Ерөнхийлөгчид санаархагч-2 буюу Н.Алтанхуяг “Шударга бусын хонгил”-оос гарахыг хүснэ

Парламентын засаглалтай Монгол улсад ерөнхийлөгчийг хамгийн том албан тушаалтан хэмээн бодогсод цөөнгүй бий. Бодит байдал дээрээ өнөөх ерөнхийлөгч нар нь зүгээр л нэг бэлэг тэмдэг төдий хүмүүс. Гэтэл ерөнхийлөгчөө айхавтар том эрх мэдэлтэй хэмээн санагсад энэ албан тушаалтнаас маш их зүйлийг хүсэж хүлээдэг. Тэр хэрээрээ ерөнхийлөгч этгээдийг гоочлох нь элбэг. Ардчилсан ерөнхийлөгч хэмээгдэн сонгогдсон Ц.Элбэгдорж нэг талаар иймэрхүү өрөөсгөл үзэл бодлын золиос болсон. Нөгөө талаас тэр үнэхээр муу ажилласан. Тэр тусмаа \”Ардчилсан ерөнхийлөгч” хэмээх гоёмсог алдраараа дуудуулах нүүргүй болжээ. Шинэчлэлийн засгийн газрын ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг сүүлийн жил гаран энэ эрхэмтэй тулалдаж явна. Ард түмний эв нэгдлийн бэлгэ тэмдэг болох ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж эсрэгээрээ ард түмний хагарал бутралын бэлэг тэмдэг болж Х.Баттулга, Н.Алтанхуяг гээд олон хүнтэй чимээгүй дайн өдөөсөн. Ерөнхийлөгчийн эрх мэдлийн доор байх АТГ гэх байгууллага үнэхээр авилгатай тэмцээд байгаа эсэх нь мэдэгдэхгүй. Монгол улсад энэ байгууллага байгуулагдаад авилгал буурсан эсэх нь сонирхолтой. Ямартаа ч АТГ гарч ирснээс хойш төрийн өндөр албан тушаал дээр ажиллаж байсан олон эрхэм баривчлагдаж, зарим нь шүүхээс ял шийтгэл авсан. Тийм хүмүүсийн дунд ерөнхий сайд асан Н.Алтанхуягийн тойрон хүрээлэгсэд бий. Улс төрийн зорилгоор найз нөхдийг нь шорон гянданд илгээж байна. Энэ бол \”Шударга бусын хонгил” гэж Н.Алтанхуяг мэдэгдсэн. Тэгээд тэрээр шударга бусын хонгил гэгчийг үүрд нураахын тулд ерөнхийлөгч болохоор өрсөлдөх гэж байна. Намаасаа мандатаа салгаж авч гэмээ нь цаашдаа бэрхшээлгүй ерөнхийлөгч болж чадах хүн гэж АН-ын зарим гишүүд нь түүнд ихээхэн найдлага тавьж буй бололтой. Физикийн багш энэ эрхэм ерөнхийлөгчийн суудалд хэр тохиромжтой хүн бэ гэсэн асуулт зайлшгүй гарна. Энэ асуултаас үүдээд ер нь ерөнхийлөгчид ямар хүн тохиромжтой вэ гэсэн асуулт давхар урган гарах ёстой. Монголчууд хээгүй гүдэсхэн П.Очирбат, ноён нуруутай Н.Багабаньд гэж хүндэлдэг. Ерөнхийлөгчийн байр суурь, төлөв төвшинг тэдний дайнд байхыг хүсдэг. Ц.Элбэгдорж тийм ч хээгүй гүдэсхэн эсвэл төлөв даруу бус байсан нь нэр хүнд нь сэвтэхэд ч дөхөм болсон байхыг үгүйсгэхгүй. Ард түмэн энэ удаагийн ерөнхийлөгчид нэр дэвших эрхмүүдээс эдгээр чанарыг нэн түрүүн хайх болно. Харин Н.Алтанхуяг тийм ч тайван амгалан, төлөв төвшин дүртэй улс төрийн бодгаль биш. Тэр тусмаа уцаарлангуй характер нь түүний нэрийг сонсоход л нүднээ харагддаг. Монголд уцаарлаж байгаад ууртай үг хэлж, түүгээрээ шударга гэх нэр зүүн тоглолт хийдэг хоёр эрхэм бий. Нэг нь Ц.