Нийслэлийн 71-р сургуулийн гуравдугаар ангийн сурагч Энхлэнгийн өдөр бүрийн “алба” түүнд ойрхон харагдана. Түүний сурдаг сургууль уулын бэл дэх хашаанаас нь тодхон үзэгдэнэ. Тэр бүү хэл Энхлэн багахан л хичээхэд хоёрдугаар давхрын баруун булан дахь ангийнхаа цонхыг ч харчихна. Сургууль нь түүнээс ийм ойрхон атал хичээл сургалт харин түүнээс холын хол байх юм. Тэр бол Covid-19 цар тахлын нөлөөгөөр танхимын сургалтад хамрагдаж чадахгүйд хүрсэн 900 мянган монгол хүүхдүүдийн нэг.
2020 оны арван нэгдүгээр сарын 10. Энэ бол Энхлэн төдийгүй Монгол улс даяар сурагчдын хичээл, сургуульдаа явсан сүүлчийн өдөр. Үүнээс гурван өдрийн дараа Засгийн газрын шийдвэр гарч, бүх шатны боловсрол сургалтын байгууллагын танхимын сургалтын үйл ажиллагааг зогсоосон. Үүнээс хойш бүтэн нэг жил орчмын хугацаа өнгөрсөн байхад хүн төрөлхтөн цар тахлыг хэрхэн бүрмөсөн хумих аргаа олоогүй л байна. Өвчин хэлж ирдэггүй хийсэж ирдэг гэдэг. Цар тахлын “салхи” бидний дунд ийм удаан тогтоно хэмээн хэн маань ч санаагүй шиг, чухам энэ л “салхи” хүн төрөлхтний амьдралын хэв маягийг орвонгоор нь өөрчлөн шууруулна гэдэгт бид бэлтгэлгүй байлаа. Сөрөг үр дагаврыг нь хамгийн их хүртсэн салбаруудын нэг нь яах аргагүй боловсрол болоод байна.
Бусад улс орнуудын нэгэн адил Монгол Улс тулгарсан сорилтын өмнө зүгээр зогссонгүй. Богино хугацаанд бэлтгэл ханган, 5284 теле хичээл бэлтгэн, дохионы хэлний орчуулгатайгаар телевизээр зайны сургалт зохион байгуулсан тухай Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдын сурлагын хоцрогдлыг нөхөх, арилгах цогц төлөвлөгөөнд дурджээ. Мөн сурагчдад 104 интерактив хичээл, 2775 цахим хичээл, 50 цахим контент, 30 радио болон аудио хичээл бэлтгэн, e-content, бусад цахим хуудсаар хүргэсэн тухай тоон мэдээ гарсан байна. Энэ бол ахиц дэвшил мөн бөгөөд боловсролын цахим шилжилт хэмээн олон жил ярьсан ажил цар тахлын үеийн “албадлагаар” бодит байдалд биеллээ олж эхэлж байгаа нь сайн хэрэг. Гэвч 54 хуудас дээрх цогц төлөвлөгөөний нэг өгүүлбэрийг онцгойлон авч үзэхгүй бол болохгүй нь.
“…Дэд бүтэцгүй, интернэтгүй, гэрэл цахилгаангүй, гэр бүлийн орчинд нь техникийн боломж нөхцөл бүрдээгүйн улмаас 330 сумын, 172.300, 46 багийн 6277, нийт 178.577 сурагч теле болон цахим сургалтад хамрагдаж чадаагүй…” тухай дээрх цогц төлөвлөгөөний Ковид-19 цар тахлын үеийн бага, дунд боловсролын нөхцөл байдал хэсэгт бичсэн байна. Боловсролын хүртээмжийн тэгш бус байдал дээр цар тахлын нөлөө ингэж бууж байгаа нь харамсалтай. Бидний нийтлэлийн эхэнд дурдсан Энхлэн охины хувьд дээрх статистик тоонд хэдий багтаагүй ч гэсэн долоо, аравдугаар ангийн сурагч ах нартайгаа теле хичээлийн цагийг хуваалцах, суваг ухрааж үзэх эрхгүйн улмаас зарим хичээлийг алгасах, цахимаар орж буй хичээлд огт хамрагдаж чадахгүй зэрэг олон асуудал тулгардаг тухайгаа хэлж байв. Тэгэхээр нөхцөл байдал тайлан, төлөвлөгөөнд дурдсан тоо баримтаас ч илүү хэцүү байгааг таамаглаж болохоор.
