УИХ-ын Нийгмийн байнгын хорооны хуралдаан өчигдөр буюу аравдугаар сарын 24-нд болж, 2025 оны төсвийн төслийн хоёрдугаар хэлэлцүүлгийг хийлээ. Хэлэлцэж буй асуудалтай холбоотойгоор УИХ-ын гишүүд асуулт асууж, хариулт авлаа.
УИХ-ын гишүүн А.Ариунзаяа: Ядуурлыг бууруулах хамгийн үр дүнтэй шийдэл бол халамжаас хөдөлмөрт шилжих бодлого гэдэгтээ Л.Энх-Амгалан сайд санал нийлэх байх. Иймд нийслэлийн гурван дүүрэгт төгсөлтийн аргачлалаар төсөл хэрэгжүүлсэн. Энэ хүрээнд өргөжүүлж болж байна уу. 2025 оны төсөв дээр халамжаас хөдөлмөрт шилжих ажлын хүрээнд төгсөлтийн аргачлалыг хэрхэн, яаж хэрэгжүүлэх талаар та бодлоготоо хэрхэн яаж тусгасан бэ гэдгийг танилцуулна уу.
Гэр бүл, хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын яам Л.Энх-Амгалан:Халамжаас хөдөлмөрт шилжихийн тулд хөдөлмөрийн зах зээлд үүссэн нөхцөл байдлыг сайн оношилмоор юм билээ.
Бид ажиллах хүчний хомсдолд орчихсон. Монголчууд Солонгос явах, самар явах гэсэн хоёр сонголттой ард түмэн болчих гээд байна. Үүнд залуусыг буруутгамааргүй байна. Халамж хавтгайрснаас болж ажиллах хүчний хомсдолд орж байгаа нь үнэн.
Хоёрдугаарт, 1990-2019 оны төрөлт багассантай холбоотой байна. Тодруулбал, 19 жилийн турш 200-280 мянган ирээдүйн ажиллах хүчнээ алдсан. Мөн гадаадад ажиллаж байгаа 208 мянган иргэн байна. Ингээд бид ажиллах хүчнийхээ 500 мянгыг нь алдчихаад байна. Цаашид хөдөлмөрийн үнэлэмж багатай газруудад гаднаас ажилтан авах шаардлага үүссэн.
Бид хойд хормойгоо аваад, урд хормойгоо нөхөөд байж болохгүй. Мэргэжлийн болон дээд боловсрол дээр тодорхой асуудлууд байна. Тийм учраас хөдөлмөрийн зах зээл дээр үүссэн байгаа эрэлт, нийлүүлэлтийг бид боловсролынхоо тогтолцоотой уялдуулж байж хомсдолоос зайлшгүй гарах дунд болон урт хугацааны хөгжлийн хэрэгцээ шаардлага үүссэн байгаа. Ер нь иргэд дээд сургууль төгссөн оюутнаас мэргэжлийн сургууль төгссөн хүний өрхийн орлого 40-60 хувь илүү байгааг ойлгох ёстой.
Тиймээс дээд сургууль төгсөөд, дипломтой ажилгүйчүүдийн армид шилжих үү, эсвэл мэргэжлийн сургуулиараа дамжаад өндөр цалинтай ажлын байран дээр очих уу гэдэг асуудал залуучуудын том сонголтын асуудал байгаа. Цаашдаа зах зээл дээр бий болсон ур чадварын хомсдол гээд асуудал бий болж байна.
Иймд ур чадварын хомсдолыг хэрхэн нөхөх үү гэдэг дээр төгсөлтийн дараах аргачлалыг хэрэгжүүлнэ.
