Сайн явах санааных
Бид үндэсний үйлдвэрлэлээ дэмжих тухай байнга ярьдаг. Харин сүүлийн үед энэ асуудал нэлээд нааштай, өөрөөр хэлбэл иргэд дотоодын бүтээгдэхүүнээ түлхүү хэрэглэх эрмэлзэлтэй болсон дүр зураг харагдаж байгаа. Тиймээс бид энэ удаад үндэсний үйлдвэрлэгч, монголын бизнесмэн эмэгтэйчүүдийн төлөөлөл болох сүлжмэлийн дизайнер Ч.Бадамцэцэгийг Сайн явах санааных ярилцлагын танхимдаа урьлаа. Тэрээр өөрийн гэсэн East Cashmere брэндийг бий болгохоор эхлэлээ тавиад явж байгаа уран бүтээлч бүсгүй юм. East Cashmere нь гадуур хувцасны, тэр дундаа ноос, ноолууран пальто, куртка үйлдвэрлэдэг онцлогтой.
-Үндэсний үйлдвэрлэлдээ хувь нэмрээ оруулж яваа дайчин эмэгтэйчүүд өдрөөс өдөрт нэмэгдаж, зах зээлд өөрсдийгөө сорьж, хувь нэмрээ оруулж яваа нь таатай санагддаг юм. Тэгэхээр бизнесийнхээ гарааны талаар яриач.
-Жижиг дунд үйлдвэрлэгч бүлэг хүмүүсийн нэгээхэн хэсэг болж алхах болсон гараа минь 2014 оноос эхтэй. Үүнээс өмнө би 2006 оноос нэгэн компанид сүлжмэлийн үйлдвэрлэлийн менежер, дизайнераар ажиллаж байгаад 2014 оноос бие даан үйлдвэрлэл эрхлэх болсон. Анх пальто, куртканы загваруудаа гаргаад, ганцаараа үйлдвэрлээд, анх удаа Монголдоо болсон үзэсгэлэнд оролцоход 40 орчим гадуур хувцастай очсон чинь эхний өдөрт 70 хувь нь борлогдоод, дараа өдөр нь бараг бараагүй болж байсан. Тэндээс их зориг орж, урам авч байлаа.
-Хувцас загварын чиглэлээр ажилладаг болохоор дизайнер мэргэжилтэй юу?
-Уг нь би график дизайны чиглэлээр төгссөн хүн л дээ. Гэхдээ сүлжмэлийн дизайнераар ажиллаж байгаа.
-Загвараа гаргахдаа ямар нэгэн хүнээс, дэлхийн чиг хандлагаас санаа авч ажилладаг уу. Эсвэл цор ганц гэсэн томъёоллоор бүтээлээ хийж байна уу?
-Загвараа өөрөө гаргаж, сүлжмэлийн тооцооллоо хийнэ. Сүлжмэл эдлэл гэхээр бас машин дээрээ сүлжигдэх тооцооллоо гаргана. Загвар зохион бүтээхдээ өөрийн хүссэнээрээ л хийнэ. Гэхдээ тэр жилийн трэнд загвар, өнгө, чиг хандлагыг харна л даа.
-Зөвхөн өөрийн хүсэл, сонирхолоо дагаж брэнд үүсгэж байгаа болохоор мэдээж бусдаас ялгарах онцлог хэв шинж агуулагддаг байх?
-Би өөрийн бүтээгдэхүүндээ энгийн мөртлөө маш цэвэрхэн, классик маягийг голчилдог. Янз бүрийн элдэв чимэг, чамин зүйл, олон өнгө зэргийг оруулдаггүй. Ерөнхийдөө энгийн бөгөөд элегант загвартай. Бас нэг онцлог нь би зөвхөн эмэгтэйчүүдэд зориулсан пальто, куртка л үйлдвэрлэдэг.
-Тэгэхээр ноос, ноолуран цамц, эсвэл хүүхэд, эрэгтэйчүүдэд зориулж гадуур хувцас хийдэггүй гэсэн үг үү?
