Ядуурал бол хүн төрөлхтний өмнө тулгарч буй зайлшгүй анхаарах асуудлуудын нэг юм. Нэгдсэн Үндэсний Байгууллагын 2015 оны Ерөнхий ассамблейн 70 дугаар чуулганаар баталсан “Тогтвортой хөгжлийн зорилт-2030” бодлогын баримт бичигт ядуурлыг устгах зорилгыг дэвшүүлэн дэлхий даяар ядууралгүй болох уриалга гаргасан. Улс орон бүр ядуурлыг бууруулах, арилгахын тулд олон төрлийн бодлого боловсруулж, хэрэгжүүлж байна. Гэвч 2022 оны байдлаар дэлхийн нийт хүн амын 9 хувь нь буюу 681 сая хүн ядуу амьдарч байна1 . Өөрөөр хэлбэл дэлхийн 10 хүн тутмын 1 нь амьжиргааны наад захын хэрэглээгээ хангаж чадахгүй байгаа юм.
Монгол Улс нь дэлхийн ядуурал өндөртэй орнуудын тоонд багтдаг бөгөөд ядуурлын түвшингээр дэлхийн 173 улсаас 56-д жагсаж байна.
Монгол Улсын ядуурлын түвшин 2020 оны байдлаар 27.8 хувь байгааг Дэлхийн банк болон Монгол Улсын Үндэсний статистикийн хороо хамтран тооцоолжээ. Дийлэнх судлаачид ядууралд түлхүү анхаардаг гэвч ядуу хүн амын зарим хэсэг нь хугацааны өөрчлөлтөнд байнгын ядуу биш байдаг. Иймд ядуурлын шилжилтийг мэдэх нь судлаачид, бодлого боловсруулагчдад чухал шаардлагатай болоод байна.
Ядуурлын өнөөгийн нөхцөл байдал
Монгол Улсын ядуурлын түвшин 1998 оноос хойш хурдацтай буурч өнөөгийн түвшинд хүрсэн хэдий ч сүүлийн 10 гаруй жилийн хугацаанд дорвитой өөрчлөлт гараагүй байна. Өрхийн нийгэм эдийн засгийн судалгаа /ӨНЭЗС/-ны тайлангаас харвал 2010-2014 онуудад ядуурлын хамралтын хүрээ 38.8 хувиас 21.6 хувь болтол буурсан хэдий ч 2014 оноос 2018 онд 21.6 хувиас 28.4 хувь хүртэл өссөн байна.
Орон нутаг, хот суурингаар авч үзвэл 2016-2018 онд хөдөөгийн ядуурал буурсан бол хот суурин газрын ядуурал өөрчлөгдсөнгүй. 2010 онд хөдөөгийн хүн амын 10 хүн тутмын тав нь ядуу амьдарч байсан бол 2018 онд арван хүн тутмын гурав нь ядуу байсан байна.
Харин хот суурин газарт амьдарч байгаа ядуу хүн амын нийт ядуу хүн амд эзлэх хувь 55.2 хувь (2010 онд) байснаа 63.5 хувь (2018 онд) хувь болон өсжээ. Боловсролын хувьд ядуу 10 хүн тутмын нэг нь их дээд сургууль болон түүнтэй ижил түвшний боловсрол олгох сургууль төгссөн байхад хамгийн чинээлэг 10 хүн тутмын тав нь дээд боловсролтой байсан байна. Түүнчлэн, өрхийн тэргүүний нас 30-39 насны хооронд, 3 ба түүнээс дээш хүүхэдтэй бол ядууралд илүү өртөмгий байна гэсэн үр дүн гарсан.
Дүгнэлт
Ядуурлын шилжилт нь өрхийн байршил, өрхийн тэргүүлэгчийн хүйс, боловсрол, гэрлэлтийн байдал, өрхийн ам бүлийн тоо, орон сууцны нөхцөл байдал зэргээс хамааран өөр өөр байна.Тухайлбал: Хөдөө амьдардаг өрхийн хувьд ядууралд өртөх болон ужгирсан ядууралд байх магадлал нь хотын өрхөөс өндөр байна. Ядуурлын шилжилтийн ядууралд өртөх, байнгын ядууралд байх, ядуурлаас ангижрах магадлал бага байх нь тухайн орон нутагт ядуу өрх бага байгаатай нэг талаас холбоотой юм. Уул уурхай хөгжсөн Өмнөговь, Орхон зэрэг аймгийн хувьд ядуурлын шилжилт хамгийн бага байсан.
Өрхийн тэргүүлэгчийн хүйсийн хувьд эмэгтэй өрхийн тэргүүлэгчтэй бол ядуурлаас ангижрах магадлал эрэгтэй өрхийн тэргүүлэгчтэй өрхтэй хаьцуулахад өндөр байна.
Мөн өрхийн тэргүүлэгч нь бэлэвсэн эмэгтэй бол ядууралд өртөх магадлал нь өрхийн тэргүүлэгч нь бэлэвсэн эрэгтэй өрхийнхөөс бага байна. Гэвч байнгын ядууралд байх магадлалын хувьд өрхийн тэргүүлэгч нь бэлэвсэн эмэгтэй бол өрхийн тэргүүлэгч нь бэлэвсэн эрэгтэй өрхийнхөөс өндөр байна. Өрхийн тэргүүлэгчийн гэрлэлтийн байдлаас харахад ганц бие байх нь ядуурлын шилжилтэд өртөх магадлал бага, харин гэрлэсэн, батлуулаагүй өрхийн хувьд ядуурлын шилжилт өндөр байна.
Өрхийн ам бүлийн тооны хувьд 6 ба түүнээс дээш ам бүлтэй бол байнгын ужгирсан ядууралд байх болон шинээр ядууралд өртөх магадлал нь өндөр байна.
Өрхийн тэргүүлэгчийн боловсролын хувьд боловсролын жил нэмэгдэхийн хэрээр ядуурлаас гарах магадлал нь ихсэж байна. Боловсрол, ядуурал хоёр урвуу хамааралтай байна. Харин ядуурлын шилжилт нь орон сууцны нөхцөл байдалтай хамааралгүй байна. Ядууралд өртөж буй 6 ба түүнээс дээш ам бүлтэй, өрхийн тэргүүлэгч нь өрх толгойлсон, 9 хүртэл жилийн боловсролтой зэрэг шинж чанартай өрхөд ядуурлыг дэмжлэгийг түлхүү үзүүлэх нь зүйтэй гэж үзэж байна.
Судалгааны дэлгэрэнгүйг ЭНД ДАРЖ уншина уу.
Эх сурвалж: ҮСХ
