Эмнести Интернэшнлээс өнөөдөр олон нийтэд хүргэж байгаа “Ази Номхон далайн бүс нутгийн хүний эрх: 2019 оны Тойм” тайланд 25 улс орон, газар нутгийн хүний эрхийн төлөв байдалд хийсэн дүгнэлтийг багтаажээ.
“2019 он дарангуйллын жил, мөн эсэргүүцлийн жил байлаа. Тус тивийн засгийн газрууд хүний үндсэн эрх чөлөөг үндсээр нь устгахыг оролдсон бол хүмүүс эргэн тэмцэж, залуучууд тэмцлийн тэргүүн эгнээнд зогслоо” хэмээн Эмнести Интернэшнлийн Зүүн, Зүүн Өмнөд, Номхон далайн бүсийн захирал Николас Бекүйлин өгүүллээ.
Ази даяар дарангуйлал тэлж, тайван замаар хуран чуулах, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрх чөлөөг нухчин дарж байна. Хонконгт Хятадын түрэмгийллийн эсрэг олон нийтийн хөдөлгөөнийг оюутнууд тэргүүлж, Энэтхэгт мусальманчуудын эсрэг бодлогыг оюутнууд эсэргүүцэж, Тайландын залуу сонгогчид шинэ сөрөг намд нэгдэж, Тайваньд тэгш эрхийн төлөө жагслаа. Гэвч цахим болон цахим бус орчинд шинэчлэн тогтоож буй дэг журмуудтай залуучуудын тэргүүлсэн эсэргүүцэл нүүр тулж байна.
6 дугаар сараас хойш Хонконгчууд цагдаа нарын нулимс асгаруулагч хэрэглэж, дур зоргоор баривчилж, бие махбодид халдаж, саатуулах газарт зөрчил үйлдсэн хүчирхийллийн хэрэгт хариуцлага тооцохыг шаардан гудамжинд жагссан бол Энэтхэгт мусальманчуудыг ялгаварласан шинэ хуулийг эсэргүүцэж, олон сая хүн тайван замаар жагслаа. Индонезид парламентаас олон нийтийн эрх чөлөөнд заналхийлсэн хэд хэдэн хууль баталсныг хүмүүс эсэргүүцлээ. Афганистанд жагсагчид тус улсад олон жил үргэлжилж байгаа мөргөлдөөнийг төгсгөл болгохыг шаардсаны улмаас аюулгүй байдлаа эрсдэлд оруулав. Пакистанд хүчээр сураггүй болгох, шүүхээс гадуур цаазлахыг эсэргүүцсэн үйл ажиллагааг нухчин дарж байгааг Паштун Тахаффуз Хөдөлгөөн хүчирхийллийн бус замаар илтэд эсэргүүцлээ.
Тайван замаар тэмцэгчид, өөрөөр сэтгэгчид эрх баригчдын залхаан цээрлүүлэлттэй нүүр тулав. Эсэргүүцэгчдийг дуугүй болгох, хэвлэл мэдээллийг хумих хэд хэдэн алхам хэрэгжүүлсэн Зүүн Өмнөд Азийн дарангуйлагч засгийн газрууд болох Вьетнам, Лаос, Камбож, Тайланд улсад эсэргүүцэгчид баривчлагджээ.
Цөөнхүүд үндсэрхэг үзлийн тэсвэрлэшгүй дарамтыг мэдэрлээ. Тухайлан
Энэтхэг, Хятадын автономит мужид цөөнхийг “үндэсний аюулгүй байдал”-д заналхийлэгч хэмээн үзэж, Хятадын Шинжаан мужид сая орчим Уйгур болон ихэнхдээ мусальманчууд багтсан үндэсний цөөнхийг “терроризмын эсрэг урьдчилсан арга хэмжээ” лагерьт хүчээр хорьж байгаа бол дийлэнх нь мусальманчууд амьдардаг Энэтхэгийн Кашмир мужид эрх баригчид бүх харилцаа холбоог тасалж, хөл хорио тогтоон тус мужийн тусгай статусыг цуцалжээ.
Засгийн газрууд шүүмжлэгчдийг “гадны хөдөлгөөн” хэмээн цоллож, хийж буй үйлдлээ зөвтгөхийг оролдож, үүнийгээ нийгмийн сүлжээ ашиглан турхирч байна. Бүс нутгийн хоёр том бие бүрэлдэхүүн болох Бүсийн хамтын ажиллагааны төлөөх Өмнөд Азийн Холбоо болон Зүүн Өмнөд Азийн орнуудын Холбоо аль аль нь хүний эрхийн зөрчил үйлдэж байгаа гишүүн улсуудад хариуцлага тооцохгүй байна.
Олон Улсын Эрүүгийн Шүүх дээр Рахине мужийн Рохингя нарын эсрэг Мьянмарын цэргийн хүчнийхний үйлдсэн хүн төрөлхтөний эсрэг гэмт хэрэг, Филиппины цагдаа нарын үйлдсэн олон мянган хүний амь нас хохироосон хэрэг, Афганистанд болсон хүн төрөлхтөний эсрэг болон дайны гэмт хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах талаарх хэрэг маргаан хэлэлцэгдсээр байна.
Хэрцгийллийн эсрэг дуугарч байгаа хүмүүсийг яллах нь хэвшмэл зүйл болсон ч тэдний тэмцэл өөрчлөлт авчирсан. Тайваньд тэгш эрхийг хүлээн зөвшөөрч, ижил хүйстний гэрлэлтийг хууль ёсны болгосон бол Шри Ланкад хуульчид, идэвхтнүүд цаазаар авах ялын гүйцэтгэлийг сэргээхийн эсрэг амжилттай кампанит ажил өрнүүлэв. Малайзын ерөнхий сайд асан Нажиб Разак анх удаагаа авилгын хэргээр шүүхээр орж, Брунейд гэр бүлээс гадуур харьцаанд орсон бол чулуугаар цохиж цаазлах хуулийг эргүүлэн татлаа. Пакистаны засгийн газар уур амьсгалын өөрчлөлт, агаарын бохирдлыг бууруулахаа амлаж, Мальдивт анх удаагаа хоёр эмэгтэй шүүгч Дээд шүүхийн шүүгчээр томилогдов. Хонконгийн эсэргүүцэгчдийн тэмцэл засгийн газраа сэжигтэн шилжүүлэх тухай хуулийн төслөө буцаан татахад хүргэлээ. Гэвч олон сарын туршид жагсаалд оролцогчдын эсрэг үйлдсэн зөрчилд хариуцлага тооцоогүй байгаа ба тэмцэл үргэлжилсээр байна.
“2019 онд Ази тив даяар эсэргүүцэгчдийн цус асгарсан ч тэд бууж өгөөгүй юм. Тэднийг нухчин дарсан ч дуугүй болоогүй. Эрх мэдлээ урвуулан ашиглаж хүний эрхийг зөрчиж байгаа засгийн газруудад хандан тэд хамтдаа эсэргүүцлийн зурвас илгээж байна.”хэмээн Николас Бекүйлин өгүүллээ.
ЭМНЕСТИ ИНТЕРНЭШНЛ