-Үнэндээ цамц бол хангалттай байдаг. Ер нь ноосон болон ноолууран цамцны эрэлт тийм ч их биш. Бас эрэгтэйчүүд ноос, ноолууран пальто, куртка тэр бүр өмсдөггүй. Эрэлт муу барааг үйлдвэрлэх шаардлагагүй шүү дээ. Харин хүүхдийн пальто, курткыг бол захиалгын дагуу хийдэг. Огт хийдэггүй гэж хэлж болохгүй.
-Бадамаагийн брэндийн хэчнээн төрлийн загвар байгаа вэ?
-Үүнийг яг тэд гэж хэлэх боломжгүй. Яагаад гэвэл, захиалагч ямрыг захиална, түүнийг нь бид хийж өгнө. Мэдээж миний гаргасан бэлэн загваруудаас ч сонголт хийнэ. Тэгэхээр тодорхой тоо хэлэх боломжгүй юм байна. Загвар бараг давтагдахгүй, өөрийн гэсэн хэв шинжийг агуулсан бүтээгдэхүүн гаргахыг хичээж л явна даа.
-Үйлдвэрлэлээ ямар тоног төхөөрөмж дээр явуулдаг вэ?
-Одоо би дандаа гар машинаар нэхдэг. Гэхдээ ихэвчлэн үйлдвэрүүдтэй харьцаад өөрийнхөө загваруудыг хийлгэдэг. Ялангуяа зузаан бүтээгдэхүүнээ бусад үйлдвэрээр хийлгэчихдэг юм.
-Бизнесийн гараагаа эхлүүлэхдээ хүмүүс ихэвчлэн ЖДҮ-ийн зээл авсан байдаг. Энэ жишгийг дагасан уу. Нууц биш бол хэдэн төгрөгөөр эхэлж, хамгийн түрүүнд юунд зарцуулсан бэ?
-Одоохондоо зээл авч үзээгүй л байна. Анх гэр бүлийнхний дэмжлэгээр л гараагаа эхлүүлсэн. 7 сая төгрөг шиг санаж байна. Тэр мөнгө тоног төхөөрөмж, ажлын байрны түрээсэнд зарцуулагдсан. Ер нь бага багаар л хөдөлсөн. ЖДҮ-ийг дэмжих төвийн сургалтанд сууж, судалж үзэж байсан л даа. Тэгээд зээл авч үзье гэж бодоод том зээлийн төсөл бичээд авахаар болсон чинь тэр үед хөнгөлөлттэй зээлийг зогсоочихсон. Нэлээд хугацаанд зээлийн төсөв орж ирээгүй гэж байсан.
-Түүхий эдээ хаанаас авдаг вэ. Утас, үндсэн эд болох ноос, ноолуур, бусад туслах материал гээд хувцас үйлдвэрлэхэд олон зүйл шаардлагатай?
-Дотоодын үйлдвэр, худалдааны газруудаас бүх материалаа авдаг. Манайх цэвэр дотоодын үйлдвэрлэл юм. Туслах материалын дэлгүүр хаа сайгүй байна.
-Ноосон куртка манайд хэр олон газар хийдэг юм бол. Ноолууран куртка бас байгаа юу?
-Монголд ноосон куртка тийм ч их хийгээд байдаггүй. Ноолууран курткыг хийж болно.
-Ноос, ноолуурын арчилгаа жоохон асуудалтай байдаг. Танай пальто, куртка хэр арчилгаа шаардагдах вэ. Яаж цэвэрлэх ёстой байдаг бол?
-Ноосон куртканы дотор синтепонтой учраас хуурай хими цэвэрлэгээгээр цэвэрлэвэл илүү удаан өмсөнө. Пальтог бол гэрийн нөхцөлд шууд угааж болно. Зөв арчилбал удаан хэрэглэнэ.
-Говь, Гоёо гэх мэт брэнд дэлгүүрийн ноолууран эдлэлийн үнэ чамгүй өндөр байдаг. Танайх хэр өндөр үнээр борлуулалт хийдэг вэ?
