Бидний өвөг дээдэс эртнээс нааш Төв Азийн нүүдэлчдийн цөм байж, тал хээр нутагт бэлчээрийн мал аж ахуй голлон эрхэлж, нэгдсэн төрт улсыг байгуулахдаа Алтайн нуруунаас Хянганы уулс, Байгал нуураас Их Цагаан хэрэм хүртэлх өргөн уудам нутагт соёлын арвин их өвийг бүтээн хөгжүүлж, үр хойчдоо өвлүүлэн үлдээхийн сацуу нүүдэлчдийн соёлын олон төрөл зүйлийг үүсгэн хөгжүүлсэн нь хүн төрөлхтний соёлын санд оруулсан үнэлж баршгүй хувь нэмэр билээ. Нүүдлийн соёлын өв санг хамтдаа хадгалж хамгаалах, түгээн дэлгэрүүлэх, өвлөн уламжилж хөгжүүлэх зорилгоор Монгол Улсын Засгийн газрын шийдвэрээр “Нүүдэлчин” дэлхийн соёлын фестивалийг энэ өдрүүдэд зохион байгуулж буй.
“Нүүдэлчин” дэлхийн соёлын фестивальд хүрэлцэн ирсэн 21 аймгийн өв тээгчид тус тусын отогоороо ямар үзүүлбэр бэлдсэн хийгээд гаднын хүндэт зочид болох Ази, Европ, Өмнөд Америкийн 12 орны уран бүтээлчдийн хөтөлбөрийг танилцуулж байна.
1. Архангай аймаг
“Нүүдэлчин” Дэлхийн соёлын фестивальд Архангай аймаг нь эх аман уламжлалын ай сав, төв халхын ардын язгуур урлаг, уламжлалт арга ухаан, тоглоом наадгай, гар урлал, зан үйлийн онцлогийг харуулах урлагийн үзүүлбэр, Отгийн тоглолтоо бэлтгэн иржээ.
2. Баянхонгор аймаг нь халх хуримлах ёсыг харуулсан бэлгэдэл утга бүхий зан үйл, цагаан агуй, нутгийнхаа дурсгалт газруудын танилцуулга, уламжлан ирсэн тоглоом наадгай “Хүрэн морь” хэмээх цом цуврал сийлбэрийг отгийн тоглолтоор танилцуулахаар бэлтгэн ирсэн байна.
3. Баян-Өлгий аймаг нь “Алтайн оргил” отогт Казах, Тува хувцасны уламжлалт гар урлалын үзэсгэлэн, язгуур урлагийн хамтлагийн тоглолт, Казахын бэр буулгах ёс, зан үйлийн үзүүлбэр зэрэг өв уламжлалаа сурталчилан таниулахаар хүрэлцэн ирлээ.
4. Булган аймаг энэ жилийн
“Нүүдэлчин” наадамд нутгийн онцлогоо шингээсэн ардын язгуур урлаг, уламжлалт гар урлалын үзэсгэлэнг дэглэж, Монгол хүмүүний эрхэмлэн дээдэлдэг 9 үнэт зүйлс, өв соёлоо Отогийн хөтөлбөрөөрөө сурталчлан оролцож байна.
5. Говь-Алтай аймаг нь “Нүүдэлчин” дэлхийн соёлын фестивалд Ардын дуу бүжгийн Алтай чуулга “Чүрэ” ятгын чуулгын хамт хүрэлцэн иржээ. Аймгийн “Жангар” музейн гар урлалын үзэсгэлэн, Монголчуудын уламжлан ирсэн аяганы соёл, амуу тариа боловсруулах арга, шагайн наадааныг аймгийн хүндэтгэлийн өргөөнд 100 жилийн түүхийн хамтаар дэлгэн харуулах болно.
