Өнөөдөр ХДХВ/ДОХ-той тэмцэх дэлхийн өдөр.
Энэ өдрийг “Асуудлыг шийдье, хариу арга хэмжээг сайжруулъя” уриан дор тэмдэглэж байна. ДЭМБ-ын санаачилгаар 1988 оны 12-р сарын 1-нээс эхлэн дэлхий нийтээр ДОХ-ын асуудалд анхаарал хандуулах өдрийг тэмдэглэж ирсэн. 1995 онд ХДХВ-ийн халдварын эсрэг анхны үр дүнтэй нийлмэл бэлдмэл эмчилгээнд нэвтрүүлжээ. Үүнээс өмнө өдөрт 6-8 ширхэг эм уудаг байсан бол 1995 онд гурван эмийн холимгийг өвчтөн өдөрт нэг ширхгийг тогтмол цагт уух боломжтой болсон. Энэ өвчний эмчилгээнд том дэвшил авчиржээ.
Өмнөд Африкт шимпанзе-н махыг хүнсэндээ хэрэглэх үед ХДХВ хүнд халдварласан байж болзошгүй гэж үздэг. ХДХВ мутацид орж хувьсан өөрчлөгдөж байдаг тул энэ халдварын эсрэг вакцин өнөөг хүртэл гараагүй байна.
-
1996 онд НҮБ-ын ДОХ-ын нэгдсэн хөтөлбөр батлагдсан. 2004 онд амны хөндийн шингэнд ДОХ-ын вирус ирүүлэх хурдавчилсан оношлуурын зөвшөөрөл олгосон.
-
2011 он ретровирусийн эсрэг эмчилгээний үр дүнд ХДХВ-ийн халдвартай амьдарч байгаа хүмүүсийн дунд халдвар дамжих эрсдэл 96 хувиар буурсныг нотолжээ. Өөрөөр хэлбэл, халдвартай хүн оношлогдвол аль болох хурдан эмчилгээнд оруулж, бусдад халдвар тараах эрсдэлийг бууруулна гэж үзэж байна.
-
2012 онд анх гэрийн нөхцөлд өөрийгөө оношлох оношлуур нэвтэрсэн.
-
2015 онд бүгдийг эмчилье буюу эрсдэлт бүлгийн хүн амыг өртөлтийн өмнөх урьдчилан сэргийлэх эмчилгээ нэвтэрсэн түүхтэй.
Б.ТҮВШИНЖАРГАЛ: ХДХВ-ИЙН ХАЛДВАРЫГ ЦАР ТАХАЛ ГЭЖ ҮЗЭЖ БАЙСАН БОЛ ОДОО ЭМЧИЛГЭЭТЭЙ АРХАГ ХАЛДВАРТ ӨВЧНИЙ АНГИЛАЛД ОРУУЛСАН
ХДХВ/ДОХ-той дэлхийн өдрийг угтаж энэ халдварын өнөөгийн байдлын талаар ХӨСҮТ-ийн ДОХ, Бэлгийн замаар дамжих халдварын тандалт судалгааны албаны дарга Б.Түвшинжаргал эрүүл мэндийн сэтгүүлчдийн “Цагаан үзэг” холбооны сэтгүүлчдэд мэдээлэл өгсөн юм.
ХДХВ-ийн халдвартай амьдарч байгаа хүмүүс ретровирусийн эсрэг эмчилгээнд тогтмол хамрагдсанаар халдвар аваагүй хүмүүстэй ижил чанартай амьдрах боломж бүрдсэн.
Элэгний гепатит В, С вирусийн халдварын эсрэг эмчилгээний үр дүнд вирус нь дарангуйлагдсан гэж ярьдаг. Үүн шиг эмчилгээний үр дүнд ХДХВ идэвхгүй болж, бусдад халдвар тараахгүй байх боломжтой аж. Ингэснээр тухайн хүний амьдралын чанар сайжирч урт удаан амьдарна. Жишээлбэл, Монголд 1997 онд Камеруны иргэнээс халдвар авсан эмэгтэй вирусийн халдвар авснаас хойш 28 жил буюу хамгийн удаан амьдарч байна. Удахгүй 29 дэх жилдээ орох гэж байна.
Вирусийн эсрэг эмчилгээний үр дүнд тоологдохгүй буюу вирус илрэхгүй. Ингэж дарангуйлагдсан үед бусдад халдвар дамжихгүй гэсэн судалгааны үр дүн гарсан. ХДХВ-ийн халдварыг анх цар тахал гэж үзэж хүмүүс айдас хүйдэстэй байсан бол одоо эмчилгээтэй архаг халдварт өвчний ангилалд оруулсан.
Дэлхий дахинаа өнөөдөр 37 сая хүн ХДХВ-ийн халдвартай амьдарч байгаа ба 40.8 сая хүн халдвартай амьдарч байх боломжтой гэсэн тооцоолол хийжээ. 2024 онд 1.3 сая хүн ХДХВ-ийн халдвар шинээр авсан бол 630 мянган хүн энэ халдварын улмаас нас барсан байна.
