П.Наранбаатар: Би хөлгүй гээд сэтгэлээр унадаггүй. Гар байгаа цагт оёод байна даа

 

 

Сайн материалаар, чанартай бүтээл хийхийг хичээдэг энэ залууг П.Наранбаатар гэдэг. Бидний
ярьдгаар тэр хөгжлийн бэрхшээлтэй. Гэлээ гээд тэр гараа хумхиад зүгээр
суусангүй. Өөрийн хүсэл мөрөөдөлдөө
хүрэх гээд хувиараа оёдол хийж өөрийн амьдралыг авч яваа ясны хөдөлмөрч залуутай ярилцлаа.

-Таныг хувиараа юм оёдог гэж мэдэх юм байна. Үйл нь уран байг. Урлан тань ажлаар тасрахгүй байгаа биз дээ ?

-Ерөөлөөр орших
болтугай. Хувиараа ажил хөдөлмөр
эрхлэхийн тулд эхлээд маш сайн судлах хэрэгтэй. Би гэр ахуйн
хэрэгсэл болох ор хөнжлийн даавуу, цонхны хөшиг, сандал,ширээний бүтээлэг зэргийг захиалгаар оёж аж төрдөг дөө. Нэг хэсэг буйдангийн бүтээлэг оёдог байлаа. Одоо
ор хөнжлийн даавуу, орны бүтээлгээ Солонгос даавуугаар оёдог . Хямд материалаар
үнэ багатай зүйл хийхийг би боддоггүй. Хүмүүс ч гэсэн чанартай зүйлд дуртай
болохоор тэгж ажиллахаас өөр арга алга.

-Солонгос даавуугаар ор, хөнжлийн давуунд хүмүүс
дуртай байгаа биз дээ. Даавууны үнэ ханш ямар байна вэ?

-Даавуу маань жаахан
үнэтэй . Би захаас бараа, материалаа
авдаггүй.

-Тэгээд ханаас авдаг юм бэ. Ихэнх хүмүүс л захаас
материалаа авдаг биз дээ?

-Зөвхөн Солонгос даавууны
дэлгүүрээс л материал авдаг. Даавуу
маань Солонгосоос орж ирдэг болохоор арай л чанартай байдаг. Ядаж хүнд зарахад урамтай шүү дээ. Захаас даавуу аваад оёохоор гар маань, оёдлын машин хоёр будаг болчихоод
байдаг. Оёж байгаа би будаг болж байгаа юм чинь дотор нь унтвал будаг болоод
өнгөрнө биү дээ. /Инээв/

Ах нь хүнд гайгүй
л юм хийж өгөе гэж боддог. Хүнйи бодол зөв үйл хэрэг нь ч бүтдэг гэж боддог юм.
Миний нэг танил захаас
ор, хөнжлийн даавуу худалдалж авахаар
будаг гараад, бөөсрөөд байна. Жилдээ бараг дөрвөн даавуу авч байна гээд
надаар ор, хөнжил болон бусад хэрэглээний даавуугаа хийлгэдэг юм. Миний оёж
байгаа ор, хөнжлийн давуу хоёр жил болсон ч ямар асуудалгүй хэрэглэдэг.

-Та ч бараг оёдолчин болчихжээ. Энэ ажлыг олон жил
хийж байна уу ?

– Оёдлын ажилдаа дуртай.
Зургаан жил юм оёж байна даа. Гэрээрээ ажиллаад нэг жил болж байна. Одоо хүмүүс
хямд зүйл хуалдаж авахаас илүүтэй чанарыг эрхэмлэдэг болсон .
Тиймээс би хурдан оёохоос илүүтэй чанарт анхаарч ажилладаг. Энэ жилийн хувьд
худалдан авалт сайжирч байх шиг. Өнгөрсөн жил бичин жил гээд гэр ахуйн хэрэгсэл бага зарагдсан.

-Яагаад?

-Яагад гэхээр
бичин жилд хүмүүс найр, хурим бага
хийдэг юм байна. Энэ жилийн хувьд
борлуулалт сайн байгаа. 2014, 2015 ,2016 онд худалдан авалт үнэхээр муу байсан
шүү.