6. Говь-Сүмбэр аймаг
Энэ удаагийн нүүдэлчин наадамд соёлын өвийн онцлогоо харуулсан дээл хувцас, тоглоом наадгай болон гар урлалын бүтээлийг дэглэн, Боржигин түмний соёлын илэрхийлэл ардын урлагийн тоглолт зэргийг сурталчилан таниулах ба отгийн тоглолтонд 4 үеийн дуучид, 3 үеийн бүжигчид оролцож байгаагаараа онцлог юм.
7. Дархан-Уул аймаг
Нүүдэлчин Дэлхийн соёлын фестивальд Уран нугаралт, Монгол ардын хошин харилцаа дуу, Олон ястны бий биелгээ, Ерөөл магтаал, Домбор хөгжим, гар, урлал, Эх хэл аман уламжлалын бүтээлийг отгийн хөтөлбөрөөрөө сурталчлахаар хүрэлцэн ирээд байна.
8. Дорноговь аймаг нь эмийн ургамалыг боловсруулан ашигладаг уламжлалт арга ухаан, зан үйлийг отгийн хөтөлбөрөөр харуулахын зэрэгцээ Их соён гэгээрүүлэгч ноён хутагт Д.Данзанравжаагийн бүтээл, нутгийн ардын язгуур урлаг, гар урлалийн үзэсгэлэн болон ингэ хөөслөх зан үйл, тэмээний соёлыг таниулан сурталчилхаар ирлээ.
9. Дорнод аймаг нь “Нүүдэлчин” дэлхийн соёлын фестивальд Гар урлалын 6 өвлөн уламжлагч, Үзэмчин угсаатны уламжлалт идээ ундаа, урлагийн тоглолт, Сэцэн ханы хурдан хүлгүүдийн уяагаар оролцож байгаагаараа онцлог бөгөөд Сур суран эдлэл хэрэглээг сорчлон таниулах үзэсгэлэн , “Тал нутгийн соёл” отгийн тоглолтоо та бүхэнд хүргэхээр иржээ.
10. Дундговь аймаг нь Төв халх угсаатан зонхилдог бөгөөд “Нүүдэлчин” дэлхийн соёлын наадамд төв халх угсаатны онцлогыг шингээсэн өв соёл, Урлагийн шинэ залгамж халаа болсон хүүхэд залуучуудынхаа өв соёлоо сурталчилах урлагийн тоглолт, гар урлалын үзэсгэлэнг отгийн хөтөлбөрөөрөө үзүүлэхээр бэлтгэн иржээ.
11. Завхан аймаг
Энэ удаагийн Нүүдэлчин дэлхийн соёлын наадамдаа Сартуул бий биелгээ, ая аялгуу, морин хуурын татлага, Нутгийн ардын уртын дуу, Дарь эхийн бүжиг, 9 бурхны бүжиг болон уламжлалт гар урлал, хүнсний бүтээгдэхүүн боловсруулах эртний арга ухааныг отгийн үзүүлбэрээрээ сурталчилан таниулахаар бэлтгэн иржээ.
12. Орхон аймаг нь “ӨӨДЛӨХИЙН БЭЛГЭДЭЛ ӨВ СОЁЛ МИНУ” зохиомжит тоглолтоор хөх толбот Монгол хүмүүн хөрст дэлхийд мэндлэхэд нэр өгөх зан үйлээс эхлэн монгол ахуйг таниулж сургах нүүдэлчний ёс уламжлалыг багтаасан отгийн үзүүлбэр, үзэсгэлэнг дэглэн нутгийн онцлогоо сурталчилан таниулахаар хүрэлцэн иржээ.
13. Өвөрхангай аймаг нь нутгийн брэнд “Уянгын эрээн гэр”, “Монгол уран бичвэр”, Эрээлэх урлал” зэрэг уламжлалт олон төрлийн гар урлал хийхийг заахаас гадна бариа засал хийх үйлчилгээ, язгуур урлагийн тоглолт, төв халхын хөгжим, бүжгийн онцлог үзүүлбэрээ сурталчилан таниулахаар ирсэн байна.
