Борцгор хотон (Pelecanus crispus) шувуу нь Монгол улсад мазаалайн араас орохуйц ховордсон төрөл зүйл юм. Манай улсад 60-80 бодгаль борцгор хотон шувуу жил болгон ирж зусан, үүрлэдэг.
Зүүн Азийн хамгийн том, хамгийн ховор усны шувуу болох борцгор хотон Монголд ховордож буй шалтгаан нь хууль бус агнуур буюу хошуугаар нь хурдан морины хусуур хийдэг уяачидтай холбоотой юм гэдгийг өнөөдөр болсон хэлэлцүүлгийн үеэр Зэрлэг амьтан судлах, хамгаалах төвийн мэргэжилтнүүд онцоллоо.
Заавал амьтныг алж, тэрний хошуугаар хусуур хийвэл морины хийморь сэргэнэ гэж бодох нь байж боломгүй зүйл юм.
Хотон шувууны хошуугаар хийсэн хусуураар уралдааны морины хөлсийг хусвал хурдалдаг хэмээх мухар сүсэг нэгэн төрөл зүйлийн шувууны нэн ховордох шалтгаан болжээ.
Зэрлэг амьтан судлах, хамгаалах төвийн тэргүүн, шувуу судлаач Н.Цэвээнмядаг “Баруун аймгуудад хотонгийн хошуугаар хийсэн хусуургүй уяач бараг байдаггүй. Энэ үндсэн шалтгаанаас бол борцгор хотон шувуу ховордож байна. Мөн амьдрах орчных нь хэвийн байдал алдагдаж, голын адаг руу мал их ордог болсон. Бид судалгаа тооллогыг чанартай хийх ёстой.
Нутгийн хүмүүс, хүүхэд, залууст энэ шувууны ач холбогдлыг таниулах нь маш чухал байна. Заавал амьтныг алж, тэрний хошуугаар хусуур хийвэл морины хийморь сэргэнэ гэж бодох нь байж боломгүй зүйл юм. Мөнгө олох сонирхолтой хүмүүс үүнийг өгөөш болгож хотон шувууг агнаж байна. Нэн ховордсон уг шувууг агнавал 13 сая төгрөгийн торгууль төлж, Эрүүгийн хуулиар хариуцлага хүлээнэ гэдгийг хүмүүс ойлгоосой” хэмээсэн юм.
Борцгор хотон шувуу дөрөвдүгээр сарын дундуур ирж, тавдугаар сарын дундуур өндөглөж эхлэн есдүгээр сар хүртэл үр төлөө бойжуулдаг аж.
Ховд аймгийн Манхан сумын малчин Д.Эрдэнэсүрэн “Хүмүүсийн ухамсар дээшилбэл энэ шувууны тоо толгой нэмэгдэнэ. Мөн өндөрлөг газар үүр барих зэргээр арга хэмжээ авах нь зүйтэй. Малчид үр хүүхдэдээ уг шувууны талаар зөв ойлголтыг өгөх хэрэгтэй. Малчдын дунд “Хус модоор шон хийгээд хотонгийн хусуураар хусвал морь давхилгүй яах вэ” зэрэг яриа байдаг. Модон хусууртай ч морьд нь айрагддаг уяачид зөндөө бий. Хотон шувууны хошуугаар хийсэн хусуураар морьдоо хусаад, хусуураа байнга бүсэндээ хавчуулж явав ч айраг битгий хэл барианд орохгүй байх нь ч бий” хэмээн хэлэлцүүлгийн үеэр бодлоо хуваалцсан юм.
Ханхөхий нурууны улсын тусгай хамгаалалттай газар нутгийн хамгаалалтын захиргааны дарга Б.Цэлмэгдалай “Борцгор хотон шувууг хамгаалахад анхаарал хандуулж өнөөдрийн хэлэлцүүлгийг зохион байгуулж буйд баяртай байна. 1960-1970 оны үед элбэг байсан энэ шувууны тоо толгой 2017 онд устахад ойртсон эмзэг бүлэгт багтсан байдаг. Тэр үеэс энэ шувууг хамгаалах ажлыг өрнүүлсээр байгаа юм.
Борцгор хотон шувуу нь сүүлийн жилүүдэд зөвхөн Ховд аймгийн Хар ус нуур, Увс аймгийн Хяргас, Айраг нуурт сүүлийн жилүүдэд үүрээ засаж, өндөглөдөг болсон. Өнөөдөр энэ шувууны хамгааллын ажлыг явуулах төлөвлөгөөг боловсруулах юм.
Хотон шувууны хошуугаар хийсэн хусуурыг гэрт тавивал гэрийн энерги сайжирна, хурдан морьд ийм хусуураар хусуулахыг мөрөөддөг зэргээр хүмүүс өөрсдөө бүтээсэн түүхдээ итгэдэг байдлыг л болиулах хэрэгтэй байна” гэлээ.
Хэлэлцүүлгийг Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам, Зэрлэг амьтан судлах хамгаалах төв, Дэлхийн байгаль хамгаалах сан хамтран зохион байгуулсан юм.
