Цахим хуудаснаас мэдээлэл уншиж явтал манай улс Нижер гэх шинэ улстай дипломат харилцаа тогтоосон болохыг олж үзлээ. Ийм ямар улс байх вэ. Өөрийгөө гадаад хэлний “бядтай” гэж ойлгосон хэн нэгэн буруу бичсэн байлгүй гэж бодоод Гадаад харилцааны яамны албан ёсны цахим хуудас руу орж үзтэл үнэхээр Нижер гэдэг улсын Элчин сайдыг хүлээн авсан тухай мэдээлэл бичигдсэн байна.
Яам ч бас алдаа гаргасан гэж үү. Бүхэл бүтэн улсын Гадаад харилцааны яам ийм алдаа гаргамааргүй юм даа. Манай улс 2015 оны 3 дугаар сарын 25-ны өдөр Бүгд Найрамдах Нигер улстай дипломат харилцаа тогтоосон гээд яамны сайт дээр бичсэн байна. Гэтэл энэ өдөр бас өөр нэг улстай дипломат харилцаа тогтоосон нь Бүгд Найрамдах Нижер улс болж таарлаа. Угтаа бол энэ хоёр улс нь нэг улс юм. Харин бид уламжлалт Нигер гэх нэршлийг халчихаад л хоёр өөр улсын тухай яриад байгаа мэт ойлголттой болчихоод байгаа хэрэг.
Үнэхээр толгой эргэж, зөв, бурууг нь хэнээс асуух ёстойгоо ч хайж ядаж байна л даа. Тэгсэн Монголын томоохон, нэр нөлөө бүхий цахим мэдээллийн хуудсууд хүртэл ГХЯ-ны мэдээллийг цензурлалгүйгээр нийтэлжээ.
Тэгэхээр бид Бүгд Найрамдах Нигер улсыг Нижер улс гэж нэрлэдэг болчихсон бололтой. Гэвч Нижер гээд нэрлэж бичээд байгаа ГХЯ нь өөрсдийн цахим хуудсан энэ улсыг хоёр янзаар нэрлэж бичсэн байх юм. Бодвол нөгөө Нигери-ээс ялгах гэсэн юм уу гэж ойлготол хоёулаа байна. Мөн нөгөө Нигеритай 1971 онд дипломат харилцаа тогтоосон болохыг харж болно.
Нэршил адил хоёр улсыг ялгах гэсэндээ нэгийг нь Нигери, нөгөөхийг нь Нижер гэж нэрлэсэн болж таарч байна уу. Латин хэлэн эдгээр улсыг Niger, Nigeria гэж ялган бичдэг. Манайд ч бас Нигер, Нигери гэж ялган бичдэг байсан. Үүгээр нь ч бид ой тоймдоо тусган авчээ. Гэтэл орчин цагт Нижер гээд болхи орчуулгаар хөврүүлснээр ийнхүү төөрөгдөл үүсч байгаа юм. Монгол хэлний зөв бичих дүрмийн журамласан тольд Бүгд Найрамдах Нижер улс гэж бичнэ гэжээ.
Гэвч энэ толь бичиг үнэхээр зөв бичих дүрмийг заагаад байна уу гэвэл учир дутагдалтай. Хэн хэзээ энэ журамласан толь гэгчийг гаргаад, бидний хэрэглэж заншсан үгийн санд дураараа засвар хийх эрх олгосныг мэдэхгүй юм. Ямартай ч эртнээс хэрэглэж ирсэн ГАРИГ гэдэг үгийг “нохойн баас” гэх утгатай үг гээд л энэ журамласан тольд тайлбарласан байдаг юм билээ. Одоо бидний үгийн санд байгаа маш олон үг утга агуулгаараа өөрчлөгдөж, хэрэглээнээс ч хасагдах хэмжээнд хүрсэн байхыг үгүйсгэхгүй. Харин ийм эрх мэдлийг энэ журамласан толийг бүтээгчдэд хэн нэгэн олгожээ.
Тэгвэл тэднийхээр Niger – Нижер юм бол Японыг олон улсын хэллэг бичвэрээр нь Жапаан гэж дуудаж, бичдэг болох уу. Мөн Хятадыг Чайна, Солонгосыг Кория, Германыг Жермани, Английг Ингланд гээд дуудаж, бичдэг болох ёстой юм байна л даа. Ийм дампуу зүйл гэж байж болохгүй.
Аливаа үндэстэн өөрийн хэлээр бусад үндэстнийг нэрлэдэг. Хэдийгээ цаад үндэстний нэр угтаа тэс ондоо дуудлагатай байвч, тухайн үндэстэн хэлж, дуудаж чадах, өөрийн хэлний авиа зохицох аялгаар л аливаа нэршлийг тогтоож ирсэн байдаг. Ийм л шалтгаанаар Монгол хүн Русь, Россия гэдэггүй Орос гэдэг. Жунго, Хань гэдэггүй Хятад , Непал гэдэггүй Балба гэдэг, Индүс гэдэггүй Энэтхэг гэдэг. Бүгд эртнээс тогтсон нэршил хэмээн зохиолч Г.Аюурзана бичсэн байдаг.
Өөрөөр хэлбэл Нигер гээд бичээд, дуудаад, уншаад байгаа нь бидний л онцлог. Хэлний дуудлагад таарсан нэршил. Гэтэл үүнийг эвдэж Нижер болгох нь хэнд ашигтай, хэнд хүртээлтэй вэ. Хэлээрээ оролдох, хэлээ эвдэх нь тийм ч таатай үр дүн авч ирдэггүй юм даа. Яагаад ийм нэршил ашиглах болсон талаар ГХЯ албан ёсоор тайлбар хийнэ гэж итгэж байна.
