Монголд нөлөөгөө тогтоох тэмцэл АНУ БНХАУ, ОХУ-ын хооронд ид өрнөж байгаа

Монгол Төрийн эрхэм үүрэг нь гурван сая монголчуудыг амар амгалан,  сэтгэл хангалуун амьдруулах явдал юм.

 

Монголын төр үндэсний язгуур эрх ашгаа эн тэргүүнд тавьж, монголын ард түмэн улс үндэстэнд учирч болох аливаа эрсдэл, аюул заналыг урьдчилан харж, түүнээс хамгаалан сэргийлж. улс орны тогтвортой хөгжил, ард түмний амар амгалан, сэтгэл хангалуун амьдралыг цэцэглүүлэн хөгжүүлэхийн төлөө ажиллах ёстой. Үүний тулд Үндэсний аюулгүй байдлаа хамгаалж, улс орны хөгжих нөхцлийг бүрдүүлэх ёстой юм.

 

Өнөөдөр Монгол Улс Үндэсний аюулгүй байдлаа хамгаалж чадаж байна уу? Улс орон хөгжих нөхцөл боломж байна уу? Монголын ард түмэн амар амгалан амьдрах бололцоотой юу? гэсэн асуултууд Та биднийг зовоож байна.

 

Энэ асуултын хариулт нь АНУ-ын Агаарын нисэх хүчний Академийн профессор, улс төр судлаач Фрэнсис Пилч-ийн \”Монгол бол ардчилалын лаборатори болсон” гэж хэлсэн үгэнд оршиж байна.

Лаборатори бол туршилт явуулдаг газар юм. Яахлаараа хэдэн мянган жилийн арвин түүхтэй бүхэл бүтэн тусгаар улсыг туршилтын талбар болгож, ард түмнийг нь туршилтын туулай болгодог юм бэ? Хэн тэд нарт ийм эрх өгсөн юм.

Улс орныг нь туршилтын талбар, ард түмнийг нь туршилтын туулай болгох нөхцөл боломжийг эрх баригч нар нээж өгсөн юм. Тийм ч учраас Их Монгол улсын үед ор сураггүй байсан Америк орны энэ нөхөр итгэлтэй хэлж байгаа юмаа.

Үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой ямар нөхцөл байдал үүсэд байгааг Та бүгдэд товч хүргэе.

 

АНУ болон барууны улс төрч нар \”Монгол бол гөостратегийн орон зай бөгөөд тус нутаг дэвсгэр дээрээс ОХУ, БНХАУ зэрэг дэлхийн нөлөө бүхий орнуудын эсрэг үйл ажиллагаа явуулах түшиц газар\” хэмээн үзэж өөрийнхөө нөлөөллийг тогтоохын тулд монголын нийгэм, улс төрд өөрийн бодлогыг хэрэгжүүлэгч нарыг бий болгохоор ихээхэн хүчин чармайлт гарган 1980-д оны дунд үеэс эхлэн сүүлийн 30 орчим жил ажилласан нь үр дүнгээ өгсөн.

 

БНХАУ-ын зүгээс Монголыг түүхэн цаг үеийн аясаар таслагдсан өөрийн нутаг дэвсгэрийн нэг хэсэг хэмээн үзэж, Монгол Улсыг эдийн засгаар нь өөрийн хараат байлгах, түүхий эдийн хавсрага болгох бодлогыг идэвхтэй хэрэгжүүлж, хүн ам, түүх соёлоор нь уусгах бодлогыг баримтлан ажиллаж байна.

ОХУ-ын зүгээс хуучин тогтоосон нөлөөгөө хадгалан үлдээх, Монголд хэрэгжиж буй хятад америк болон барууны орнуудын бодлогын үйл явцыг саармагжуулах чиг баримжаатай бодлого хэрэгжүүлж байна.