-Албан ёсны брэндийн үнэ ороогүй гэдэг утгаараа дундаждаа л орох байх. Ноосон пальто гэхэд 140-185 мянган төгрөг, куртка нь 165-215 мянган төгрөг, ноолууран пальто 380-500 мянган төгрөгийн үнэтэй. Ноолууран куртка одоохондоо хийхгүй байгаа ч, хийж болохгүй гэсэн ойлголт огт байхгүй. Өртөг өндөртэй учраас өндөр үнэтэй гарна.
-Хувцсаа хаана худалдаалдаг вэ. Хүмүүс сонирхож байгаа бол хаанаас үзэх боломжтой бол?
-Өөрсдийн ажлын байрандаа showroom буюу үзүүлэнтэй. Мөн тэндээ захиалгаа авна, шууд борлуулалтаа ч хийчихдэг. Бусад дэлгүүр, лангуун дээр байхгүй гэсэн үг. Харин гадуур болдог үзэсгэлэн яармагт идэвхтэй оролцохыг хичээдэг. Мөн БНХАУ-д зохион байгуулагддаг үзэсгэлэн худалдаанд хааяа оролцдог юм. Үзэсгэлэн худалдаанд манай барааны борлуулалт их сайн байдаг. Одоохондоо урд хөршид овоо худалдан авагчтай болоод байгаа. Хэрэв бидэнд хандах, мэдээлэл авахыг хүсвэл фэйсбүүкийн EAST Cashmere – Wool Coat Shop нэртэй манай пэйжид хандах боломжтой.
-Танай гадуур 
хувцсыг хэдэн саруудад өмсөхөд тохиромжтой вэ?
-Сүлжмэл курткыг есдүгээр сарын сүүлчээс арванхоёрдугаар сар хүртэл, хавар гуравдугаар сараас тавдугаар сар хүртэл өмсөх боломжтой. Харин пальтог хавар, намрын улиралдаа өмсөнө. Яг завсрын үед нь куртка нь илүү тохиромжтой байдаг юм.
-Размерын хувьд хэдээс хэд хүртэлхийг үйлдвэрлэдэг юм бэ?
-XS-ээс L хүртэл размертай. Түүнээс дээш хийхгүй байгаа.
-Энэ жилийн трэнд өнгө ямар байгаа бол?
-Тод шар, ногоон, улаан, гүн цэнхэр өнгүүдээс гадна бас улаан хүрэн өнгө орж ирсэн.
-Загвар зохион бүтээнэ, оёж нэхнэ, очиж хийлгэнэ, захиалга авна, өгнө гэх мэтчилэн энэ их ажлын дундуур гарах хэсэгхэн зав чөлөөгөөрөө юу хийхийг хүсдэг вэ?
-Би йогт явах их дуртай. Хааяа явдаг. Сурсан дасгалаа гэртээ бас хийдэг. Сүүлийн үед жоохон завсарлачихаад байна.
-Цаашид хүрэхийг хүссэн өндөрлөг байгаа нь мэдээж. Зорилго, мөрөөдлөө хуваалцаач.
-Миний зорилго бол технологио улам сайжруулж, ихэвчлэн ноолууран эдлэлээ экспортлох. Дотоодод бол ноолуураас илүүтэй ноосон эдлэлийн эрэлт, гүйлгээ их байдаг. Ноолуурын өртөг нь өндөр болдог учраас ноосон пальто ихэвчлэн авч байна. Цаашид ахиж дэвшиж, өргөжихийн тулд би өнөөдөр зээл хөөцөлдөхөөсөө өмнө өөрийгөө илүү боловсруулж, технологио сайжруулъя гэж бодож байгаа. Ингэхийн тулд би гадаадад боловсрох хэрэгтэй гэж бодож төлөвлөж байна. Түүний дараа надад илүү боломж нээлттэй болно шүү дээ. Ер нь суралцангаа бас ажиллах хүсэлтэй л байна.
-Суралцангаа ажиллана гэхээр тэндээ үйлдвэрлэлээ үргэлжлүүлэх юм уу. Тэгвэл монгол хэрэглэгчид яаж авах билээ?
