Улсын Их Хурлын Өргөдлийн байнгын хорооноос иргэдээс ирүүлсэн өргөдлийн дагуу Агаарын бохирдлыг бууруулахад зарцуулсан хөрөнгийн талаар албан тушаалтнуудаас тайлбар авах хэлэлцүүлэг өчигдөр боллоо.
Өргөдлийн байнгын хороонд агаарын бохирдлыг бууруулах зорилгоор жил бүр улсын төсөвт хөрөнгө суулгадаг боловч зориулалтын дагуу зарцуулагдахгүй байгаа талаар иргэд, байгууллагаас өргөдөл, хүсэлт өгсөөр байгаа аж.
Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдын 2018 оны А-11 дүгээр тушаалаар байгуулагдсан ажлын хэсэг Архивын ерөнхий газарт хадгалагдаж байгаа “Цэвэр агаар сан”-гийн санхүү, үйл ажиллагааны архивын эх материалтай танилцаж, 92.2 тэрбум төгрөг зарцуулсан талаарх мэдээллийг нэгтгэн гаргажээ. “Цэвэр агаар сан”-г Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуулинд 2010 оны зургадугаар сарын 24-ний өдөр нэмэлт өөрчлөлт оруулснаар байгуулж байсан юм. Цэвэр агаарын сан 2011-2015 онд агаарын бохирдлыг бууруулах арга хэмжээнд 90 гаруй тэрбум төгрөг зарцуулсан бөгөөд 2015 оны арваннэгдүгээр сарын 13-ны өдөр Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуульд өөрчлөлт орж тус сан татан буугдсан байдаг.
Цэвэр агаар сангийн хөрөнгийн зарцуулалт болон агаарын бохирдлыг бууруулах, утаа бага гаргах түлш боловсруулах зориулалтаар төсвөөс санхүүжүүлсэн хөрөнгийн зарцуулалт, үр дүнд Үндэсний аудитын газрын төрөлжсөн аудитын газруудаас 2009-2014 онд нийтдээ 3 удаа гүйцэтгэлийн болон нийцлийн аудит, Цэвэр агаар сангийн жилийн эцсийн санхүүгийн тайланд 3 удаа санхүүгийн тайлангийн аудит хийсэн байна. Ингээд 2011, 2014 оны санхүүгийн тайланд нь “Зөрчилгүй” гэсэн дүгнэлт өгч байсан бол Төсвийн тухай хуульд заасан хугацаанд санхүүгийн тайлангаа ирүүлээгүй, түүнчлэн санхүүгийн тайлан 2.3 тэрбум, төсвийн гүйцэтгэлийн тайлан 1.2 тэрбум төгрөгийн зөрүүтэй байснаас Цэвэр агаар сангийн 2013 оны санхүүгийн тайланд “Дүгнэлт өгөхөөс татгалзах” санал дүгнэлт гаргаж байжээ. Учир нь тухайн үеийн тайлан нь хугацаа нь хоцорсон төдийгүй үнийн дүн зөрсөн байсан учир аудитын дүгнэлт гаргах боломжгүй байсан гэж Гүйцэтгэлийн аудитор М.Давааням тайлбарласан юм. “Дүгнэлт өгөхөөс татгалзах” санал дүгнэлт гарсны дараа холбогдох байгууллага албан тушаалтнууд ямар арга хэмжээ авч хэрэгжүүлсэн талаар аль ч байгууллагын тайланд тусгагдаагүй байна. Үндэсний аудитын газар нь УИХ-ын Төсвийн Байнгын хорооны 2018 оны 2 дугаар тогтоолын дагуу “Цэвэр агаар сан болон 2008-2016 онд агаарын бохирдлыг бууруулах чиглэлээр гадаад, дотоодын хөрөнгөөр хийгдсэн ажлуудын үр дүн”-д гүйцэтгэлийн аудит хийж, тайланг 2018 оны 9 сард багтаан УИХ-д хүргүүлэхээр төлөвлөөд байгаа юм байна.
Тайлан, мэдээлэлд тусгагдсанаар зөвхөн зар сурталчилгаанд зуун зуун сая төгрөг, мөн “Цэвэр агаар сан”-гийн дотоод зардалд л гэхэд 933 сая төгрөг зарцуулжээ. Агаарын бохирдлыг бууруулах нэрийдлээр 197 сая төгрөгийг зөвхөн хэвлэл мэдээлэлд зарцуулж, үүнээс гадна 327 сая төгрөгөөр цахим хуудас нээх, сурталчилгааны зориулалтаар 2.4 тэрбум төгрөгийг вэб сайтуудад шилжүүлсэн зэрэг баримтууд байгаа аж. Тэгэхээр үргүй зардлыг дахин гаргахгүйн тулд хариуцлагыг өндөржүүлж, цагдаагийн байгууллагад шилжүүлэх нь зүйтэй гэж эрх баригчдын зүгээс үзэж байгаа юм.
Хэлэлцүүлгийн явцад оролцогчдоос гаргасан саналыг үндэслэн дараахь зөвлөмжийг гаргав. Үүнд:
“Цэвэр агаар сан”-гийн Үндэсний аудитын газраас хийсэн гүйцэтгэлийн, санхүүгийн болон нийцлийн аудитын зөвлөмжийн хэрэгжилтийг хянан шалгах, тухайлбал, Цэвэр агаар сангийн 2013 оны санхүүгийн тайлан 2.3 тэрбум, төсвийн гүйцэтгэлийн тайлан 1.2 тэрбум төгрөгийн зөрсөн асуудлыг хууль хяналтын байгууллагаар шалгуулж, “Цэвэр агаар сан”-д учирсан хохирлыг тодорхой болгож, уг хохирлыг гэм буруутай этгээдээр нөхөн төлүүлэх арга хэмжээ авах; Мөн төсөл хөтөлбөр тус бүр дээр гарсан зардал, үр өгөөжийн тооцоог хянан үзэж, буруутай этгээдэд хариуцлага тооцох хэмээн тусгасан байна.
Хойшид хийгдэх ажлын тухайд, ирэх жилээс түүхий нүүрсний хэрэглээг халахаар шийдвэрлэсэн байгаа. Үүнтэй холбоотойгоор түүхий нүүрс орлох бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх нэгдэл байгуулагдсан байна. Өнөөдрийн байдлаар 8 үйлдвэр үйл ажиллагаагаа эхлүүлэхэд бэлэн болжээ. Удахгуй БНСУ-аас 500 сая ам.долларын хөнгөлттэй зээл авахаар яригдаж байгаа. Түүнчлэн БНХАУ-аас орж ирэх 2 тэрбум юанаас түрээсийн орон сууцанд зарцуулахаар ажиллаж байгаа юм байна.