ХДХВ-ИЙН ХАЛДВАРТАЙ 20 ЭЭЖ 35 ХҮҮХЭД ТӨРҮҮЛСЭН БА 14 ЭЭЖ ДАВТАН ТӨРСӨН Ч ЭХЭЭС УРАГТ ХАЛДВАР ДАМЖААГҮЙ
Монгол Улсад ХДХВ-ийн анхны тохиолдол 1992 онд бүртгэгдсэн бол хоёр дахь нь 1997, гурав дахь нь 2001 онд, дөрөв дэх нь 2003 онд бүртгэгдсэн. 2013 онд хамгийн олон буюу 31 хүн бүртгэгдсэн бол 2025 оны 11-р сарын 20-ны байдлаар 36 тохиолдол бүртгэгдэж, таван хүн энэ халдварын улмаас хорвоог орхижээ.
Халдварын тохиолдол нь нийт хүн амын 0.1 хувиас бага бол тархалт багатай улс гэж үздэг бөгөөд манай улс энэ ангилалд багтаж байна.
Улсын хэмжээнд ХДВХ халдвар авсан 424 хүн бүртгэгдсэн бол 353 хүн өнөөдөр халдвар тээн амьдарч байна. 2024 оны тооцооллоор Монголд 694 хүн халдвартай байх боломжтой ба энэ онд 48 хүн шинээр оношлогдох боломжтой гэсэн тооцоолол гаргасан. Өнөөдөр 36 тохиолдлыг оношлоод байна. 2025 он дуусахад сарын хугацаа байгаа учир энэ тоо нэмэгдэх магадлалтай, бид тандалт судалгааг үргэлжлүүлэн хийж байна. ХДХВ-ийн оношилгоо, эмчилгээний зардлыг 100 хувь төрөөс хариуцаж байгаа ба жилд дунджаар 300-350 сая төгрөг зарцуулж байна гэж Б.Түвшинжаргал эмч мэдээлэв.
Монголд халдварын 99.7 хувь бэлгийн замаар дамжсан бөгөөд халдвар авсан хүмүүсийн 83 хувь нь эрэгтэй, 14.6 хувь нь эмэгтэй. 2.4 хувь нь трансжендер.
ХДХВ эхээс урагт, эмнэлгийн дотоод халдвар, цус цусан бүтээгдэхүүнээр дамжих зэрэг тохиолдол гараагүй нь ХӨСҮТ-ийн мэргэжлийн алба нь удирдлагаар хангаж, эрүүл мэндийн салбарынхан хариуцлагатай ажиллаж буйг харуулах чухал үр дүн, энэ төрлийн тусламж үйлчилгээний амжилт гэж дүгнэж болно.
ХДХВ-ийн халдвартай 20 ээж 35 хүүхэд төрүүлсэн ба 14 ээж давтан төрсөн байна. Нэг ээж гурав дахиа төржээ. Халдвартай ээжээс төрсөн хүүхдүүдээс халдвар илрээгүй.
Манайд эхнэр нөхрийн аль нэг нь халдвартай гэр бүлүүд бий. Халдварын эсрэг эмчилгээ үргэлжлэх явцад жирэмсэн болж байна. Гэр бүл төлөвлөж, үр хүүхэд төрүүлэх гэж байгаа бол заавал мэргэжлийн эмчийн хяналтад байх хэрэгтэй. Хүүхэд төрсөн даруйд, төрсний дараа есөн сартайд, мөн 18 сартайд халдварын шинжилгээ авна. Үүний дараа хүүхдийг эмнэлгийн хяналтаас гаргадаг байна.
Дэлхий дээр өнөөдөр 4.3 сая хүн хожимдож оношлогдсон. 120 мянган хүүхэд халдвар авсан байна. Тусламж үйлчилгээний чанар, тэгш бус хүртээмжтэйн улмаас ялангуяа Өмнөд Африкийн орнуудад тархалт илүү их бүртгэгдэж байна.
Дэлхий дахинаа 2010 оноос хойш өнөөг хүртэл халдварын тоо 40 хувиар буурсан. Ретровирусийн эсрэг эмчилгээнд 2010 онд 7.7 сая хүн хамрагдаж байсан бол 2024 онд энэ тоо 31.6 сая болжээ. Эмчилгээний үр дүн сайжирснаар 2010 оноос хойш нас баралт 51 хувиар буурсан.
Дэлхий дээр ХДХВ-ийн эсрэг эмчилгээ, оношилгоонд энэ мэт ахиц гарч байгаа ч Д.Трампын Засгийн газар гарснаар зарим нэг санхүүжилт буурч, тусламж үйлчилгээ хязгаарлагдмал болж, үр дүнд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэй байгаад улс орнуудын энэ чиглэлийн мэргэжилтнүүд сэтгэл зовинож буй аж.
Дэлхий нийтээр 2030 он гэхэд халдвар авсан хүмүүсийн 95 хувийг идрүүлэх, илрүүлсэн хүмүүсийнхээ 95 хувийг вирусийн эсрэг эмчилгээнд хамруулах, эмчилгээнд хамрагдсан хүмүүсийнхээ 95 хувьд цусан дахь вирусийн ачааллыг дарангуйлна гэсэн зорилт тавьжээ.