Одоогийн байдлаар 52000 ажлын байранд ажиллах хүн олдохгүй байна
УИХ-ын гишүүн Ц.Идэрбат: Манай ААН-үүдийн гол толгойны өвчнүүдийн нэг бол татвар, нийгмийн даатгалын шимтгэл. Гуравдугаарт, ажиллах хүчний хомсдолд орсон гэдэг нь туйлын үнэн юм билээ. Үнэхээр одоо юм хийе гэхээс илүү тэр мөнгөө банканд хийгээд, сууж байх нь илүү байна.Хүнээр хүн хийх хэцүү гэдэг шиг хүнээр ажил хийлгэх гэдэг бүр хэцүү болоод байна гэж яриад байгаа. Тэгэхээр гаднаас ажиллах хүчин оруулж ирэх тал дээр өнгөрсөн парламентын үед ажиллах хүчний квотыг нь нэлээд уян зөөлөн болгосон. Үүн дээр ямар ахиц дэвшлүүд гарч байгаа вэ гэдэг дээр асууж тодруулмаар байна.
Гэр бүл, хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын яамны сайд Л. Энх-Амгалан : Ажиллах хүчний хомсдол Монгол Улсад нүүрлэсэн хамгийн том асуудал болж байна. Нэг удаагийн гал унтраах арга хэмжээ авч болохгүй гэж ойлгож байгаа. Ажиллах хүчин хомсдолоо гээд энэ жил эсвэл хоёр жилдээ гаднаас оруулж ирээд нөхчихье өө гэж богино зайны улс төр, бодлого би хийж болохгүй гэж бодож байгаа. Одоогийн байдлаар 52000 ажлын байранд ажиллах хүн олдохгүй байна.
Өнгөрсөн хугацаанд Х.Булгантуяа сайд байхдаа тодорхой бодлогын арга хэмжээ авч эхэлсэн.
Монгол Улс эдийн 21 салбартай юм билээ. Үүний 16 салбар дээр ямартай ч квотгүй болгоод, тэгээд авдаг төлбөрийн хэмжээг 50 хувь хүртэл бууруулсан. Гэхдээ яг үнэнийг хэлэхэд, энэ Засгийн газрын гаргасан шийдвэр бодитой хэрэгжиж чадаагүй. Тэгэхээр цаашдаа бид Ажиллах хүчний шилжилт, хөдөлгөөний хуульдаа өөрчлөлт оруулмаар юм билээ. Хуульд ямар өөрчлөлт оруулах вэ гэвэл:
Нэгдүгээрт, ажиллах хүчний квот, төлбөрин хэмжээний асуудлыг Засгийн газар өөрөө дотроо аль салбараар нь шийдэх явах ёстой юм гэдэг эрхээ авах асуудал байгаа юм.
Хоёрдугаарт, гаднаас ажиллах хүчин авахад авдаг зөвшөөрлүүдийн асуудлуудад маш их хүнд суртлыг бид хуулиараа хийгээд өгсөн юм байна. Одоогийн хуулиар гаднаас ажиллах хүчин авахад зөвшөөрлүүдийг холбогдох яам, манай агентлагуудаар явахад бүтэн хоёр сар явах хүнд суртлын процессыг бид хуульчлаад өгсөн байна. Тийм учраас хуульчилж өгсөн хүнд суртлын процессуудаа арилгах зайлгүй шаардлага байна уу гэж харж байгаа юм.
Гуравдугаарт, бид цаашдаа өндөр бүтээмжтэй, өндөр цалинтай эдийн засгийнхаа салбаруудыг бид хамгаалах ёстой. Жишээлбэл, Оюу толгой дээр 100 хувь монгол хүн ажиллах ёстой. Гадаадын томоохон төсөл хөтөлбөрүүд дээр 90 хувь хүртэл Монголчууд ажиллах ёстой. Тийм учраас чоно борооноор гэдэг шиг өндөр бүтээмжтэй, өндөр цалинтай ажлуудад гаднынхан орж ирэхийг хатуу хориглох ёстой гэж бид ойлгож байна. Хамгийн гол нь бага бүтээмжтэй, бага цалинтай, Монголчууд сонирхож, ажиллаж чадахгүй байгаа салбарт гаднын ажиллах хүчнийг оруулж ирнэ. Тодруулбал, ресторан, үйлчилгээний газар чинь ажилладаг хүнгүй болчхоод байна гэж олон жижиг, дунд бизнесийнхэн гомдол хэлж байна. Тэр асуудалд бид зөв бодлого, тохируулга хийх зайлшгүй шаардлага байна уу гэж харж байгаа.
