Цагаан хадны гаалийн бүсийг хааснаар орон нутгийн төсөв тасрах эрсдэлтэй

 

Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум Хайрхан багийн нутагт байрлах \”Цагаан хад” гаалийн хяналтын бүсийг 2006 оноос Гашуун Сухайт боомтоор Таван толгойн нүүрсний уурхайн экспортод зориулж тасралтгүй үйл ажиллагаа явуулж байсныг Засгийн газраас өнгөрсөн долоо хоногт зогсоох шийдвэр гаргасантай холбогдуулан тус бүс нутгийн иргэдийн төлөөлөл \”Цагаан хад хөгжлийн гарц” ТББ-ын гишүүд, төлөөлөгч нар хэвлэлийн хурал хийлээ. Тухайлбал засгийн газраас гаргасан дээрх шийдвэр цагаан хад гаалийн бүс нутагт үйл ажиллагаа явуулж буй иргэд оршин суугч, аж ахуй нэгжийн саналыг сонсолгүйгээр хууль бусаар зогсоох шийдвэр гаргасан гэж үзлээ. Үүний цаана тус бүс нутагт үйл ажиллагаа эрхэлж буй 27 аж ахуй нэгж, Хайрхан багийн 700 гаруй иргэд, жолооч нарын эрх ашиг хохирч байгаа бөгөөд засгийн газрын шийдвэрийн эсрэг байр суурьтай байна гэдгээ илэрхийлэв. 

Өнөөдрийн нөхцөл байдал маш хүнд байна. Жолооч нар олон хоног хятадын хилээр гарахын тулд оочирлож байна. Одоогийн байдлаар 70 кмийн оочир байна. Удахгүй хүйтрэхээр жолооч нар 14 хоног машиндаа амьдарч явна. Урьд нь цагаан хадны гаалийн хяналтын талбайд нүүрс буулгадаг байхад ийм оочир байдаггүй байсан. Одоогоор 100 км оочир үүслээ. Оочир дарааллыг яаж бууруулах вэ? Орон нутгийн тээвэрчдийн зүгээс орон нутгийн уртын урт тээвэрлэлт хийснээр болж урт оочир үүсч байна. 

Хэвлэлийн төлөөлөгч Х.Доржпалам

Цагаан хад гэх тосгонд гурван том Монголын хамгийн их баялаг их тэр боомтоор гарж байгаа. Оюутолгой, Эрдэнэс Таван толгой, Энержи Ресурс, Өмнөговийн төрийн өмчит Оюутолгой гэсэн уурхайн бүх баялаг Гашуунсухайтын боомтоор гарч байна. Цагаан хад боомт байснаар гурван нүүрсний уурхай маань уг нь цагаан хаданд авчраад буулгачихна. Тэндээс хятадууд хүрч ирээд гэрээгээ хийгээд нүүрсээ авдаг. Уг бүс нутагт гурван янзын тээвэр байдаг. Цагаан хадыг байхгүй болговол уртын богино гэдэг тээвэр байхгүй болчихсон байгаа. Тэгэхээр энэ хоёр тээвэрт гарч буй машинууд бүгд говийн зам дээр гарч ирнэ. Өнөөдрийн үүсээд буй түгжрэл юу ч биш. Өнөөдрийн байдлаар урт зам дээр 4360 машин тээвэрт явж байна. Үүн дээр дахиад 1266 машин нэмэгдэнэ. Засгийн газрын шийдвэрийг эсэргүүцэж Өмнөговь аймгийн 15 сумын иргэд гарын үсгээ цуглуулсан. Энэ гарын үсгийг засгийн газар, ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбатад маргааш өгнө. 

Орон нутгийн оролцоотой буюу Өмнөговь аймгийн Таван толгой хувьцаат компани өнөөдрийг хүртэл 51 жилдээ үйл ажиллагаа явуулж байна. Энэ хугацаанд нүүрсний экспортыг тасралтгүй хийсэн. Өнгөрсөн оны байдлаар бид бүхэн 4.1 сая тонн нүүрсийг БНХАУ-д нийлүүлсэн. Энэ нийлүүлсэн нүүрсний 70 орчим хувийг Цагаан хад хад гаалийн хяналтын бүсээр дамжин борлуулагддаг. Энэ оны эхний хагас жилийн байдлаар бид бүхэн 2.7 сая орчим нүүрс борлуулсан. Тэнд байгаа тээврийн хэрэгслийн үйл ажиллагааг байхгүй болгосноор орон нутгийн Таван толгой компанийн үйл ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлнө. Компанийн хувьд энэ онд 54 тэрбум төгрөгийн цэвэр ашигтай ажилласан. Үүнээс 24.4 тэрбум төгрөгийн ногдол ашгийг зөвхөн Өмнөговь аймагт үзүүлж байна. Түүнээс гадна орон нутагт 60 орчим тэрбум төгрөгийг төвлөрүүлж байгаа. Үүнтэй холбоотойгоор эдгээр татварууд бүрдэх боломжгүй болж байна. Цагаан хадыг байхгүй болгох талаас биш эргэн хөгжүүлбэл Монгол улсын газарт нутагт нэмүү өртөг шингэх боломж байгаа гэдэг талаас харж үзэх нь зүйтэй.  Цагаан хад боомт байснаар Монголын газар нутаг нэмүү өртөг үлдэнэ. Монгол улсад боомт хотоо хаадаг биш хөгжүүлдэг улс болоосой\” хэмээн ярилаа.