Нямдорж, нөгөө нь мань эр. Үнэн шударга эсэх нь харин эргэлзээтэй. Мань хүн намын дарга хийж байхдаа АН-д нэг том гавьяа байгуулсан нь түүхэндээ хоёр дахь удаагаа олонх болсон сонгуульд намаа удирдаж ялалт байгуулсан явдал юм. Харин нэг том гай дагуулах шахсан нь МАХН-ын дарга Н.Энхбаяртай 2014 оны намар хамтран ажиллах нууц тохироо хийсэн явдал байв. Өөрөөр хэлбэл баруун төвийн үзэл баримтлалтай нам зүүн төвийн үзэл баримтлалтай намтай хамтран ажиллахаар гэрээ хийсэн, ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж ньавилгатай тэмцэх гэж байхад авилгалын загалмайлсан эцэгтэй хамтран ажиллах гэрээ хийсэн гэх мэт олон шалтгаанаар түүний энэ үйлдэл нийгмийг хэсэгтээ бужигнуулаад авсан. Зүйрлэж хэлбэл дайсагнагч хоёр талын жанжид ёсон бусын амрагийн харилцаанд ороод зогсохгүй цэргүүдээ тийн дотносох шаардлага тавьж буйтай л ижил харагдаж байсан юм. Энэ үйлдэл нь Н.Энхбаярт ясны дургүй намынх нь томчуудыг Н.Алтанхуягийн эсрэг хөдөлгөж, засгийн газар нь тарж, намын даргын суудлаасаа түлхэгдсэн. Өндөг бол тансаг хэрэглээ хэмээн цогтойгоор мэдэгдэж байсан эрхмийн сонгуулийн ялалт даган ирсэн өндөр амжилт ийнхүү хоёр жил гаран үргэлжлээд навс унасан юм. Утааны эсрэг нүүрс тараадаг сонин үйл явц түүний засгийн үед хэрэгжсэн. Энэ нь авилгал байсан гэгдэж Л.Гансүх гэх эрхэм шоронд ялаа эдэлж байна. Ядарсан ард түмэндээ хямд нүүрс тараах нь авилгал биш гэж Н.Алтанхуяг хэлээд энэ процесс бол шударга бусын хонгилд ард түмнээ оруулж буй үйл явдлын тод илрэл гэж зарласан. Л.Гансүх гэм зэмгүй мөртөө ял авч, ялтан болох харгис нийгэмд бид амьдарч буй бол АН-ынанхны зорилго бүхэл бүтэн 27 жилийн хугацаанд биеллээ олоогүй гэж итгэж болох нээ. Хэрэв тийм бол энэ бүхэнд АН-ын гишүүд тэр дундаа энэ намын толгойнууд бүгд хариуцлага үүрэх ёстой. Намаас нь гарсан эрхэм үзэл бодол, үйл хэргээсээ ухарч хэлмэгдүүлэлтийн тогтолцоо буй болгож байгаагийн буруутан нь Н.Алтанхуяг ч гэсэн мөнөөсөө мөн. За энэ бүгдийг эс тооцож зөвхөн хэр хийж чадах эрхэм бэ гэх өнцгөөр Н.Алтанхуягийг харах гээд үзье. Тэгвэл түүнийг ерөнхийлөгч болгохын тулд ерөнхий сайд байсан үеийн ажлуудыг нь дурдах хэрэгтэй. Түүний засаг авах үед овоо дориун харагдаж байсан Монголын эдийн засаг тэр хоёр жилийн хугацаанд ихээхэн дордсон. Төсөв мөнгөөр тасраагүй, төрийн халаас түнтийж байсан цаг үе. Харамсалтай нь мөнгөтэй засаг барьж үзээгүй АН-ын эрхмүүд гэнэт баяжигчийн зангаар хамаг бүхнээ баруун солгойгүй цацаж байлаа. Түүний засгийн үед баригдсан зарим зам үндсэн өртгөөсөө 4 дахин өндөр үнээр засгийн газраас тендер авч тавигдсан байсан нь өнөө хурцаар яригдаж байна. Дээр нь Монгол улс хоёр төсөвтэй болж Хөгжлийн банк улсын төсөв хоёроор хоёр зэрэг мөнгө урсаж эхэлсэн. Зам тавих нь хөгжилд хөтөлдөг ч гадаадын хөрөнгө оруулалт дүрвэж байхад орж ирсэн хэдээрээ зам тавих нь бодлогогүй явдал байсан талаар эдийн засагчид дүгнэдэг. Шатахууны хараат байдлаас гарч Тамсагт олборлосон нефть бүтээгдэхүүнээ дотооддоо боловсруулах үйлдвэртэй болох боломжийг Н.