“Дэлхий даяар тэрбум гаруй суралцагчийн боловсрол эзэмших үйл явц сорилттой тулгараад байгаа. Гэвч амьдралын боломж тааруу суралцагчдын хувьд бүх зүйл хоёроос гурав дахин илүү хүнд болж байна” хэмээн “McKinsey & Company”-гийн Ковид-19 цар тахлын улмаас дэлхий нийтийн боловсролын салбарт үүсээд буй бэрхшээлүүдийн талаарх тайлан нийтлэлд бичсэн байна. Нэгэнт муу байгаа нөхцөл байдлыг хоёр, гурав дахин хүнд болгож байгаа шалтгаан нь дан ганц цар тахал бус дэд бүтэц, интернэтийн хүрэлцээ, амьжиргааны түвшин болж буй нь Монголын нөхцөл байдалд ч батлагдаж буй юм. Онцгой байдлын үеийн теле хичээл, түүний үр дүнгийн судалгаагаар өнгөрсөн хугацаанд таван монгол сурагч тутмын нэг нь теле хичээл огт үзээгүй аж.
“Бүх нийт боловсролын төлөө ИНБ”-аас хийсэн Онцгой үеийн теле хичээл, түүний үр дүн, тохиромжтой байдлын судалгаанд дурдсанаар “Гэртээ зурагтгүй, сүлжээ ороогүй алслагдмал, олуулаа амьдардгаас хичээлийн цаг давхцаж буй тохиолдолд үзэх боломжгүй, гэртээ интернэтгүй, шинээр суурилуулах, дата төлбөр төлөх боломжгүй, эсхүл ухаалаг утас, хэрэгсэлгүй сурагчид олон байна. Теле хичээл үзэх боломжтой байлаа ч түүнийгээ багшид шалгуулах, даалгавраа илгээх гэхээр интернэтгүй айл цөөнгүй. Дээр нь теле хичээлийн хурдыг гүйцэхгүй, ухраах-зогсоох-нөхөж үзэх боломжгүй сурагчид олон байгаа бөгөөд ер нь теле хичээлийн агуулга сурлагадаа сайн хүүхдэд зориулсан хурдтай байсан” гэжээ.
Сурагчдын теле хичээлд хамрагдаж чадахгүй байгаа үндсэн шалтгаан:
13.1% – Телевизгүй,
33.25 – Телевизтэй ч цахим хичээлээ үзэж чаддаггүй
25.5% – Алслагдсан бүсэд амьдардаг
11.7% – Тог цахилгаангүй
(Үндэсний статистикийн хороо, НҮБ-ын Хүүхдийн сан, 2021)
Танхимын сургалтанд жил гаруй хамрагдаж чадаагүй сурагчдын хичээлийн хоцрогдлыг нөхөхөд хамгийн багадаа 3 жил шаардлагатай хэмээн БШУЯ-ны тайланд дурдсан байв. Тэгэхээр цахим болон теле хичээлээ ч үзэх боломжгүй байсан сурагчдын хувьд энэ хугацаа бүр ч уртасна.
