Барилга хот байгуулалтын сайд Б.Мөнхбаатар:
-Геодези үндсэндээ улс эх орны хөгжлийн үндсэн суурь байдаг. Өөрөөр хэлбэл, геодезийн өндрийн, налуугийн, хүндийн тоон хэмжээс дээр тулгуурлаж бүтээн байгуулалт явагддаг. Бүх төлөвлөлтүүд геодезийн цэг тэмдэгт дээр явагддаг. Өнгөрсөн хугацаанд Улаанбаатарт 360 гаруй геодезийн цэг тэмдэг байсан. Өнгөрсөн 30 жилийн хугацаанд нийслэлд зам өргөсгөж, байшин барилга баригдахын хэрээр 360 гаруй цэг тэмдэгтийн тал нь устчихсан. Ингэснээр дараагийн хот төлөвлөлтөд алсуураа нөлөөлсөн. Өндөржилт байхгүй болсон тул аж ахуй нэгжүүд газрын урууг харсаар өндөр барьсаар байгаад ус зайлуулах хоолойнууд автозам болчихсон. Тиймээс геодезийн салбарын эрх зүйн орчныг сайжруулах нь хэд хэдэн чиглэлээр одоо хэрэгжиж буй хуулиас сайжирч байгаа. Тогтолцоог нарийн болгосон. Хэн төлөвлөх, хэрэгжүүлэх, хяналт тавих, архивлах гээд бүгдийг нь зааж өгсөн. Мэдээллийн санг нэг болгох асуудлыг тавьж байгаа. Олон улсын зээл тусламж, хөтөлбөрөөр янз бүрийн судалгаа хийж, тоон баримтууд нь нэгдсэн мэдээллийн санд ордоггүй байлаа.Харин одоо энэ хуулиар бүх санг нэгтгэнэ. Хоёрдугаарт, геодезийн мэдээллийг нийтийн болон тусгайлсан гэж ангилж байгаа. Ингэснээр зарим нууцлалтай газрын зургуудыг ил болгон иргэн, аж ахуй нэгжүүд ашиглах боломжийг нээж өгнө. Өмнө нь нууцад оруулаад төдийлөн ашиглаж чаддаггүй байлаа. Үүнийг УИХ-д өргөн барина.
Бидний ярьж буй хийн хоолойн төсөл, шинэ төмөр замын төсөл дээр геодезийн хэмжилт, цэг, нарийвчилсан маштабтай зурагнууд чухал. Тухайлбал, Монгол Улс нутаг дэвсгэрийнхээ 45 хувийг 25 мянган маштабтай зургаар хийж гүйцэтгэсэн. Энэ зураг байснаар төслүүдийн нарийвчилсан зураг гарч, хэрэгжих үндэс нь тавигдаж байна. Мөн Геодезийн зураг зүйн шинэчилсэн хуулийг ярихаас гадна энэ салбарт оруулах хөрөнгө оруулалтын асуудлыг ярилаа. Энэ салбарт шинэ технологи хэрэглэгдэх ёстой.
-Төв цэвэрлэх байгууламжийн бүтээн байгуулалтын ажлын явцыг танилцуулна уу?
-Нийтийн аж ахуйн салбар сүүлийн 30 жил доголдож, уналтад орсон. Тухайлбал, 1990-ээд оны үед аймгийн төвүүдэд орон сууцны айлууд яндан, зуух гарган түлдэг байлаа. 21 аймгийн арвынх нь дулаан станц нь хувьд байна. Цэвэр, бохир усных нь бүх сүлжээ “Чандмань” нэртэй улсын байгууллагад байгаа. Хүний нүдэнд харагддаггүй учир хүмүүс ойлгодоггүй. 1960-1970 онд бүх аймгуудад барьсан цэвэрлэх байгууламжийг бид нар улсын болон олон улсын санхүүжилтээр бүгдийг нь шинэчилсэн. Тухайлбал, өнөөдөр Улаанбаатарын цэвэрлэх байгууламж өдөрт 160 мянган куб усыг хүлээн авах хүчин чадалтай. Гэтэл өнөөдрийн байдлаар 170 мянгын хүлээн авч байна. Хүчин чадал нь хүрэхгүй, технологи нь хоцорсон учир бид бүхэн БНХАУ-ын хөнгөлөлттэй зээлээр хоногт 250 мянган куб бохир усыг хүлээн авах чадалтай төв цэвэрлэх байгууламжийн ажил хийгдээд явж байна. Өнгөрсөн долоо хоногт бид нар очиж ажилласан. Ажлын явц 47 хувьтай байна. Хэдийгээр цар тахлын хүнд үед байгаа ч бид нар ажлыг таслахгүй явж байна. Монголын 17 туслан гүйцэтгэгч компани ерөнхий гүйцэтгэгч компанитай хамтран ажиллаж байна. Бетон зуурмаг тасрахгүй явж байгаа. Арматур болон бусад тоног төхөөрөмжийн бэлтгэлийг хангасан. Бидэнд тулгамдаж буй асуудал нь энэ төсөл дээр 800 гаруй чингэлэг орж ирэх ёстой. Энэ асуудалтай байна. Монголдоо зохицуулалт хийж байгаа ч Хятадад зохицуулалт хийх асуудлыг элчин сайдаар дамжуулан хийж байна. Чингэлэгт багтахгүй том задгай тоног төхөөрөмжүүд байна. Төлөвлөсөн ажлаасаа 10 хувийн хоцрогдолтой байна. Гэхдээ бид 2024 онд энэ төслийг хүлээлгэн өгөх ёстой. 2023 оны улсын төсөвд 25 мВт цахилгаан станцыг 40 мВт болгон өргөтгөхөөр асуудал тавьсан. Цахилгааны хэрэглээ дутахгүй, найдвартай ажиллах ёстой. 29 тэрбум төгрөгийг суулгуулахаар саналаа өгсөн.
Мянганы сорилтын сангаар дамжуулан хэрэглэгдэх хаягдал усыг цэвэрлэх үйлдвэр төв цэвэрлэх байгууламжтай залгагдан баригдана. Төв цэвэрлэхэд стандартад нийцсэн ус ирээд түүнийг нь цэвэрлэж гаргаад дахиад технологийн дагуу ашиглаад ДЦС-3, ДЦС-4-ийн хөргөлтөнд ашиглаж буй гүний усны оронд ашиглана. Ирэх жилээс баригдана. Энд дахиад л цахилгааны асуудал яригдана.
Эдгээр бүтээн байгуулалтууд дээр ажиллах боловсон хүчнийг бэлтгэх шаардлагатай байна. Тэгэхгүй бол ихэнхи боловсон хүчнүүд маань ЗХУ-д сурсан Орос школтой хүмүүс байдаг. Гэтэл БНХАУ-ын тусламжтай тоног төхөөрөмж, АНУ-ын технологи дээр ажиллаж байна. Одоо байгаагаа давтан сургах нь эхний ээлжийн асуудал. Одоо бид нар сургалт судалгаа, боловсролын байгууллагуудад хандан цэвэрлэх байгууламж, усан хангамжийн чиглэлээр сурах залуусыг бодлогоор дэмжих хэрэгтэй байна.
