруу байж гэдгийг мэдэрсэн хэрнээ дахиад Ноён уулыг өгөх гээд байгаа нь ямар учиртай юм бэ. Уурхайн хашаан дотроос нь паленталогийн ховор олдворууд олдсон. Тэр олон үнэт ховор олдворуудыг хулгайгаар гаргах гэж байгаад баригдсанаас болж шүүх хурал хойшилж байсан шдээ. Энэ гал намжаагүй байсан учраас өмнөх шүүх хурал хойшилсон юм.
Үндсэн хуулинд засгийн бүх эрх мэдэл намуудын гарт байна гэж нэг ч үг, үсэг байхгүй
-Бид өнөөдөр болохгүй байна, бүтэхгүй байна гээд л уулга алдахаас цаашгүй боллоо. Иргэний хөдөлгөөнийхөн ч улс төрд гарахаараа төрийн увайгүй нөхдөд уусаад явчихдаг юм байна гэдгийг мэдэрлээ. Таны бодлоор эх оронч сэтгэлгээгээ хадгалж үлдэхийн тулд яах ёстой вэ?
Үргэлжлэлийг ЭНД ДАРЖ уншина уу.