-Захиалга хэр их ирж байна?

-Надад харин захиалга
их ирдэг. Даавуу үнэтэй. Тиймээс
захиалагчдадаа даавууны дэлгүүрээ зааж
өгдөг. Тэд өөрсдөө сонголтоо хийнэ биз. Зөвхөн оёдлын хөлсөө надаа өгөг. Ингэж
ор, хөнжил, сандал, ширээ цонхны хөшгөө оёод өөрийнхөө амьдралыг болгоод л
явдаг даа.

Хүн олсон мөнгөө зөв зарцуулах хамгийн чухал

-Та одоо байнгын үйлчлүүлэгч тэй болсон биз?

-Болсон. Хүн
олсон мөнгөө зөв зарцуулах нь хамгийн чухал. Манай залуучууд олсон мөнгөөрөө нэг л өдөр архи уучихдаг.
Зарим нь бүр гудамжинд согтуу л яваад байдаг. Би хараад хайран сайхан бие л гэж
боддог. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүс сайхан амьдрахын төлөө өдөр, шөнөгүй тэмцээд
л байна. Гэтэл эрүүл саруул залуус гудамжинд согтуу яваад байхаас ичдэггүй юм
болов уу.

-Нууц биш
бол сардаа хэдэн төгрөгийн орлого олж байна вэ?

-Янз бүр байдаг. Ерөнхийдөө сардаа 400-600 мянган
төгрөгийн орлого олоод байна. Хавар намар
буюу хурим найрын үеэр захиалга их
ирдэг. Энэ үеэр нэлээд ачаалалтай байдаг учраас заримдаа
хоёр сая төгрөг олчихно шүү. Зуны
улирал захиалга багатай амралтын
байдалтай байдаг.

-Оёдлын ажлаа ганцаар хийж байна уу. Тусалж
дэмждэг хүн байгаа юу?

-Гэр бүлийн
хүнтэй хамтарч хийдэг. Би ах дүү
олууллаа. Гэхдээ би хүнээс нэг тусламж хүсээд байхыг боддог. Исгэвэр загвараа
өөрөө гардаг. Заримдаа гоё харагдсан
зүйлээ дуурайлгаад оёчихно. Захиалгаар оёдог учраас захиалагчтайгаа бас зөвлөж
байгаад загвараа гаргаж оёдог.

Би өөрийг гэсэн оёдлын байртай
болчихоод гоё загвартай хөшиг бүтээлэг хийнэ.

-Хүмүүс сүүлийн үед шинэ байранд их ордог болжээ. Хөшигний
загвар, чиг хандлага ямархуу байна даа?

-Одоо хүмүүс
чамин гэхээс илүүтэй энгийн цэвэрхэн юм хийлгэдэг болжээ. Би өөрийн гэсэн оёдлын байртай болчихоод гоё загвартай хөшиг,
ширээний бүтээлэг хийх санаатай байгаа.
Одоохондоо нууц шүү. /Инээв/

-Танай гэргий таны ажилд хэр тусладаг вэ?

-Манай
эхнэрийг Бадамцэцэг гэдэг комьютер
дизайнар мэргэжилтэй. Одоогоор мэргэжлээрээ
ажиллахгүй байгаа. Хоёулаа хамтраад
оёдлоо хийгээд явж байна. Бид нэг хүүтэй. Өнөө, маргаашгүй эхнэр амаржих гээд
эмнэлэгт хэвтсэн.

-Таны ээж оёдолчин байсан гэсэн. Ээжийгээ дагаж гүйгсээр ийм
мэргэжилтэй болчихов уу?

-Би Дорнод
аймгийнх. Миний аавыг Пүрэв , ээжийг Төмөртогоо гэдэг. Би эцэг, эхээс наймууллаа.
Зургаан хүү, хоёр охинтой айл, манайх. Ээж маань зургаан хүүгийнхээ дээл, хувцсыг
өөрөө оёж уралдаг байсан. Бас хивс нэхдэг байсан. Би ээждээ туслаад хивс нэхдэг
байсан. Ээжээсээ сайхан юм оёохыг багаасаа сурсан. Одоо ээж маань муу хүүгээ бурханы
орноос хараад баярлаад сууж байгаа байх даа.