2021 оны есдүгээр сарын 1-нээс хичээл сургалтын үйл ажиллагааг нээх шийдвэрийг Засгийн газраас гаргасан. Эл өдөр сургуулийн хаалгыг татах сурагчдын цар тахлын хугацаанд үзэж туулсан бүхэн адилгүй шиг сурсан мэдсэн зүйл, түүнийг өөрийн болгох боломж ч онхи ондоо байх нь. Үүгээр зогсохгүй ирэх хичээлийн жилд 5 хоног танхимд, 5 хоног цахимаар хичээллэх Засгийн газрын шийдвэр гарсан. Тэгэхээр дэд бүтэц, суурь асуудлууд нь шийдэгдээгүй сурагчдын хувьд бусадтайгаа гараанаас зэрэг гарах боломж дахиад л олдохгүй нь. Суурь хэрэгцээ нь хангагдаагүй сурагчдын хувьд теле хичээл, дижитал боловсрол, цахим сургалт бол хий хоосон үгнээс цаашгүй сонсогдох нь харамсалтай.
Боловсролын салбарт тохиолдсон энэхүү үзэгдлийг ЮНЕСКО дан ганц хичээл, сурлагын хоцрогдол бус сэтгэл санаа, сурах боломжийн хямрал давхацсан “нэгэн үеийнхний сүйрэл” хэмээн тодорхойлж байгаа. Энэхүү сүйрлийн хор хөнөөлийг хэрхэн ухаалгаар, хэн нэгнийг боломжоос нь шалтгаалан ард үлдээхгүйгээр туулах вэ гэдэг асуултын хариуг бид хамгийн түрүүнд олох ёстой. Гарааны ижил тэгш боломжийг олгохгүйгээр танхимын болон цахим, теле сургалтыг цааш үргэлжлүүлэх нь ирээдүйнхээ өмнө хийж буй гэмт хэрэг болох буюу.
Тийм учраас гэртээ зурагтгүй, сүлжээ ороогүй алслагдмал, олуулаа амьдардгаас хичээлийн цаг давхцаж буй тохиолдолд үзэх боломжгүй, гэртээ интернэтгүй, шинээр суурилуулах, дата төлбөр төлөх боломжгүй, эсхүл ухаалаг утас, хэрэгсэлгүй сурагчдын асуудлыг төр болон хувийн хэвшил, иргэд хамтран шийдэх цаг ирэв.
Ирээдүйн бамбарыг бяцхан гараараа тулах тэдгээр хүүхдүүдэд одоо л бидний тусламж хамгийн хэрэгтэй болоод байна. Энэхүү хэрэгцээ, шаардлагыг анзаарч судалсан Мобиком Корпораци “Smart Education” төслийг хэрэгжүүлэхээр болжээ. Мобиком Корпораци өмнө нь хүүхдүүдэд зориулсан WASH, “Хүүхэд бүрд цэвэр ус” гэх зэрэг олон хэрэгцээтэй төсөл хэрэгжүүлж байсан. Харин энэ удаа тэд Ковид-19 цар тахлын нөлөөгөөр боловсролын салбарт тулгамдаад буй хамгийн эмзэг асуудалд анхаарлаа хандуулж, хүүхэд бүрийг сурч боловсрох тэгш боломжоор хангахад харилцагч, хэрэглэгчидтэйгээ хамтрахыг уриалж байгаа аж.
“Smart Education” төслийн хүрээнд сурах эрмэлзэлтэй ч цахим хичээлээ үзэж чадахгүйд хүрсэн зорилтот бүлгийн бага ангийн сурагчдад цахим, теле хичээлийн хөтөлбөрүүдийг багтаасан, интернэт орох боломжтой гар утсыг бэлэглэх юм.
Энэ санаачилгыг та ч бас дэмжиж, сурах эрмэлзэлтэй ч суурь хэрэгцээнүүд нь хангагдаж чадаагүй байгаа бяцхан хүүхдүүдэд цахим, теле хичээлээ үзэх боломж олгохын төлөө нэг ч гэсэн алхам хийгээсэй гэж хүсэж байна. Тэдний төлөө хийсэн таны нэг алхам ирээдүйн замыг нь уртаас уртад хөтлөх хамгийн том дэмжлэг болно шүү.
Нийтлэлийг Ж.Тэгшжаргал
