Цахим орчинд олон хүн ашиглаад байгаа нэр томьёоны талаар ярилцъя! Жишээ нь: Gen Z, Gen X, Baby boomers гэх мэт.
Сүүлд “Unplug – 2019” арга хэмжээн дээр өөр чиглэлийн манлайлагч залуус гарч ирээд, нэг л их хөгширснөө гайхаж, үе хоорондын ялгааг ярьж (Жэн Зий, Жэн Алфа, Бэби Бүүмэрс) энэ тэр гээд л. Тэр үед би “Монгол манлайлагч”-г хайж эхлэв. Гэтэл сүүлийн үед залуу үеийнхэн маань бүх насныхныг яг тэр нэршлээр нэрших хандлага тогтоод байна. Кино, бусад төрлийн контент, манай манлайлагч “Influencer”-үүд гэх мэт том нөлөөлөл бий л дээ.
“Generation Gap” буюу Үеэс хамаарсан үзэл суртлын ялгаа аль ч нийгэмд байдаг. Гэхдээ үүнийг Америкчууд иргэдийнхээ нас хүйсийн суварга, нийгмийн байдал, соёлын томоохон өөрчлөлтөд үндэслэн өөрөөр нэрлэж, томьёолов. Мань хэд гадаад үг мэддэгээ гайхуулах байдлаар шууд хуссан. Ингээд нэршлийн талаар ярилцъя.
BABY BOOMERS (1944-1964 онд төрсөн хүмүүс)
Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараах жилүүдэд цэргүүд эхнэр дээрээ очоод, эхнэргүй нь эхнэр аваад Америкийн хүн ам хурдацтай өссөн, хүүхдүүд тэсрэх бөмбөг шиг л энэ тэнд төрж байсан. Энэ бол “Бэби-Бүүм” учир ингэж нэршив.
GENERATION X (1965-1979)
Дараагийн үе нь “Generation X”. Америкт “Boomers”-н дараа үл мэдэгдэх үеийнхэн бий болсон. Яг тодорхойлох гэхээр өнөөх дайны дараах шиг амархан байгаагүй, зан байдал, хандлага нь үл мэдэгдэх нөхдүүд байсан учир “X”-г ол гэдэг шиг л “Generation X” гэв.
GENERATION Y / MILLENNIAL (1980-1994)
Тэгээд үсгийн дараалал ёсоор “Generation Y“(1980-1994). Гэхдээ Strauss, Howe нар 1987 онд “Millennial” гээд тодорхойлчихсон. Тухайн үед нь яах нь мэдэгдэхгүй 0-7 насны баахан “бацаанууд”. Дотроо бодож байгаад “За 2000 он удахгүй боллоо, шинэ мянган эхлэх гэж байна. Тэр үед энэ хэд маань тухайн үеийн өнгө аясыг авч явах залуус болох юм байна” гээд л “Мянганы хүмүүс” гэж нэрийдсэн.
Сайн яривал 2000 он гэдэг он тоолол нь манайхтай бүр ямар ч хамаагүй, тэдний шашных нь он тоолол шүү дээ. Хүннү, Сяньби гэх төрт улсын түүхийг маань шууд “Манай эриний өмнөх” болгож чихээд, он тооллоо тэглэчихсэн. (Тэтгэврийн зээл, сургалтын төлбөр тэглэдэг шиг амархан)
B.C. – Before Christ (“Христээс өмнөх”)
A.D. – Anno Domini (“Багшийн жил” гэж Итали хэлнээс орчуулав)
За тэр ч яах вэ…
GENERATION Z (1995-2015)
Generation Z (1995-2015) гээд Латин цагаан толгойнх нь хамгийн сүүлийн үсэг рүү оров. Тэгсэн ч дууссангүй. “Gen Tech”, “post-Millennials”, “iGeneration” бас “Gen Y-Fi” ч гэнэ үү? үргэлжлэв.
Хамгийн гол зүйл. Тэдний үзэл суртлын ялгааг тэнд буй нийгэм, шашин, эдийн засгийн байдалтай нь тохируулан ялгадаг.
Жишээ асуулт:
Science and the Bible are …… (Мэдлэг болон Библи нь ….)
- a. In Conflict – side of science (Зөрчилдөөн)
- b. Independent (Бие даасан)
- c. Complementary (Нийцтэй)
- d. In Conflict – side of the Bible (Зөрчилдөөн)
Өөрөөр хэлбэл бидний хэлж заншсанаар шинжлэх ухаан (Science) болон шашны номлол нь хоорондоо нийцтэй юу, зөрчилдөөнтэй юу, эсвэл бие даасан уу гээд асуухаар үе үеийн үзэл бодлын зөрүү гараад ирж байгаа юм. Нас залуужих тусам “а“ буюу “Мэдлэг болон Библи нь зөрчилдөөнтэй, гэхдээ би шинжлэх ухааны талд байна” гэх хариулт ихсэж, нийцтэй гэх “с” хариулт багасаж байгаа юм.