 

 

-Эрэгтэй хүн үйлэнд уран байх нь ховор. Яаж яваад та оёдолчин болчихов?

-Энэ мэргэжлийг
сонгох болсон нь их сонин түүхтэй. Манай
ээж дээлийг сайхан оёдог байлаа. Хүүхэд байхдаа ээждээ туслаж ойр зуурын юмыг нь хамжилцана. Нэг эгч маань
бас сайхан юм оёно. Эгчтэй хамт явж дээлийн материал авдаг бахдаа энэ мэргэжил
надад тохирох юм байна гэж бодогдсон.
Ингээд л би гэдэг хүн оёдолчин
мэргэжлийг сонгож 2009 онд Сэргээн засалт,
хөгжлийн үндэсний төвд н.Отгон багшийн
шавь болсон. Анхны оёдлоо оюутан байхдаа
хийж байлаа. Тэр үе одоо бодтол санаанаас гардаггүй юм.

Оюутан болоод анх хийморийн дарцаг
оёж байсан

-Анхны оёдлоо оюутан болоод хийж байсан гэлээ. Эргээд
дурсахгүй юу. Юу оёж урлаж байв?

-Манай ангийн охин Итгэлт Хамба
руу гаргадаг хийморийн дарцаг оёуулна
гэж байна. Хэдүүлээ нийлж оёцгоохуу гээд аваад ирсэн. Эхний ээлжинд 500
ширхэг оёох хэрэгтэй байна гэлээ. Тэгээд манай ангийн дөрвөн хүүхэд нийлээд амралтын хоёр өдөр оёлоо. Хийморийн дарцаг оёоход нарийн ажиллагаа ихтэй. Хоёр өдөр дөрвүүлээ нийлээд 150 ширхэгийг оёлоо. Уг нь нэг хүн 100 ширхгийг
оёно гэсэн хүмүүс амжаагүй. Арай гэж хоёр өдөр 150 ширхгийг оёсон. Тэгсэн
манай ангийн хоёр хүүхэд шантраад оёохоо
больчихсон. Тэгээд манай ангийн хэлний бэрхшээлтэй залуу бид хоёр үргэлжлүүлээд
оёод дуусгасан. Ингэж миний хөдөлмөрийн
гараа эхэлсэн дээ.

-Хийморийн даргацаа оёоод хэдэн төгрөгийн цалин авсан
бэ?

-Долоон хоногт 20
мянган төгрөг авч байсан.Тухайн үедээ их мөнгө байсан шүү. Нэг хэсэг юм оёохгүй байж байгаад шинэ
жил болох гээд мөнгөний хэрэг гараад
ахиад юм оёж, шинэ жилийнхээ мөнгийг
хийж байлаа. Оюутны байранд байдаг байсан болохоор халамжийн хэдэн төгрөг дээр өөрөө оёдол хийж,
мөнгөө олж хоол, хүнсээ авдаг байсан.
Тухайн үед бараа бүтээгдэхүүний үнэ ханш
гайгүй байсан. Талх гэхэд 300 төгрөгний
үнэтэй байлаа шүү дээ.

Шатаар мөлхөж
гараад \”би танайд ажилд орохгүй” гэж хэлээд буцаад явсан

-Сургуулиа төгсөөд оёдлын үйлдвэр үйлчилгээний
газарт ажиллаж байсан уу. Эсвэл шууд хувиараа оёдолоо хийгээд явсан уу?

