МУБИС-ийн “Багш” мэргэжлийн ангийг тааруухан сурлагатнууд сонгох болсон нь манай бас нэг эмгэнэл. Бүгдийг нь хэлээгүй ч дийлэнх нь гэж ойлгож болно. Энэ бол хэдийнэ бүхний нүдэнд ил болсон том асуудал. Багш нар зөв бичиж ч чаддаггүй гэхээс эхлээд муулах жишээ олон болсон. Үүний гол шалтгаан нь багш гэдэг мэргэжлийн үнэлэмжтэй шууд холбоотой. Улсын сургуулийн багшийн үнэлэмж ердөө л 500 мянган төгрөг гэж байгаа. Энэ бол хаа ч байхгүй дорд үнэ цэнэ. Хэчнээн чадварлаг, сурлага сайтай, багш болох хүсэлтэй ч ийм цалинг сонгож ажиллах хүн тун ховор. Үнэхээр чадвартай нэг нь улсын сургуулийг тоож зүглэх ч үгүй. Гэтэл улсын хэмжээнд ерөнхий боловсролын 798 /2017 оны статистик/ сургууль байна. Хувийн хэвшлийн 107 сургуулийг эс тооцвол цалиндаа цаддаг багш Монголд байхгүй. Тэгээд ч багш мэргэжлийг сонгох хүүхэд байхгүй гэсэн судалгаа хүртэл гарсан. Харин тэр орон зайг хүссэн сургуульдаа орж чадаагүй, “оргүйгээс охинтой нь дээр” гэж шийдсэн нөхөд л бөглөх болсон. Тэгвэл улс орны ирээдүйн суурийг тавьж, боловсруулж, хүмүүжүүлэх хамгийн эрхэм хүндтэй үүрэг хүлээсэн багш нарын хөдөлмөрийг хэзээ үнэлдэг болох вэ?
Сурагчдын эцэг, эхчүүд сурган хүмүүжүүлэгч багш нараас олуулаа
“Томчууд” үүнийг ойлгох хүсэлгүй байгааг бид ингэж ойлгож болох юм.
Яаж гэвэл, Монголд мөнгөний урсгал байгаа юу гэвэл байна. Харин тэр их мөнгийг эрх бүхий цөөн хүмүүс ердөө тендер, төсөл мэтийн бөөн бөөнөөр нь нэг мөр ашиг олох зүйлд зоочихдог. Зүгээр л гарын үсгээр тухайн төслийн 50 хувийг нь хүртээд амташсан нөхөд багш нарт илүүчилж, гар сунгахыг хүсэхгүй байгаа нь тэр. Уг нь Багш нарын үйлдвэрчний байгууллагаас шаардаж байгаагаар урамшуулал хэлбэрээр 56,3 тэрбум төгрөг олгох, төсөвт тодотгол хийж есдүгээр сарын 1-нээс цалинг 15 хувиар нэмэх, эцэст нь 2019 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс 50 хувь болгон нэмэгдүүлэхэд л болох юм. Эрх баригчдад энэ асуудлыг шийдвэрлэх гарц байгаа гэж ярьж байгаа ч хугацаа хожиж, асуудлыг намжаахыг оролдож, улмаар нам дарахыг зорьж байгаагийн цаана юу нуугдаж байгааг шууд хэлэх аргагүй юм. Ямартай ч тэрбум тэрбумаар нь өөрсдөдөө зориулж “зохицуулалт хийж чаддаг” дарга нарт боломж хангалттай бий.
Багш нар цалингаа нэмүүлэхийг шаардаж, ажил хаялт зарлаж байгааг эсэргүүцэх хүн олон байна. Тэд “хүүхдүүд хохирлоо” хэмээн зөвхөн өнөөдрийн сэтгэл хөдлөлөөр дүгнэлт өгч байгаа нь алсыг харах мэлмийг нь хэн нэгэн халхлах мэт. Мэдээж сурагчдын эцэг, эхчүүд сурган хүмүүжүүлэгч багш нараас олуулаа. Энэ том массыг хөдөлгөж, багш нарын эсрэг турхирч, эсвэл багш нарын ард цөөнхийн бүлгийн ашиг сонирхол нуугдаж байгаа гэлцэх нь “намчдын” хий хоосон өдөөн хатгалга байж таарна. Товчхондоо, бүхнийг улс төртэй хутгаж, эгэл түмнийг өөрсдийн гэсэн ухамсар, оюун ухаангүй, утсан хүүхэлдэй мэтээр ойлгуулах явдал хэрээс хэтэрч, нэг үгээр наанаа найланхайтаж, цаагуураа доромжилж байгаа хэрэг биш гэж үү? Тэд биднийг, бужигналдан талцах олон нийтийг дээрээс харж даажигнан суугаа даа.
Нийт 1 сая 133 мянган ажиллагчдын 100 мянга /2016 оны статистик/орчим нь боловсролын салбарт ажиллаж байгаа бөгөөд үүнээс 80 хувь нь эмэгтэйчүүд. Тэд намчирхалын шаардлагагүйгээр дутуу дулимаг амьдралынхаа эсрэг тэмцэх ухамсартай хүмүүс гэдэгт итгэлтэй байна. Тэд Засгийн газрын хуралдаанаар шийдвэрлэсэн 8-12.3 хувийн нэмэгдэл хэчнээн төгрөг болж байгааг мэдээд эсэргүүцэж байгаа гэж ойлгож байна.
