УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар УИХ дахь Ардчилсан намын бүлгээс өргөн мэдүүлсэн УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж байна. Уг төсөлд 48 гишүүнийг тойргоос, 28 гишүүнийг намын нэрсийн жагсаалтаар сонгохоор тусгасан юм. Эмэгтэйчүүдийн квот 40 хүртэл хувь байхаар зааж өгсөн юм.
Дээрх төсөлтэй холбоотойгоор УИХ-ын гишүүд асуулт тавьж, хариулт авч байна.
УИХ-ын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар: Холимог тогтолцоо орж ирж байж сонгогчийн санал гээгдэхгүй болно гэдэгтэй санал нэгдэж байгаа. 2000 оноос эхлээд санал гээгддэг тогтолцоог ярьж, 2012 онд холимог тогтолцоог оруулж ирсэн. Манай намаас сонгуулийн тогтолцоог 50х50 хувь байхаар заасан. Харин та бүхний төсөлд 48х28 болохоор санал гээгдэх вий.
Одоогийн 76 гишүүн гэдэг тоог 1992 онд дэлхийн 1.2 сая хүнтэй улсын жишгээр жишээ авч тогтоосон байдаг. Гэтэл Монгол Улсын хүн ам ирэх жилийн өдийд гэхэд 3.5 сая 20 мянгад хүрэхээр байгаа. Гишүүдийн тоог нэмэх асуудалд ямар байр суурьтай байгаа вэ?
УИХ дахь Ардчилсан намын бүлгийн дарга О.Цогтгэрэл:Можаритороос гарсан гишүүд тойргийн эрх ашгийг л зөвхөн хамгаалдаг гэж тайлбарладаг нь өрөөсгөл юм.
Хоёрт, иргэд өнөөдөр намын жагсаалтаар гишүүнийг сонгох гэдэг зүйл дээр хэр бэлэн байна вэ. Тэнцүү байх хэмжэнд бэлэн байна уу гэдэг дээр бодолцох ёстой.
Аливаа сонгуулийн тогтолцоог сайн муу гэхээс илүү тогтвортой хэрэгжиж байж үр дүн гардаг. Бидний боловсруулсан төсөлд можаритор арай давамгай харьцаатай байх нь оновчтой болов уу гэж үзсэн. 2012 оны УИХ-ын сонгуулийг 48х28 –аар явуулж үзсэн учраас.
Гишүүдийн тоог нэмэх асуудалд иргэдийн санаа бодлыг сонсох ёстой. Жижиг улсын парламент жижиг байх ёстой гэж болохгүй.
УИХ-ын гишүүн Д.Ганбат: 48х28 –аар оруулж ирсэн нь нутаг дэвсгэрийн төлөөллийг бодолцсон хувилбар юм. Аймаг орон нутгаа төлөөлсөн нь, хотоо төлөөлсөн нь ч ахиу байх ёстой гэж үзэж байгаа. Намын нэрсийн жагсаалт гэхээр тооноор орж ирдэг, хатавчаар орж ирдэг гэж ярьдаг. Тэгэхээр бид намын нэрсийн жагсаалтад байх 28 бүх ард түмний саналыг авч байж орж ирнэ гэж заасан.
УИХ 2022 оны наймдугаар сард Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг хийхдээ давжаа парламентад давхар дээл өмсгөсөн. Одоо бол ийм мягаар явж болохгүй. УИХ-ын 76 гишүүнээс 20 нь сайд болсон. Олон түмэн дургүй байгаа. Олон намын системтэй. Аль болох олон намын төлөөлөл парламентад орж ирээсэй гэдэг үүднээс хандаж байгаа.
УИХ-ын гишүүн, Хууль зүй дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар: Н.Энхболд дарга аа, УИХ-аас хоёр хуулийг нэгтгээд УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийг баталтал хэн нэгэн Цэцэд гомдол гаргавал яах вэ?
УИХ дахь Ардчилсан намын бүлгийн дарга О.Цогтгэрэл: УИХ хууль баталлаа, сонгуулийн жил эхэллээ, тэр үед Цэцэд гомдол гаргавал өмнө нь ямар процессоор шийдэж ирсэн юм. Тэр хүрээндээ л шийдэх байлгүй дээ.
УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга Н.Энхболд: 2020 оны УИХ-ын сонгуулийн өмнө ийм явдал болсон.
Үүн шиг юм болбол тухайн үед нь Цэцийн дүгнэлт яаж гарах нь. УИХ Цэцийн дүгнэлтийг хүлээн авах уу үгүй юу гэдэг асуудал. Тэр үед нь л асуудлыг шийдэхээс өөр арга байхгүй. Хуулийн зөрчлийг арилгах ямар нэг арга хэмжээ авч таарна.
УИХ-ын гишүүн Д.Сарангэрэл:48х28 гэдэг тоог ямар тооцоо үндэслэлээр гаргаж ирэв. Гишүүдийн тоог нэмэх тал дээр ямар байр суурьтай байна вэ?
УИХ дахь Ардчилсан намын бүлгийн дарга О.Цогтгэрэл:Яагаад можаритор нь их байгаа юм бэ гэж их асууж байна. 48х28 гэдэг хэт зөрүү тоо биш.
УИХ-ын гишүүн Д.Ганбат: УИХ-ын 76 гишүүнийг нэмэх нь зөв. Энэ парламент давжаа парламент. Буруутан нь өнөөдөр .Доржханд болоод байгаа. Хамаг муу муухай юмаа танай нам Т.Доржханд, С.Одонтуяа хоёроор хийлгэсэн.
Гишүүдийн тоог нэмэхгүй бол иргэд гудамжинд гараад жагсдагаараа жагсана. УИХ 76 гишүүнтэй, түүний 20 нь Засгийн газрын гишүүн болохоор Засгийн газартай хариуцлага тооцож чадахгүй болж байгаа.
Өнөөгийн улс төрийн геофолитикийн нөхцөл байдал, хүн амын тоо, дараагийн 10 жилийн ирээдүйг ч бид бас харах ёстой. Улс шиг улс байя, жижиг улс гээд жижиг парламент байх ёсгүй. Хүн амынхаа тоонд нийцсэн парламенттай байх ёстой. Энэ бүхнээ тооцож гаргах ёстой.
Италийн парламентыг бид мэднэ. Нэр хүндтэй биеэ үнэлэгчид ч орж ирэх боломжтой. Түүн шиг идсэн уусан нөхдүүд тооноор хатавчаар орж ирж болохгүй. Нэрсээр нь эрэмбэлэх асуудлыг сонгогчид шийдэг. 2012 оных шиг нам нь жагсаадаггүй байх.
Эмэгтэйчүүдийн квот 40 хувь болохоор зардал бурна, их мөнгө төгрөг тараах нь багасна.