-Хөгжлийн
бэрхшээлтэй хүмүүст ажилд ороход хэцүү шүү дээ. Тэр дундаа харааны бэрхшээлтэй
хүмүүс бүр хэцүү байдаг. Харин
тэргэнцэртэй хүмүүс гадуур ажил хийж
явах боломж манайд үнэндээ хүндрэлтэй . Албан байгууллагад ажилд орлоо
гэхэд хаалганы шатнаас эхлээд асуудалтай. Заавал нэг хүнийг дагуулж явж байх шаардлагатай болдог. Хүн болгоныг гуйх хэцүү
байдаг юм. Тэгсэнээс өөрийнхөө хэмжээнд хувиараа юм хийх амар байдаг. Би ажилд
орох гэж хоёр газар анкет бөглөж өгсөн. Тэр хоёр газар ажилд авна гэхээр нь яваад
очлоо. Миний гадаад төрхийг хараад шууд эвгүй байдалд ороод \”чамайг ажилд авна”
гэж хэлж чадахгүй байгаа юм чинь. Манайх шат ихтэй болохоор бууж, суухад хэцүү
гэж хэлж байсан. Бас нэг газар намайг
хөгжлийн бэрхшээлтэй гэж мэдсээр байж өндөр шаттай газар хүрээд ир гэж
дуудсан. Би шарандаа ганцаараа очоод тэрэгнээсээ бууж байгаад шатаар мөлхөж
гараад \”би танайд ажилд орохгүй” гэж хэлээд буцаж явсан. Манайхан хөгжлийн
бэрхшээлтэй хүн ажил хийх гэхээр зарим нь эвгүй харьцаад байдаг талтай.

-Гадуур явж байхад хүмүүсийн хандаж байгаа байдал
ямар байна. Муухай хандах тохиолдол гарах уу?

– Одоо манай
иргэд тэргэнцэртэй иргэдэд хандах байдал
арай өөр болсон. Би оюутан байхдаа хаяа Нисэх рүү том ахындаа автобусаар очдог
байсан. Автобуснаас бууж, суухад хүндрэлтэй байсан. Ах надыг тэрэгнээс буулгаад автобусанд
суулгачихаад буцаж буугаад тэргийг минь оруулж ирдэг байсан. Тэр автобусанд сууж байгаа хүмүүсээс нэг нь ч миний тэргийг
өргөж өгдөггүй байсан шүү. Харин одоо бол арай өөр шүү. Автобуснаас бууж,
суухад хүмүүс өргөж суулгаад өгдөг. Түүнд их баярлаж явдаг.

 

-Уучлаарай, та яагаад тэргэнцэртэй болчихсон юм
бэ. Осол гэмтлээс болсон уу?

-Би ээжээсээ эрүүл
саруул төрсөн. Нэг нас хүрээд хөлд ороод явж байгаад Саагийн вакцин хийснээс болоод нэг хөлний шөрмөс
болон хөлний тавхай ажиллагаагүй болсон.
Хэдий миний хөл жийж болж байгаа ч гэсэн ачаалал даахгүй. Хүүхэд байхдаа нэг хөл дээр таягтай явдаг байсан.
Том болоод нэг хөл ачаалал дийлэхгүй болоод тэргэнцэрт суудаг болсон. Би 20
настайдаа тэргэнцэр суусан шүү дээ.

-Тухай үед оношлоод эмчлэх боломж байсан уу?

-Тухайн үедээ
оношилсон боловч ямар эмчилгээ хийх
боломжгүй болсон. Тариа шөрмөс дайрсан
болохоор боломжгүй. Вакцин хадгалалт, тээвэрлэлтийн горимоо алдахаар хор
болдог. Тэргэнцэртэй иргэдийн ихэнх
нь осол гэмтэл болон вакцинаас болсон байдаг шүү дээ. Гэхдээ би
өөрийгөө хөлгүй гээд сэтгэлээр унаад гутраад байдаггүй. Би хувиараа оёдол
хийгээд бусдаас юм гуйхгүй сайхан амьдарч байна. Энэ амьдралдаа сэтгэл хангуулан байдаг.
Сайхан амьдрах чинь сэтгэл санааны л хэрэг шүү дээ.

Банкнаас зээл авах гэж цагаа барж байснаас ажлаа хийсэн нь дээр

-Таньд төрийн байгууллагуудаас ямар нэгэн дэмжлэг
үзүүлж байна уу?

-Хувиараа юм
хийдэг болохоор дэмждэг үзүүлдэг. Гэхдээ л дэмжсэнээсээ их юм болно шүү.
Би хорооноос 500 мянган төгрөгийн төсөл
авсан. Тэгсэн жилийн зургаан үзэсгэлэнд
ор, бас тайлан гаргах хэрэгтэй гээд тайлан нэхдэг .Г арч байгаа үзэсгэлэн болгонд
оролцож, үзэгсэлэн сахиж сууж
байснаас захиалгаар ирсэн зүйлээ оёж байсан дээр байдаг юм. Ийм
болохоор төсөл авахаа больсон. Төслийн
халамжийн хэлбэрээр биш банкны зээл шиг олговол зүгээр юм уу гэж боддог.