Эдгээр нь Монгол Улсын нийгэм, улс төр, эдийн засгийн байдлыг тодорхойлж, Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдалд учирч буй аюул занал, тэдгээрээс хамгаалагдсан байдал, түвшинг нөхцөлдүүлж байна

Эрдэс баялаг бол улс орны Үндэсний аюулгүй байдлын баталгаа, улс орны хөгжлийн үндэс суурь юм. Евроази тивийн байгалийн баялгийн дахин хуваарилалтын төлөө их гүрнүүдийн дунд ширүүн тэмцэл өрнөж, байгалийн асар их баялаг, стратегийн газар зүйн байршилтай манай орон үүнд татагдаж, энэ тэмцлийн обьект, талбар нь болоод байна.

Монголд нөлөөгөө тогтоох тэмцэл АНУ БНХАУ, ОХУ-ын хооронд ид өрнөж байгаа бөгөөд эдгээр орнуудын зэрэгцээ Япон, БНСУ. ХБНГУ, Францын сонирхол ч ихээхэн байгаа ба сүүлийн үед Турк ч монголын асуудлаар идэвхижсэн. Эдгээр орнууд дараах байдлаар Монголд нөлөөгөө тогтоож, хяналтандаа авахыг оролдож байна Үүнд:

 

1-т: Асгат, Мардай, Оюу толгой,  Таван толгой,  Тамсаг булгийн сав газар зэрэг алт уран, нүүрс,  өнгөт металл, газрын ховор элементын томоохон ордуудыг өөрийн болгохын төлөө бүхий л аргыг хэрэглэж байна.

 

2-т: Азийг Евролтой холбосон тив хоорондын эдийн засгийн гүүр болох Орос- Хятадын Шинэ торгон зам,  Америкийн санаачилсан \”Их торгон зам* төслүүдийг хэрэгжүүлэхэд Монголын төмөр зам чухал ач холбогдолтой тул түүнийг хяналтандаа авахаар улайрч байна

 

3-т: АНУ Япон болон Баруун Евролын орнууд Монгол нь эрчим хүч  шатах тослох материалын хувьд ОХУ-аас хараат байгааг багасгаж энэ салбарт нөлөөгөө тогтоохын тулд Монголд сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийг бий болгоход анхаарч байгаа нь Оросын талын эсэргүүцэлтэй тулгарч бас нэг \”хэрүүлийн алим\” болж хувираад байна. 

 

4-т: Гадаадын орнууд Монголын уул уурхайн салбарт хөрөнгө оруулалт хийх замаар дэлхийн томоохон үйлдвэрлэн болсон БНХАУ-ын эрдэс баялгийн түүхийн эдийн үнэ хэрэглээнд шууд бус нөлөөгеө тогтоож, хянахаар санаархаж байна.

 

5-т: Хэтийн ирээдүйд Улаанбаатар төвтэй Зүүн Өмнөд Ази,  Хятад, Энэтхэгийг Ойрхи Дорнод  Баруун Еврогттой холбосон дэлхийн хэмжээний эам тээвэр, логистикийн сүлжээ байгуулснаар асар их хэмжээний мөнгөн урсгал бий болох тул хэн Монголыг хянаж байна тэр энэ бүхнийг хянах болно гэсэн санаагаар хандаж Монголыг өөрийн эрхшээлдээ оруулах гэсэн гадаад орнуудын хүчтэй бодлого, ил далд тэмцлүүд өрнөсөөр байна.

 

Үүний зэрэгцээ үндэстэн дамнасан корпорациуд Монголын эрдэс баялгийг мэдэлдээ авах гэсэн санаархал маш их байгаа бөгөөд ингэхийн тулд бүх арга хэрэгслийг идэвхтэй. өргөн ашиглаж байна.  Юуны өмнө монголын эдийн засгийн сул дорой байдал. улс төрч нарын увайгүй, сувдаг шунал болон улс төрийн намуудын хоосон амлалтыг ашиглан өөрийн бодлогоо гүйцэлдүүлж байна.