14. Өмнөговь аймаг
Говь нутгийн онцлог Гүүний үрс гаргах зан үйл, адууны соёл, адуу маллах арга ухаан, уламжлалт ахуйн соёлыг таниулахын зэрэгцээ Цагаан шүрэн чулуун урлал, “Ноён сэврэй” хийцийн дархны урлалын бүтээл, хагас эрдэнийн болон эрдэнийн чулуугаар сийлбэрлэж хийсэн уламжлалт хөөрөг урлал, зэрэг гар урлалын уламжлалт арга ухааны олон төрөл зүйлийг багтаасан үзэсгэлэнг дэглэн үзүүлнэ.
15. Сүхбаатар аймаг нь энэ жилийн Нүүдэлчин дэлхийн соёлын фестивальд Монгол зургийн урлалыг Дарьганга, Монгол үлгэрт хөрвүүлсэн үзэсгэлэн, эсгий, ноосон бүтээгдэхүүнээр Дарьганга, Монгол үлгэрүүдийг дүрслэн харуулах ба Дарьганга гүүний үрс гаргах цомнол, Дарьганга болон Үзэмчин угсаатан ястаны онцлогыг харуулсан дуу бүжгийн тоглолтыг отгийн хөтөлбөрөөрөө толилуулж байна.
16. Сэлэнгэ аймаг нь 11 угсаатны эртний язгууртнуудын чамин загварлаг хувцсыг орчин үеийн шийдлээр урлан бүтээсэн “Гоо хулан” этно коллекц, үндэсний эвэр нумын үзэсгэлэн, үндэсний бичгийн гэр үзэсгэлэн, эсгий түлмэл урлалын үзэсгэлэн, суурьшин амьдарч буй угсаатнуудын бий биелгээгээр отгийн тоглолтоо өргөн барихаар ирсэн байна.
17. Төв аймаг
Энэ удаагийн Нүүдэлчин дэлхийн соёлын фестивальд “Адууны өв соёл” сэдвийн хүрээнд Соёлын биет бус өвийн уламжлалт гар урлал болон мал маллах арга ухаан, Байгалийн сав шим ертөнцийн тухай мэдлэг, зан үйлийг түгээн дэлгэрүүлэх үзэсгэлэнг дэлгэн үзүүлнэ. Мөн төв дорнод нутгийнхаа онцлогийг шингээсэн гар урлал, 200 гаруй хэлбэр дүрс бүхий Тамганы үүсэл хөгжил ёс дэгийг сурталчилан таниулахаар ирсэн байна.
18. Увс аймаг нь Нүүдэлчин дэлхийн соёлын фестивальд Ойрад түмэн болох баяд, дөрвөд, хотон, халх түмний бий биелгээний цомирлог, тууль, ерөөл магтаал, уртын дуу, цуур,морин хуур, икэлийн татлага зэргээс бүрдсэн тоглолт, олон төрлийн соёлын гар урлал, үндэсний тоглоом шагайн наадгайг таниулах отгийн хөтөлбөрөө толилуулахаар оролцож байна.
19. Ховд аймаг
Энэ жилийн нүүдэлчин дэлхийн соёлын фестивальд Ховд аймаг хүүхэд угаах зан үйлийг тодотгон харуулах бөгөөд хүүхдийн ерөөл авшгийг олон угсаатны язгуур соёлоор мялааж, Торгуудын тэлмэн жороо морины явдалаар хүүхдийн сүлд хийморийг дуудаж буй зан үйлийг Монгол түмэндээ толилуулахаар ирсэн байна.
20. Хөвсгөл аймаг
Хөвсгөл аймаг 6 угсаатны ардын дуу хуур цаатан, бөөгийн бүжиг урлагийн тоглолт, Цаатан түмний ахуй амьдрал, Хориг уулын үзэсгэлэн, Монгол бөх, Буга, “Хөх сувд” хөлөгт тоглоом, гар сийлбэрийн арвин баялаг үзмэрийг үзүүлэхээс гадна олон төрөлт ардын тоглоом наадгайн өвийг отгийн үзүүлбэрээрээ дэлгэн харуулахаар иржээ.