ТЭГВЭЛ МОНГОЛД
Одоо Монголд буулгаад бодъё. Дэлхийн хоёрдугаар дайнаас манай өвөө нар ирээд бөөн хүүхэд төрүүлээд, хүн амын тэсрэлт болсон зүйл түүхэнд байхгүй. 1964 онд 1 сая дахь иргэн, 1988 онд 2 сая дахь иргэн, 2015 онд 3 сая дахь иргэн төрсөн (24-27 жилд 1 саяар нэмэгдэж байна). Тэгэхээр ялгаа гарч эхэлнэ. Хүн амын тэсрэлтАмерикт бий болсноор эдийн засаг нь сэргэж, үйлдвэрлэл, худалдааны салбар эрчимжиж эхэлсэн. Мөн “boomers”нийгмийг өөрчилж эхэлсэн. Тэд
- Эмэгтэйчүүдийн эрх,
- Ижил хүйстний эрх,
- Иргэний эрх,
- Арьс өнгөний үзлийн эсрэг,
- Нийгмийн тэгш байдлыг төлөө тэмцэгчид,
- Хувьсгалчид байв.
Харин манай тэр үеийнхэн маш тайван, улсын хараа хяналтад, бодох санах зүйлгүй, сайхан үед амьдарсан улс. Үзэл суртлын хувьд тэс өөр.
Нэг ёсондоо тэс ондоо сэтгэлгээтэй, өөр ертөнцийн хүмүүсийг томьёолсон нэршлийгөвөө, эмээдээ шууд өгчхөж байгаа юм. Мөн дандаа доромж өнгө аястай “Хмм, Бүүмэрс” гэж бичнэ. Мөн дараа, дараагийн үе ч хамаарна. “Шинэ мянганы” гэж нэрлэсэн гэх мэт.
2020 оны хоёрдугаар сарын 02-нд хөөрөөд байсан хүмүүс шиг л сэтгэл хөөрлөөр 1987 онд өгсөн нэр юм. Түүнээс шинэ мянган гээд байх юм байхгүй шүү дээ, дээр дурдсанчлан. Америкчууд энэ томьёолол дээрээ шинэ судалгаанууд гаргаад явчихдаг. Жишээ нь: “Мянганы залуус эцэг эхтэйгээ харьцуулахад 3 дахин их хугацааг хүүхдэдээ зориулж байна” гэх мэт. Тэгэхээр энэ мэдээлэл бидний судалгааны үзүүлэлтээр боловсруулагдаагүй, зөвхөн Америкийн л судалгааны нэг баримт. Харин үүнийг манайд шууд орчуулж мэдээлэх хандлага байна.
Үе хоорондын үзэл суртлын ялгаа хаана ч бий. Түүнийг Америкчуудтөрсөн оноор нь зааглаад, зан төлөвөөр нь ялгаад явсныг манай залуус “тэр онд төрсөн бол тэр үе юм байна“ гээд төөрөөд явчхаж байгаа юм. Чухамдаа Америк, Монгол хоёр тэс өөр нийгэмтэй улсууд. Бидний сэтгэлгээ тэс өөр. Гэтэл хамгийн гол нь сэтгэлгээ, үзэл суртлын ялгааг нь ялгаж буй томьёоллыг, бид өөр сэтгэлгээтэй хүмүүс, аваад хэрэглэчих нь зөв үү?
Өнөө л бэлэнчилсэн сэтгэлгээ шүү залуусаа!Монголын нийгэм, соёл, шашин, үзэл суртлын ялгааг үе үеэр нь ялгаж баримтжуулаад, судлаад шинэ нэр томьёо боловсруулаад хэрэглэвэл ямар ч асуудалгүй.
ЭЦЭСТ НЬ
Трамп өчигдөрхөн “God Bless the USA!” гэж жиргэжээ. Энэхүү жиргээнээс та бүхэн дэлхий даяар хүнд нөхцөл байдалтай байхад, зөвхөн Америкийг бурхан өршөөг гэж тусгаарлаж буй байдлаас, дэлхийн даяаршил өндөрлөж, ондоошил эхэлж, үндэстэн улсын бодлогыг том гүрнүүд хэрэгжүүлж буйг ойлгож болно. Гэвч бид “маньдаа л даа” гээд гүйгээд байдаг тоогддоггүй найз шиг нь л хамаг соёлыг нь дагаж дуурайгаадл, нэр томьёог нь шүүлтүүргүй авч хэрэглээдл гүйгээд байгаа юм. Ямар ч тусгаар улсын бодлого, үндэсний үзэл, бардамнал алга. Доор нь нэг Монгол ах “Дэлхий гээд биччихээр чамаас юу унах гээд байгаа юм вэ?” гэж бичсэн байна билээ. Трамп угаасаа “Хэе мая фаворайт дэлхий” гэх хүн биш шүү дээ. Аливаа зүйлд шүүлтүүртэй хандаж, авч хэрэглэхийг залуустаа уриалж байна.
Лувсан Батгүн. 2020.03.17