 

Баримт 1: Н Багабандитай хамт сурч байсан Элчин сайд асан Г Батсүх нь Р.Фрийдландыг анх Монголд авчирч Н Багабандитай танилцуулж, улмаар \”Айвэнхоу Майнз” компани ОТ орд газрын лицензийг авч өгсөн.

 

Баримт 2: Н Энхбаярыг ОХУ-д их өр дарахад нь \”Айвэнхоу Майнз\” комлани 200 сая ам доллар зээлсний хариуд нь Оюу толгойг бүрэн эзэмших эрхтэй болж,  дараа нь тус ордыг үндэстэн дамнасан корлораци болох Рио Тинто\”-д шилжүүлсэн. ‘Рио Тинто*-ийн эрх ашгийг Н.Багабанди \\одоо ОТ-н ТУЗ-ын гишүүн. жилийн 40 000$ цалинтай\\, Г Батсүх \\ жилийн 50 000$ цалинтай ОТ-н ТУЗ-ын гишүүн байсан\\, С.Баяр нар аль 2000 оны эхэн үеэс ил далдаар хамгаалж ирсэн.

 

Баримт 3: Жинхэнэ полулист амлалт болсон \”Эх орны хишиг\” гэх нэг сая төгрөгийг ард түмэнд өгч,  -хамсаатан болгохын тулд МАН, АН-ын хамтарсан Засгийн газар хятадын төрийн өмчит Чалко\” компаниас 350 сая ам.доллар зээлж, оронд нь Таван толгойн орд газарт нөлөөгөө тогтоох боломжийг олгосон ТТ. ОТ-г авахын тулд үндэсний эрх ашгийг баримталж байсан улс төрч нарыг албан тушаалаас огцруулж, хэлмэгдүүлэх явдлын түүхэн гэрч Та бид нар юм

 

Хуйвалдааны аргаар 2007 онд М. Энхболдыг намын даргаас нь огцруулж улмаар ЕС-ын албан тушаалыг С.Баярт өгүүлсэн. С.Баяр зөвхөн ОТ-н гэрээг байгуулах зорилготой байсныг нь дарза дараагийн улс төр, эдийн засагт болсон үйл явдлууд нотлон харуулдаг. ОТ гэрээтэй холбоотойгоор С Баяр \”Монгол Улсад маш ашигтай гэрээ, ямар ч мөнгө оруулахгүйгээр ашгийн 60 хувийг 2017 оноос эхлэн авна\” гэж байсан нь худал болж, Ч Сайханбилэгийн мэдэгдэж буйгаар \”Рио Тинто”-ийн авсан зээлийн 34% монголын талд ноогдож, зөвхөн 2037 оноос хойш ашиг авч эхлэн гэнээ.

 

Н.Энхбаярыг 2009 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар АН, МАН хуйвалдан унагааж,  дараа нь хэрэгтэн болгосон. Н.Алтанхуягийг МАН, АН-ын ордны хуйвалдаанаар ЕС-аас огцруулж, шинээр ЕС болсон Ч.Сайханбилэг нь эн тэргүүнд ТТ, ОТ гэрээг хийхээр улайрч, 2015 оны 5 дугаар сард Дубайд очиж хулгайгаар ОТ-н гэрээг шинэчилж хийсэн.

Нам дамжсан төлөөний хүмүүс \’нүүрсчдын нам гэж нэрлэгдэх болж, ТТ ордыг хятадын төрийн өмчит компани болох \”Шинхуа\”, үндэстэн дамнасан ММС  групп- т өгөх гэж 2015 оны битүүний өдөр ТТ гэрээг УИХ-аар батлуулах гэж оролдсон. М Энхсайхан нарын боловсруулсан ТТ гэрээний хуудас бүрт үндэсний эрх ашгийг ноцтой зөрчсөн зүйлүүд байсан ба энэ төсөл боловсруулсан хүмүүс ард түмэн рүүгээ нулимж, үндэсний эрх ашгийг уландаа гишгэж, харийханд үйлчилсэн эх орноосоо урвагчид гэж хэлж болох юм.