Алтанхуяг мөн баллаж орхисон. Судалгаагаар тус үйлдвэр жилд 1.5 их наяд орчим төгрөгийн нэмүү өртөг бүтээж, улсын төсөвт 500 гаруй тэрбум төгрөгийн татвар төлөх тооцоотой байжээ. Дарханы нефьт боловсруулах үйлдвэр уг нь өнгөрсөн жилийн өдийд гэхэд ашиглалтад орж үйл ажиллагаа нь жигдэрч, Монголчууд эх орондоо үйлдвэрлэсэн шатахуун хэрэглэх байлаа. Байгаль орчны үнэлгээ, ТЭЗҮ гээд хийгдэх бүхэн хийгдэж түлхүүр гардуулах нөхцөлтэйгөөр Японы \”ТоёоИнженеринг” компанийн барих гэж байсан тус үйлдвэрийг Япон улсын ЗГ-ын \”Олон улсын хамтын ажиллагааны банк” санхүүжүүлэхээр болсон байсан. Энэ үйлдвэр Монгол шатахуун хэрэглэх мөрөөдлийн бодит биелэл болж сүндэрлэх байсан юм. Харамсалтай нь Н.Алтанхуяг \”манай ЗГ энэ төсөлд оролцохгүй” гэсэн мэдэгдэлд хийж төгсгөл тавьж орхисон. Тэр зүгээр л татгалзаж бүх зүйлийг байхгүй болгосны ард хувийн эрх ашиг орооцолдсон байж болох дүр зураг үзэгдэнэ. Тэр нь анхнаасаа хувийн хэвшил хөгжүүлээд явах гэж байсан төсөлд Н.Алтанхуяг гараа дүрж төрийн мэдлийн оролцоог тавин нэгэн хувь хүртэл нэмэгдүүлж байснаас мэдэгдэнэ. Төрийн мэдэлд авчихвал шахааны бизнес хийж болдог, төрийн мэдэлд авчихвал тендер концесс авч болдог тэр аргаа хадгалах гээд зарчимч Япончуудтай тохирч чадалгүй салаа юу гэлтэй. Дээр нь өмнөх ЗГ-ийнхаа Чалкотой утгагүй гэрээг улам дордуулж Монголын тонн нүүрс шуудай төмсний үнээр зарагдах нөхцөл байдал үүссэн. Богино настай түүний засгийн хийсэн бүтээн байгуулалт, сайн сайхан бүхнийг үгүйсгэх аргагүй ч хэт өндөр зардлаар хэтэрхий үрэлгэн хандаж байсан улсын төсөв, бондын мөнгөөр туйлсан Хөгжлийн банк, нүдээ олсон нефть боловсруулах үйлдвэрийг гацаанд оруулсан атлаа үйлдвэр гэхэд ч хэцүү хэдэн арван цехэд үндэсний үйлдвэрлэл дэмжих нэртэй замбараагүй зээл олгож байсныг ч мартаж болохгүй.

Хэтийдсэн их улстөржил түнэн худал нь мэдэгдэхгүй маргаанууд дунд бид хэн нэгнийг үнэн төрхөөр нь таньж мэдэх аргагүй болох юм. Н.Алтанхуяг гэх эрхмийг  намтар түүх, албан тушаалууд, \”танайд хоноё” нэвтрүүлэгт орсон бичлэг, энэ тэнд ноцтой мэдэгдэл хийсэн зэргээр нь бид хэн бэ гэж таних аргагүй. Улс төрчдийн хувьд хэн байсан гэдэг нь цаг хугацааны уртад олонд танигддаг. Сайн улс төрч, халуун эх оронч мөн эсэхийг нь олон жилийн дараа түүхийн хуудас харуулна биз.

С.Амаржаргал