![\"\"](http://undesten.mn/uploads/posts/2017-11/1510308070_23319538_935149193299295_365869098593868342_n.jpg "\\"\\"")
1941 оны 6 дугаар сарын 22-нд зөвлөлтийн 15 хотуудыг фашист германы бөмбөгдөгч онгоцнууд бөмбөгдөж явган цэрэг нь өглөөний 04.30 цагт дайралт хийснээр Аугаа эх орны дайн эхэллээ. Дайны эхний хоёрхон өдрийн дотор 30 сая хүний хувь тавиланг орвонгоор нь өөрчилсөн юм. Гэнэтийн хурдтай, хүчтэй цохилтод өртсөн зөвлөлтийн хохирол аймшигтай их, тоолох боломжгүй болов. Германчууд дайны эхний өдөр зөвлөлтийн 66 нисэх буудлуудыг бөмбөгдөж 1,2 мянган онгоцыг устгасан байдаг. Зөвлөлтийн улаан армийн дайчид ихэвчлэн удирдлагагүй болж, эмх замраагүй ухарч эхэллээ.
Улаан арми өргөн фронтоор ухарч байсан 1941 оны 7 дугаар сарын эхээр германчуудад эзлэгдээд байсан Минск/Белоруссын нийслэл/ хотод нэгэн гэнэтийн зүйл болсон байдаг. Энэ бол дайн эхлээд 12 хоногийн дараа болсон явдал юм. Прапорщик Дмитрий Иванович Малькогийн командалсан зөвлөлтийн \”Т-28\” дунд танк бусад хуягт техникийн цувааны хамтаар Минск хотоос зүүн зүгт 90 км-ийн зайд Беразино гэдэг газарт ухарч яваад дайсны онгоцны бөмбөгдөлтөд өртжээ. Д.И.Малько бол Испани, Халхын гол, Финландад байлдаж явсан туршлагатай танкчин байв.
Танкийн хөдөлгүүр гэмтжээ. Д.И.Малько болон түүний экипаж нь яаж ийж байгаад гэмтлийг засварласан хэдий ч цуваа тэднийг орхиод аль хэдийнээ алга болсон байлаа. Ингээд цувааны араас явахын оронд тэдний экипаж дайсанд эзлэгдсэн Минск хотод \”зочлох\” шийдвэр гаргав. Ингээд орхигдсон зэвсгийн агуулахаас сум, бөмбөг, зэвсэг нэмэж аваад баруун зүг Белоруссын нийслэлийн зүгт явлаа. Генерал Х.Гудерианы командалсан германы танкууд зүүн зүгт аль хэдийнээ хол давшсан байсан энэ үед ганцаараа явж буй зөвлөлтийн танкийг германчууд дайны олз гэж бодоод нэг их анзаараагүй явуулчихсан байдаг.
Замдаа Минск хотын захаас 40 км-ийн зайд Свислось голд тавьсан гүүрэн дээр германы мотоциклийн цуваатай халз тулгарчээ. Гэвч танк зогсолгүй шууд дайрч өөрийн их буу, 4 ширхэг пулемётын галаар галлаж дайсны 2 нэгж ачааны машин, нэг хуягт тээвэрлэгч, 10 гаруй герман цэргийн устгасан байна. Ингээд Минск хотын гудамжинд давхин орж ирээд гудамжинд буй дайсны цэргүүд, техник рүү гал нээж эхэлжээ. 6 хүний экипажтай зөвлөлтийн \”Т-28\” танк дайсны 10 нэгж танк, хуягт техник, 14 ачааны машин, 3 артиллерийн их буу, 360 орчим цэргийг алж шархдуулсан байна. Зөвлөлтийн танк хотын төв хүртэл яваад өөрийнхөө бүх сум, галт хэрэглэлийг зарцуулж дууслаа. Энэ хугацаанд германчууд сэхээ авч танк эсэргүүцэх их буугаар буудтал \”Т-28\” танкийн духны хуягыг нэвтэрж чадсангүй. Ингээд танк цаашаа давхиж хотын зах орж явах үед хажуу талаасаа дайсны их бууны суманд өртөж шатсан байна.
Танкийг жолоодож явсан хошууч Васечкин даргын нэлхийгээр гартаа ТТ гар буу барьсан гарч ирээд дайсны өөдөөс буудаж байгаад алагдав. Сонсогч Александр Рачицкий болон Сергей нар мөн буудалцаанд амь үрэгдсэн байна. Сонсогч Николай Педан олзлогдон германы шоронд 4 жил сууж байгаад дайны сүүлээр чөлөөлөгдсөн ба 1946 онд цэргийн албанаас халагдсан байна. Сонсогч Федор Наимов тулааны талбараас зугтан Белоруссын партизануудтай нийлж дайсны ар талд тулалдаж явав. Харин прапорщик Д.И.Малько зугтаж амжсан ба зүүн зүгт явж өөрийн цэрэгтэй нийлэн дайны туршид танкийн ангид алба хаасан юм. Тэр 1944 оны 7 дугаар сард Минск хотыг чөлөөлөхдөө өөрийн шатсан \”Т-28\” танкийн үлдэгдлийг очиж үзсэн байдаг.
1945 оны хавар АНУ-ын сөрөг тагнуулынхан олзлогдсон германы хошууч Рудолф Хэйле/Rudolf Hale/-ээс байцаалт авахад тэр 1941 оны зун Минск хотод гэнэт гарч ирсэн зөвлөлтийн ганц \”Т-28\” танк түүний ротыг бараг бүтнээр нь устгах дөхсөн тухай өчиг мэдүүлжээ. Энэ талаарх мэдээллийг америкчууд зөвлөлтийн холбогдох албаны хүмүүст дамжуулсан байна. Харамсалтай нь Д.И.Малько болон германы хошуучийн мэдүүлэгт итгэсэнгүй. Бүр хожим 1966 онд болсон явдлыг үнэн болохыг нөгөө германчуудад олзлогдсон Николай Педан нотолсон тул Д.И.Мальког \”Аугаа эх орны дайны 1 дүгээр зэргийн одон\”-оор нэхэн шагнасан юм.
\”Т-28\” дунд танкийн экипаж нь 6 хүнтэй, духны хуягийн зузаан 80 мм, хажуу болон арын хуяг 40 мм зузаантай. Танканд 76 мм-ийн их буу болон 7,62 мм-ийн 4 ширхэг пулемёт суулгаж өгчээ. Их бууны сум нь 1000 метрийн зайнаас 50 мм-йн зузаантай хуяг нэвтэлж байв. Танкийн 500 морины хүчтэй хөдөлгүүр нь цагт 40 км хурдлах боломжийг олгож байсан ба радио холбоо нь 60 км-ий радиуст ажиллаж чадвартай байлаа. 1941 оны 6 дугаар сард Зөвлөлтийн улаан армид 250 нэгж \”Т-28\” танк байсан бөгөөд алдарт \”Т-34\” танк гарч ирсэнээр зэвсэглэлээс аажим шахагдсан ба 1944 онд хамгийн сүүийн удаа тулаан орсон мэдээ бий.
Р.Энхболд