 

Монгол Улсын үндэсний язгуур эрх ашигт шууд хамааралтай ТТ, ОТ орд газруудын асуудлыг хэлэлцэж байх үед \”Компани хоорондын асуудлыг зүгээр орхичих, УИХ-аар хэлэлцүүж, сүржигнэх шаардлагагүй” гэж МУ-ын Ерөнхийлөгч, ҮАБЗ-ын тэргүүнд байж боломгүй зүйлийг Ц Элбэгдорж хэлж байсан.

ТТ, ОТ орд газрын талаар С.Баяр 2011 онд ТV-5 телевизид өгсөн ярилцлагадаа \”Цаашдаа ОТ, ТТ шиг орд газруудыг илрүүлэх магадлал өндөр бий гэж үздэг. Олборлоод эхэллээ гэхэд ямар жишгээр яаж, яаж зохион байгуулах вэ гэдгийг ОТ гэрээ, ТТ гэрээ жишиг болгон тогтоож өгч байгаа юм” гэсэн нь \”үндэстэн дамнасан корпорациудын эрх ашгийг хэрхэн хамгаалж, харийхантай хуйвалдан үндэсний эрх ашгийг үгүй хийж болдог жишгийг тогтоож өгсөн\” гэдэгтэй агаар нэг сонсогдож байна

С Баяртай холбоотой нэг сонирхол татах зүйл бол түүнийг 2007-11-22-нд ЕС болохоос нэг хоногийн өмнө түүний охины нэр дээр 895 000$ үнэтэй байшин АНУ-д худалдан авагдсан байдаг. ОТ гэрээ зурагдсаны яг дөрвөн сарын дараа түүний ойр дотны хүмүүст 1 290 000 $ үнэтэй тансаг зэрэглэлийн үл хөдлөх хөрөнгө бэлэглэсэн явдал юм.

 

Монголын Ундэсний төмөр замын сүлжээ байгуулах бодлогыг үгүй хийлээ. ҮАБҮБ-д цагаан дээр хараар \”Төмөр замын сүлжээг байгуулахдаа Монгол Улсын үндэсний ашиг сонирхлыг эрхэмлэнэ” гэснийг үгүй хийж, хятадын эрх ашигт нийцсэн, Монголын төмөр замын сүлжээг харийханд өгөх утга санаа уу шийдвэрийг 2014 оны зун УИХ-аас батлан гаргасан.

 

Харийхан манай оронд эхлээд гадсаа зоож, өөрийн гар хөл болсон ашиг сонирхолын бүлгээр дамжуулан эдийн засагт, улмаар улс төрд нөлөөгөө тогтоож, ү үеийн Засгийн газрыг барьцаалан шахаанд оруулж, өөрт ашигтай шиидвэр гаргуулж. тэд Захиалагч, Зуучлагч, Гүйцэтгэгчийн тогтолцоотой болж, ашиг сонирхолдоо нийцсэн эрх зүйн орчноо бүрдүүлж чадсан нь тодорхой болоод байна

Гадаадын улс орнууд болон үндэстэн дамнасан корпорациуд өөрийн хүсэл зорилгоо хэрэгжүүлэхийн тулд Монголд улс төрийн авлигыг дэлгэрүүлсэн.

Улс төрийн авлигаар эрх баригч нар эдийн засаг, засаг захиргаа, мэдээллийн нөөц баялгийг өөр хоорондоо наймаалцаж, улс төрийн эрх мэдлээ хадгалж үлдэхийн тулд улс орны эдийн засагт далд хяналтыг тогтоох замаар баялагийн дахин хуваарилалтыг өөрт ашигтай байдлаар хийж байна. Тэд:

 

– Төрийн эрх мэдлийг хадгалж үлдэх зорилгоор сонгуулийн явцыг өөрт ашигтай байхаар болгосон.

 

– Үндсэн хуулиар тунхагласан ард иргэдийн шууд сонгох, сонгогдох эрхийг хязгаарлах, боомилох боломжтой болсон.