21. Хэнтий аймаг
Энэ удаагийн Нүүдэлчин наадамд зүүн монголын адууны өв соёлыг харуулсан гэр, тохижилт, морины уяа засал сойлго, тамганы баяр гэх мэт Хэнтий нутгийн адууны өв соёлыг сорчлон харуулсан урлагийн тоглолт, үзүүлбэрийн таниулан сурталчлахаар иржээ.
1. ОХУ-ЫН БҮГД НАЙРАМДАХ ХАЛИМАГ УЛС
ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Халимаг улс нь энэ удаагийн Нүүдэлчин дэлхийн соёлын фестивальд Халимаг үндэсний соёл, урлагийг түгээн дэлгэрүүлэгч
Дуу, бүжгийн эрдмийн “Тюльпан” чуулгын оролцож, өөрсдийн уламжлалт Халимаг ардын дуу, бүжгийн номеруудыг толилуулхаар зорин ирсэн байна.
2. ОХУ-ЫН АЛТАЙН ХЯЗГААР
Алтайн хязгаарын соёл урлагийн коллежийн “Стрела” чуулга нь ардын урлаг, дуу бүжгийн цомирлогоо таниулан сурталчилахаар ОХУ-н Алтайчууд Нүүдэлчин дэлхийн соёлын фестивальд хүрэлцэн ирээд байна.
3. ОХУ-ЫН БҮГД НАЙРАМДАХ САХА УЛС
Нүүдэлчин дэлхийн соёлын фестивальд ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Саха улсыг төлөөлөн оролцож буй Клавдиа болон Герман Хатылаев нар Якутын уламжлалт хөгжмийн зэмсэг, Саха ард түмний соёлыг илэрхийлэх дуу, бүжгээ толилуулаар зохин иржээ.
4. ХОЛБООНЫ БҮГД НАЙРАМДАХ ГЕРМАН УЛС
ХБНГУ-ын дундад зууны үеийн хөгжим хэмээгдэх хөгжмийн төрлөөр үндэсний урлагаа түгээн дэлгэрүүлж буй Европ тивийн алдарт “Фабула” хамтлаг Нүүдэдчин дэлхийн соёлын фестивальд өөрсдийн дуу, бүжгийн 10 гаруй уран бүтээлээ толилуулахаар хүрэлцэн ирээд байна.
5. БҮГД НАЙРАМДАХ КАЗАХСТАН УЛС
Нүүдэлчин дэлхийн соёлын фестивальд Бүгд Найрамдах Казакстан улсын “Баркытбел” чуулга нь Казахын ард түмний угсаатны зүйн язгуур үндэсний дуу, бүжиг, эртний дуут жүжигийг толилуулахаар хүрэлцэн ирээд байна.
6. БҮГД НАЙРАМДАХ КИРГИЗ УЛС
БН Киргиз Улсын үндэсний филармонийн гоцлол дуучин, Бүгд Найрамдах Киргиз улсын соёлын тэргүүний ажилтан Бактыгул Абдисаламова этно чиглэлээр уран бүтээлээ туурвидаг ба Нүүдэлчин дэлхийн соёлын фестивальд ая дуугаа өргөхөөр хүрэлцэн ирээд байна.
7. БҮГД НАЙРАМДАХ УЗБЕКИСТАН УЛС
Зөвлөлт Холбоот Улсын Ардын жүжигчин Мукарам Тургунбаевагийн нэрэмжит Узбекистан Улсын ардын бүжгийн урлагийн гавьяат “Бахор” чуулга нь Узбекийн ард түмний бүжгийн урлагийг хадгалж, сурталчилж яваа ба Нүүдэлчин Дэлхийн соёлын фестивальд ардын бүжиг, үндэсний хөгжим, дуу бүжгийн тайзны бүтээлээ толилуулахаар хүрэлцэн ирээд байна.