Багшийн эрдэм шавиас гэдэг бас нэгэн цикл энэ салбарт тасралтгүй үргэлжилдэг
Ажил хаяж байгаа багш нарыг хал гэж цахимаар нэг шуугиж байна. Салбарын удирдлагууд нь ч сүрдүүлж байна гэнэ. Муу багш гэж тодорхойлж халаад ажилгүй байгаа багш нарыг ав гэж байна. Солилоо гээд боловсролын тогтолцоо сайжрах уу? Нэмэгдэхүүний байрыг солиход нийлбэрийн чанар өөрчлөгдөхгүй. Жилийн жилд муу багшийн цуваа муу шавиар үргэлжилж, цаашлах тусам уруудаж, нэг л мэдэхэд “жин дунгуйдсан” байх вий. Энэ бол эцсийн сонголт болж үлддэг, бага оноотой хэн ч багтаад орох боломжтой болсон багш гэдэг мэргэжлийг үнэлж буй бодит байдал.
Маркетингийн нэг энгийн арга бий. Талхчин хүн үйлдвэрлэлийнхээ ашиг орлогоо нэмэгдүүлэхийн тулд ажилчдынхаа цалинг нэмдэг. Энэ нь нэг талдаа зардлаа нэмж байгаа мэт боловч нөгөө талаар хэрэглэгчдийнхээ орлогыг нэмж байгаа хэрэг юм. Учир нь түүний ажилчид ч түүний хэрэглэгч юм. Үүний адил багшийн эрдэм шавиас гэдэг бас нэгэн цикл энэ салбарт тасралтгүй үргэлжилдэг. Тэгэхээр сайн шавь төрүүлэхийн тулд сайн багшийг бэлтгэх шаардлагатай. Ингэхийн тулд л өндөр үнэлэмж тогтоох зүй ёсны шаардлага тулгарч байгаа юм.
Тэгвэл үүнийг боловсролын салбарт хэрхэн хэрэгжүүлэх боломжтой вэ? Мэдээж боловсон хүчин бэлтгэх сургуулийн, ялангуяа МУБИС-ийн босгыг өндөрлөж, чансаа өндөр, чадварлаг сурагчдаар оюунтан боловсруулж, бэлтгэх нь эхний ажиллагаа. Мэдээж үүний тулд өндөр цалинтай ажлын байрны баталгаа гаргах ёстой. Тиймээс багшийн үнэлэмжийг өндөр болгох энэ тэмцэл өнөөдрөөс илүү алс ирээдүйд үр нөлөөтэй гэсэн байдлаар харж болно.
Чадварлаг боловсон хүчин бэлтгэхийн зэрэгцээ багшийн цалинг нэмэх нь зүйн ёсны хэрэг. Мэдээж Засгийн газрын зүгээс нэг дор өндөр хувиар нэмэгдүүлэх боломжгүй гэдэг тайлбарыг хэлж байгаа бол тодорхой хугацаанд үе шаттайгаар нэмэгдүүлэх гэрээ хийж болно. Урьд нь ийм гэрээ хийж хашраасан учраас өнөөдрийн ийм байдалд хүрсэн гэдгийг ч харгалзан үзэх учиртай.
Аливаа тулгамдсан асуудлыг байнга улс төртэй хутгаж, харлуулах сөрөг байдал газар авлаа
Өөрсөд шигээ намын хэнээтэй болгож хардаг, бусдад тийм байдлаар харуулахыг хичээдэг хүмүүс нийгэмд олширч аливаа тулгамдсан асуудлыг байнга улс төртэй хутгаж, харлуулах сөрөг байдал газар авлаа. Ингэж харлуулах нь эгэл ардууд өөрсдийн гэсэн ухамсар, толгойгүй болсон гэсэн доромжлолоос өөрцгүй. Тиймээс энэ удаагийн тэмцлийг намаас ангид талаас нь харж, улс орны хойчийг бэлтгэн нийлүүлэгч багшийн үнэлэмжийг хангалттай өсгөж гэмээ нь энэ олон жилийн бугшсан асуудал цэгцрэх боломж бүрдэх учиртай гэж харж байна.
Ажил хаясан багш нарыг муу гэж тодорхойлж ажлаас халахыг шаардагсдын хүссэнээр дараагийн ээлжнийхнийг хоолонд орууллаа гэхэд муухай амттай хоолыг магтах хүн олдох болов уу? Сүүлдээ багш, сувилагч нарыг хооронд нь харьцуулж шургаж эхэлсэн нь үнэн чанартаа боловсрол, эрүүл мэндийн хоёр салбар хүч хавсрах вий хэмээн эмээж байгааг илтгэж байгаа хэрэг.
Бидэнд өнөөдрийн манай хүүхэд гэж бухимдахаас илүү маргаашийн манай хүүхдүүдийн төлөө эмзэглэх сэтгэл чухал. Товчхондоо ирээдүйдээ хөрөнгө оруулалт хийе гэвэл өнөөдрөөс боловсролын салбартаа хөрөнгө оруулах шаардлагатай.