 

– Асар их хэмжээний мөнгө санхүүгийн чадавхтай, нөөц баялгийг гартаа оруулсан бизнес-улс төрийн бүлэглэл бий болж, УИХ-аас гадуур цөөн этгээдүүдийн дунд улс төрийн болон стратегийн ач холбогдолтой шийдвэрүүдийг гаргаж байна.

 

– Эрх баригч нарт ашигтай байхаар Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан ба одоо ч оруулах гэж байна.

 

– Намуудын удирдлага нь хоорондоо бизнес-улс төрийн эрх ашгаараа нийлсэнээс улс төрийн намуудын дунд бодит өрсөлдөөн байхгүй болсон.

 

– Төрийн албыг мэргэжлийн чиг хандлагаар биш зөвхөн \”удирдагчдаа үнэнч” хүмүүсээр бүрдүүлсэн.

 

Өөрийн санаа зорилгоо гүйцэлдүүлэхийн тулд тусгай алба болон хууль сахиулах байгууллагуудыг татан оролцуулж, өрсөлдөгч нараа хэлмэгдүүлэн нухчин дарахаас гадна энэ талаар үзэл бодлоо илэрхийлсэн, тэмцсэн хүмүүсийг гэмт хэрэгтэн болгож байна.

 

Түүнчлэн, улс орны дотоод зөрчлийг дэвэргэн өдөөх, бэрхшээлтэй асуудлыг хэт дөвийлгөх, нийгмийн сэтгэл зүйг тогтворгүй болгох, ард түмнийг сайхан үгсээр хууран мэхлэх зэрэг улс төрийн бохир төхнологийг хэрэгжүүлэх замаар Үндсэн хуульт байгууллыг сулруулж, хүссэн хуулиа батлахыг санаархаж байна. Тухайлбал, 2015 онд батлагдсан сонгуулийн хуулиар Монгол Улсын иргэд Үндсэн хуулийн 21 дүгээр зүйлд заасан шууд сонгох, сонгогдох эрхээ алдсан, 2016 он гарсаар эрх баригчдын зүгээс Үндсэн Хуулийн Цэцийн нэр хүндийг унагааж, гишүүдийг нь огцруулж оронд нь гар хөл бологч нараа томилуулах үйл явц идэвхтэй явагдаж байна.

 

Төр бол ард түмний хүсэл зоригийн илэрхийлэгч, хэрэгжүүлэгч байх ёстой байтал зөвхөн цөөн тооны бүлэг хүмүүсийн явцуу эрх ашгийг хамгаалагч болж хувирсан ба үүний уршгаар төрийн нэр хүнд унаж, ард түмэн төрийг өөрийн хүсэл зоригийн илэрхийлэгч, хэрэгжүүлэгч биш харин эсэргээр нь эрх, эрх чөлөөний заналхийлэгч мэтээр хүлээн авахад хүргэж байна

 

Мэдээллийн аюулгүй байдалтай холбоотой асуудал маш ноцтой болсон  гэж дүгнэхээр байна. Үүнтэй холбоотой хэд хэдэн жишээ баримт дурьдая.

 

1-т: АНУ, Их Британи, Канад, Австрали, Энэтхэг, Конго \\хаа байсан Конго шүү дээ\\ зэрэг орнууд Хятадын Huаwei \\Хуавэй\\, ZТЕ компаниуд тус улс орнуудын үндэсний аюулгүй байдалд аюул учруулахуйц техникийн тагнуулын үйл ажиллагаа явуулсан хэмээн буруутгаж, хяналт шалгалтыг явуулж, энэ талаар дэлхий дахинд анхааруулан мэдэгдэж байхад одоогийн ЕС Ч.Сайханбилэг тухайн үед Мэдээлэл Харилцаа Холбоо Технологийн газрын дарга байхдаа Монголын тусгай албаны болон мэргэжлийн хүмүүс анхааруулсаар байтал тус компаниудыг Монголд оруулан ирж, Хятадын талаас техникийн хяналт тавих боломжийг нээж өгсөн.

