Украйны дайн эхлэхээс өмнө дэлхий нийтээрээ Оросыг “Америкийн дараах дэлхийн 2 дахь хүчирхэг армитай гүрэн” гэж сүрдэж байсан ч, Украины дайн Оросын зөвхөн цэрэг армийн төдийгүй, дотоодын эдийн засаг, өндөр технологи, сансар судлалын салбар нь барууны орнуудаас асар их хоцрогдсон байсныг бүрэн илчиллээ.
Оросууд Зөвлөлт Холбоот Улсын үед хүнтөрөлхтний дундаас анх удаа сансарт Юрий Гагарин нисэж, сансрын салбарт тэргүүлж байсан түүхтэй ч өнөөдрийн Оросын сансрын салбар асар том хямралд орсон. Орос улс 47 жилийн дараа анх удаа Саран дээр буухаар илгээсэн “Луна-25” автомат станц нь 2023 онд Саран дээр бууж чадалгүй шууд мөргөлдөж сүйрсэн нь Оросын технологийн уналтыг дэлхий нийтэд харуулсан. Оросын “Роскосмос” компани хуучин Зөвлөлтийн “Союз” пуужингийн технологиос өөр шинэ зүйл бүтээж чадаагүй байхад АНУ-ын SpaceX дахин ашиглагддаг пуужин зохион бүтээж, сансрын зах зээлээс Оросыг бүрмөсөн шахан гаргасан. Орос улс өөрсдийгөө орчин үеийн шилдэг зэвсэгтэй гэж гайхуулдаг байв. Гэвч барууны хориг арга хэмжээ эхлэхэд тэдгээр зэвсгийг үйлдвэрлэх ямар ч техникийн боломжгүй нь ил болсон юм. Оросын нарийн тусгалтай пуужингуудыг Украины тал задлаж үзэхэд дотроос нь АНУ, Тайваньд үйлдвэрлэсэн иргэний зориулалттай микрочип, хагас дамжуулагчууд гарч ирсэн гэдэг. Орос өөрөө орчин үеийн ямар ч ухаалаг чип, хагас дамжуулагч үйлдвэрлэж чаддаггүй бөгөөд одоо ч Хятадаас угаалгын машин, хөргөгчний чип хулгайгаар авч зэвсэгтээ ашиглаж байна.
Оросын эдийн засаг бол Америк Япон Герман Израиль Өмнөд Солонгос Хятад шиг өндөр технологи, брэнд, үйлдвэрлэл дээр биш, зөвхөн газар дороос гардаг газрын тос, байгалийн хийн экспорт дээр тогтдог юм.
АНУ-ын алдарт улс төрч Жон Маккейн нэгэнтээ “Орос бол ердөө л цөмийн зэвсэгтэй, шатахуун түгээх станц юм” гэж хэлсэн нь өнөөдөр батлагдаж байгаа юм. Өрнөдийн орнууд Оросын нефьт газрын тосыг худалдаж авахаа болиход Оросын эдийн засаг шууд Хятадын зах зээлээс бүрэн хамааралтай, Хятадын “түүхий эдийн хавсарга” орон болон хувираад байна. Хэрэв Оросын эдийн засаг технологи цэргийн аж үйлдвэр үнэхээр хүчирхэг байсан бол тэд өнөөдөр өөрсдөөс нь хамаагүй жижиг, сул эдийн засагтай Иран улсаас Шахед дрон Хойд Солонгосоос 30 мянган цэрэг хуучин их бууны сум ба баллистик пуужин гуйх шаардлагагүй байлаа. Украины дайн Оросын гаднах “сүржин баг”-ийг хуулан хаяж, дотроо асар их авилгад идэгдсэн, технологийн хувьд хоцрогдсон, зөвхөн Зөвлөлтийн үеийн хуучин зэвсгийн нөөцөөрөө л далайлгадаг ЯВУУРГҮЙ ГҮРЭН гэдгийг нь дэлхийд илчилсэн.