-Та банкнаас зээл авч байсан уу?

-Авч байгаагүй.
Бид нар банкнаас зээл авах
боломжгүй байдаг.

-Яагаад. Хувиар бизнес хийж байгаа хүмүүст
банк зээл олгодог шүү дээ?

-Хөгжлийн
бэрхшээлтэй. Төлөх чадваргүй гэж үздэг
юм байна лээ.

-Та хувиар
бизнес хийж байгаа гэж хэлээд авч болохгүй байна уу?

-Зөндөө бичиг
баримт шаарддаг.Түүнийг бүрдүүлээд очихоор сая төгрөгийн зээл олгодог. Надад шиг хөл муутай хүн нэг өдрийн дотор бичиг баримтыг бүрдүүлнэ гэдэг худалдаа юм байна лээ. Банкнаас зээл авах гэж алтан цагаа барж
байснаас мөрөөр ажлаа хийсэн дээр байдаг юм. Халамжаас хэдэн төгрөг авдаг. Тэр бас
нэмэртэй. Байрны мөнгөө төлчихдөг юм.

Халамжаас хэдэн төгрөг авч байна вэ?

-Одоо 140 мянган
төгрөг авдаг. Халамжийн хэдэн төгрөг
хаанаа ч хүрэхгүй байрныхаа цахилгаан , дулаан, СӨХ-ний мөнгөө өгөөд тараадаг. Харин хувиараа юм хийдэг тулдаа бусад хэрэглээний болгож байна.

Халамжийн мөнгө нэмдэг үү?

-Одоо гурван жил
нэмэхгүй гэж байгаа. Би анх 16 настайдаа халамжийн мөнгө авч байхад таван
мянган төгрөг байсан. Одоо харин нэмэгдсээр
140 мянга болсон .Оёдлын байртай болбол ажлын байр гарганаа

-Таны өөрийн зорилго?

-Өөрийн гэсэн
орон байртай болох хэрэгтэй байна. Түрээсийн байранд байгаа болохоор жаахан
тиймэрхүү байна. Өөрийн гэсэн байртай болсны дараа оёдлын байртай болж ганц нэг
хүнийг ажлын байраар хангах бодолтой
байна. Одоохондоо гэрээрээ юм хийгээд
болж байна. Оёдлынхоо хажуугаар бас
спортоор хичээлж байгаа.

 

 

 

-Ямар мундаг юм бэ. Ямар спортоор хичээлж байна вэ?

-Дугуйн спортоор
хичээллэж байгаа. Ахиллие Интернэшнл
Монгол ТББ –ын тамирчин гэж явдаг. Одоо хоёрдахь жилдээ хичээллэж байна.

-Тэмцээн уралдаан орж байна уу?

-Манайд
тэргэнцэртэй иргэдийн дугуй спортын улсын аварга шалгаруулах тэмцээн болдог. Би
энэ тэмцээнд ороод гурав дугаар байр эзлэж байсан. Энэ жил орж чадаагүй. Жил бүрийн
хавар болдог. Энэ жил намар болсон. Би
бэлтгэлээ Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд хийдэг. Гэртээ сууж байгаа ч гэсэн
өөрийгөө сайн хөгжүүлэхийг
боддог. Байнга суудаг болохоор хөдөлгөөнийн дутагдал орж таргалж байна. Би нэлээд тарган байсан дугуйн спортоор хичээллээд
арай гайгүй болж байна. Одоо ирэх сарын
нэгнээс гадагшаа тэмцээнд явна. Гадагшаа тэмцээнд явахаар Дорнод
аймгийн Засаг даргын Тамгийн газраас их дэмждэг. Иймээс нутгийнхандаа их
баярлаж байгаа хэлмээр байна.

-Ярилцсан танд
баярлалаа.

 Н.Алтанцэцэг