8. БҮГД НАЙРАМДАХ ТАЖИКИСТАН УЛС
Нүүдэлчин дэлхийн соёлын фестивальд Бүгд Найрамдах Тажикистан улсыг төлөөлөн «Само» буюу («тэнгэр») тус улсын үндэсний хөгжмийн хамтлаг хүрэлцэн ирсэн ба Тажик үндэсний бүжиг, магтаал, ардын дуугаа сурталчилан таниулах гэж байна.
9. БНХАУ-ЫН ӨВӨР МОНГОЛЫН ӨӨРТӨӨ ЗАСАХ ОРОН
Өвөр монголын түүх өнө эртний соёл нь тал нутгийн соёлыг голлон тээж ирсэн ард түмний уламжлалт, дуу хөгжим, хөөмий, магтаал, уртын дуу, хөөмийн үзүүлбэрээ толилуулахаар Нүүдэлчин дэлхийн соёлын фестивалийг зорин ирээд байна.
8. БҮГД НАЙРАМДАХ ТУРК УЛС
Бүгд Найрамдах Турк улсын Соёл, аялал жуулчлалын яамны харьяа Истанбулын Турк ардын хөгжмийн улсын найрал дууны чуулгын бүтээлчид Нүүдэлчин Дэлхийн Соёлын фестивальд Туркийн үндэсний хөгжмүүдээр ардын дуугаа сонордуулахаар хүрэлцэн ирсэн байна.
10. БҮГД НАЙРАМДАХ КОЛУМБ УЛС
Колумбын Бибим Биит хамтлаг нь Карибын тэнгисийн эргийн ардын дуу хөгжим, баялаг өв уламжлалыг Афро-Колумбын цохилтот хөгжмийн хүч, уламжлалт уугуул лимбэний (гайта) гоо үзэсгэлэнг дуу хоолойн хүч чадалтай хослуулан тууривдаг билээ. Энэ удаагийн Нүүдэлчин дэлхийн соёлын фестивальд уран бүтээлээсээ сорчлон толилуулахаар хүрэлцэн ирлээ.
Бидний өвөг дээдэс эртнээс нааш Төв Азийн нүүдэлчдийн цөм байж, тал хээр нутагт бэлчээрийн мал аж ахуй голлон эрхэлж, нэгдсэн төрт улсыг байгуулахдаа Алтайн нуруунаас Хянганы уулс, Байгал нуураас Их Цагаан хэрэм хүртэлх өргөн уудам нутагт соёлын арвин их өвийг бүтээн хөгжүүлж, үр хойчдоо өвлүүлэн үлдээхийн сацуу нүүдэлчдийн соёлын олон төрөл зүйлийг үүсгэн хөгжүүлсэн нь хүн төрөлхтний соёлд оруулсан үнэлж баршгүй хувь нэмэр билээ.
11. ТАЙЛАНДЫН ХААНТ УЛС
Тайландын хаант улсын төлөөлөл Чи Сувичан Патханапрайван нь Тайландын үндэсний цөөнх Карен хэлээр шүлэг, дуу зохиож дуулдаг дуучин, хөгжимчин, яруу найрагч, олон улсад танигдсан уран бүтээлч бөгөөд өөрийн уран бүтээлийг Нүүдэлчин наадмын тайзнаас толилуулахаар зорин ирээд байна.
12. БҮГД НАЙРАМДАХ ФИЛИППИН УЛС
Филиппины үндэсний бүжгийг дэлхийн улс орнуудад таниулан сурталчилж байгаа FEC (Эф И Си) Ардын бүжгийн компани нь нүүдэлчин Дэлхийн соёлын фестивальд бүжгийн багш Жон Альберт Фурин тэргүүтэйгээр Филиппин ардын бүжгийг толилуулахаар ирсэн байна.