В. Путин 2000 онд засгийн эрхэнд гарснаас хойших 26 жилийн хугацаанд Орос гүрнээ Хятад АНУ, Япон, Герман Өмнөд Солонгос Израиль шиг өндөр технологи, автомашин, цахим худалдаа, аж үйлдвэрийн дэлхийн брэндүүдийг бүтээж, ард түмнээ чинээлэг амьдруулах асар том түүхэн боломж, асар их мөнгө байсан. 2000–2014 оны хооронд дэлхийн зах зээл дээр газрын тос, байгалийн хийн үнэ түүхэндээ байгаагүйгээр өсөж, Кремлийн санд олон их наяд ам.доллар урсан орж ирсэн юм. Путин болон түүний тойрон хүрээлэгч олигархиуд газрын тос, байгалийн хий, алт, алмаз, төмөр замын бүх том компаниудыг хуваан авч, монополь тогтоосон. Тэд олсон олон тэрбум долларын ашгаа Оросын дотоодын технологи, сургууль, үйлдвэрлэлд хөрөнгө оруулахын оронд барууны орнууд руу зөөсөн. Тэд Америк, Европд хамгийн үнэтэй орд харш, супер дарвуулт онгоц худалдан авч, хүүхдүүдээ Лондон, Парист сургаж, офшор бүсэд мөнгөө нууж ирсэн. Үүний улмаас Орост Япон шиг “Тоёота”, Герман шиг “Сименс” шинжлэх ухааны корпорациуд хөгжих ямар ч боломжгүй болжээ.
2014 оны Сочигийн өвлийн олимп, 2018 оны Хөлбөмбөгийн ДАШТ бол Орос улс дэлхийд хүчирхэг, баян харагдах гэсэн сурталчилгаа байсан ч ар талдаа дотооддоо авилгын сүлжээг тэтгэсэн юм. Сочигийн олимп 51 тэрбум долларын өртөгтэй бүтсэн бөгөөд дэлхийн түүхэн дэх хамгийн үнэтэй өвлийн олимп болсон гэдэг. Аудит, тагнуулын мэдээллээр энэ мөнгөний бараг тал хувийг Путины найзуудын компаниуд зам барих, цэнгэлдэх барих нэрээр дундаас нь хувьдаа завшиж, хулгайлсан байдаг. Тэмцээн дууссаны дараа тэрхүү үнэтэй барилгуудын ихэнх нь ямар ч ашиглалтгүй үлдсэн. Путин улс орноо эдийн засаг, амьжиргааны түвшнээр нь Америк Герман, Японтой өрсөлдүүлэхийн оронд, Зөвлөлт Холбоот Улс болон Хаант Оросын үеийн “Газар нутгаа тэлэх, АНУ-ын эсрэг цэргийн хүчээр сөрөн зогсох” хуучинсаг үзэл суртлыг сонгосон юм. Тэд ард түмэндээ эрүүл мэнд, боловсрол, өндөр технологийн ирээдүйг өгөхийн оронд зурагтаар нь өдөр шөнөгүй “Манай Орос бол дэлхийг устгах цөмийн зэвсэгтэй агуу гүрэн, барууны орнууд биднийг устгах гэж байна” гэх үзэл суртлыг шахсаар ирсэн. Үүний үр дүнд Оросын шилдэг инженерүүд, залуу эрдэмтэд, мэдээллийн технологийн мэргэжилтнүүд Орост ирээдүй байхгүйг ухаарч, АНУ, Европ, Ази руу олноороо цагаачлан явсан. “ВКонтакте”, “Телеграм”-ыг үндэслэгч Павел Дуров, болон “Yandex”-ийн үүсгэн байгуулагчид эх орноосоо дайжсан. Орос улс дэлхийд тэргүүлэх математикч, физикчидтэй байсан ч тэдний мэдлэгийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах сонирхолгүй байв. Путин болон түүний засаглал Оросыг Герман, Япон шиг хөгжүүлээгүй. Учир нь тэдний зорилго улсаа хөгжүүлэхэд биш, харин өөрсдийн эрх мэдлийг мөнх хадгалах, улсын баялгийг хувьдаа хулгайлах, хуучин түүхийн газар нутгаа эргүүлж авах дайнд хамаг нөөц, мөнгөө үрсэнд хамаг эмгэнэл оршиж байна.
Хэрэв Орос улс 2000 оноос хойш хөршүүдтэйгээ дайтах биш, хуулийн засаглалыг тогтоож, эдийн засгаа чөлөөлсөн бол өнөөдөр ДНБ-ий хэмжээгээрээ Герман, Японыг гүйцэж, Евразийн эдийн засгийн жинхэнэ гүрэн болох байлаа.
Б.Билгүүнзаяа