-Тэнд үйлдвэрлэх боломж хэцүү. Тэгэхээр загвараа тэнд гаргаад энд үйлдвэрлэж борлуулах боломжтой. Гадаадаас Монголд үйлдвэрлэдэг брэндүүд бас зөндөө бий. Тэндээ маркетинг, загварын баг нь ажиллаад Монголд захиалгаар үйлдвэрлүүлж байна. Ер нь дизайнерууд одоо үйлдвэрлэлд ороод байх шаардлага бараг байхгүй. Өөр олон тоног төхөөрөмжтэй баг байхад би энд заавал зардал гаргаж үйлдвэрлэл явуулах шаардлагагүй.
-Орон нутагт бараа бүтээгдэхүүнээ борлуулдаг уу?
-Эрдэнэт, Дарханд зохион байгуулагдах үзэсгэлэн яармагт л оролцдог. Бусад орон нутагт очиж борлуулж үзээгүй л байна.
-Дээр дурдсан хятадын худалдан авагчид өөрийн нутаг дэвсгэртээ байнгын борлуулалт хийх санал хэлж байв уу. Уг нь энэ бол экспортоо нэмэгдүүлэх бас нэг зам байж болох юм биш үү?
-Үзэсгэлэн худалдаагаар хүмүүстэй танилцана. Хятад худалдаачид өөрсдийн дэлгүүртээ манай эдлэлийг тавьж борлуулах, хамтран ажиллах талаар санал болгодог л юм. Одоохондоо би арай болоогүй байна гэж бодож байна. Нэлээд өргөжөөд, технологио сайжруулсныхаа дараа бол хамтарч ажиллах санаатай байна. Ер нь хамтарч ажиллаж болохгүй гэх юм байхгүй л дээ.
-Сүлжмэлийн дизайнер гэсэн тусдаа мэргэжил байдаг юм уу. Сүлжмэл эдлэлээр дагнан суралцах сонирхолтой хүмүүс хаана сурах боломжтой юм бол.
-Нэхмэлийн хүрээлэнд энэ чиглэлийн сургалт байдаг гэсэн. Би бол практик дадлагаар л сурсан хүн шүү дээ. Бид нарын үед ийм мэргэжил сургалт байгаагүй. Би Дорнод нутгийн хүн. Дунд ангидаа нутгийнхаа “Үнсгэлжин” загвар зохион бүтээгчдийн уралдаанд хоёр удаа түрүүлж, улсын уралдаанд оролцож байсан. Намайг 5 дугаар ангид байхад Дорнодын 12-р сургууль авьяастны сургууль болж нээгдсэн юм. Хотынхоор бол Хөгжим бүжгийн коллеж шиг урлагийн сургууль байлаа. Энэ сургуульд зургийн ангид явж байгаад зургийн мэргэжлээр төгсөөд, их сургуульд орох болсон чинь зургийн ангийн хуваарь их цөөхөн, бараг ирээгүй байл уу даа. Тэгээд л график дизайнаар сурсан юм.
-Ярилцлагынхаа төгсгөлд нэг асуулт асууя. Амьдралдаа баримталдаг гол зарчим тань юу вэ?
-Хүн өөрийн дуртай зүйлээ хийж байхад шинэ зорилго, тэмүүлэл үргэлж ундран гарч ирж байдаг. Тиймээс цаг тутамд хийж байгаа зүйлдээ суралцаж, хөгжиж байх ёстой. Хийсэн бүхэн чинь өнөөдөр амжилттай, амжилтгүй байсан ч харамсах хэрэггүй. Энэ бүхэн туршлага, мэдлэг болж үлддэг. Тэгэхээр зогсолтгүй хийж, бүтээж, хөдөлмөрлөж, суралцаж байхад заавал зорисон зорилгодоо хүрнэ гэж боддог. Тиймээс миний хэлэх дуртай үг бол “Чи ямар үр тарина, түүнийгээ л хураана”. Энэ бол үнэн үг.
-Өөрийн ажил хөдөлмөр, туршлагаасаа хуваалцаж, сонирхолтой яриа өрнүүлсэнд баярлалаа.
Я.Хулан