 

2-т: Харийхнаас санхүүждэг нэгэн төрийн бус байгууллага \”Монголд нууц гэж юм байхгүй, төрийн нууцыг бусдад нээлттэй болгох ёстой” гэсэн асуудлыг гарган ирж Монголын төрийн нууцыг үгүй болгох оролдлого хийж байхтай зэрэгцэн одоогийн ЗГХЭГ-ын дарга С.Баярцогт нарын хэсэг хүмүүс төрийн нууцад байх ёстой монголын хүн ам, газар нутгийн нарийн мэдээллийг төрийн нууцын жагсаалтаас гаргахаар идэвхтэй хөөцөлдөж байсан.

 

3-т: Монголын эрдэс баялгийн талаарх хаалттай мэдээллүүдийг цахимжуулах төсөл хэрэгжүүлж нэрээр өөрийн болгож авах гэсэн гадаадынхны санаархал хүчтэй байна. Манай орны ашигт малтмалын мэдээллийг цуглуулах, судлах, сан бүрдүүлэх зорилгоор хятадын нэгэн томоохон эрдэм шинжилгээ судалгааны байгууллагын дэргэд тусгай салбар байгуулсан ба түүний төлөөний хүмүүс энэ чиглэлийн мэдээллийг олж авахаар ил далд аргаар ажилласаар байна. 2015 оноос эхлэн Монголын зарим нутаг дэвсгэрт ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл дахин олгох ажил эхлэхэд эдгээр хүмүүс Монголд ирж зарим уул уурхайн компаниудад захиалга өгч ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлүүдийг ихээр авах болсон.

 

Эрдэс баялагтай холбоотой заавал анхаарах зүйл бол лиценз нэрээр ашигт  малтмал олборлох зөвшөөрөл өгч байгаа боловч цаад утгаараа эх орныхоо газар нутгаас бусдад өгч байгаа явдал юм.

 

4-т: Сүүлийн хэдэн жилийн дотор эх орноосоо урвах, төрийн нууц задруулах гэмт хэрэг нэмэгдэж байгаа нь сэтгэл түгшээж байна

 

Диломатч, УИХ-ын гишүүний зөвлөх нар эх орноосоо урваж, дипломат албанд ажиллаж байсан хүн төрийн нууц задруулж хил хамгаалах болон дипломат албанд өндөр албан тушаал хашиж их хэмжээний төрийн нууцыг мэддэг хэд хэдэн этгээд ажил албаа орхин Монголоос зугтан гарлаа.  Нам, танил талаараа албан тушаалд очсон байсан энэ этгээдүүд Монгол Улсад асар их хор уршиг учруулсан.

 

Эцэст нь дүгнэхэд Монголын төрийн эрхэнд байгаа этгээдүүд монголын ард түмний 70 жилийн хугацаанд бий болгосон бүх зүйлийг идэж дуусгаад, одоо газар нутгаа худалдаж идээд эцэст нь улсынхаа тусгаар тогтнолыг үгүй хийхээр санаархаж байна. Үүний тод илрэл бол байнгын төвийг сахих үзэл гэгч юм. Энэ үзлийг баталснаар Монгол Улсад маш том хор хөнөөл учрах бөгөөд стратегийн түншлэл, гуравдагч хөрш хүнд хэцүү үед дэмжих, хамтрах холбоотонгүй болж, зөвхөн харийхнаас шууд хараат түүхий эдийн бааз болсон цаасан дээрх тусгаар тогтносон улс болж хувирна гэсэн үг юм.

 

Энэ үйл явц биеллээ олбол 1911 оноос хойш тусгаар тогтнолын төлөө хийсэн монголчуудын тэмцэл талаар болно.

 

Иймд Монгол төриин эрх мэдэл Монголоо гэсэн жинхэнэ монголчуудын гарт байх ёстой.

 

 

Аюулгүй байдал судлаач Б.Чулуунбат