Хаанаа алдаж, бахархах түүх үгүй болох вий дээ

 

… \”Монголын их талаар аялах үед эцэс төгсгөлгүй цэнхэр
тэнгэр, ногоон тал үргэлжлэхээс бус байшин барилга, хурдны зам байх нь ховор.
Монгол бол Чингис хааны эх нутаг. Морин дэл дээр дэлхийн талыг эзэлсэн
Чингис хааны түүх хүчирхийлэл, цус, хайр, өс хонзонгоор дүүрэн. Гэхдээ энэ бол
ердөө л түүх. Жинхэнэ домог түүнийг нас барснаас хойш эхэлнэ. Чингис хаан
Номхон далай болон Каспийн тэнгисийн хоорондох бүх газар нутгийг захирч
байсан. Чингис хаан таалал төгсөхийнхөө өмнө нууцаар оршуулуулахыг хүсчээ.
Түүний цэрэг арми хааныгаа оршуулахаар явахдаа замдаа таарсан хүн бүрийг хүйс
тэмтэрчээ.

 

Их
хааныг оршуулмагцаа цэргүүд нь 1000 адуу тууж, зам мөрөө балласан гэдэг. Тэр
цагаас хойш 800 жил өнгөрсөн ч хааны
бунхан хаана
байгааг олсон хүн
байхгүй. Их хааны бунханд эртний Монголын түүхийг агуулсан олон зүйлс байж болох ч монголчууд үүнийг нууц
хэвээр үлдээхийг хүсдэг.

 

Харин гадны эрдэмтдийн баг их хааны булшийг
нууц товчоо, түүхэн баримт, бүр сансрын хиймэл дагуул хүртэл ашиглан хайсан ч
амжилт олоогүй. Хамгийн хачирхалтай нь монголчууд хааныхаа булшийг олуулахыг
хүсэхгүй байгаа. Монгол улс хадны сүг зураг буган чулуун олдвороор арвин.
Хүннүчүүд бол монголчуудын өвөг дээдэс гэж Чингис хаан үздэг. Тиймээс
Хүннү гүрний их хаадын бунхнуудтай ойролцоо байж магадгүй гэж монгол
археологчид таамагладаг. Хэрэв Хүннү хаадын бунхныг олбол Чингис хааных ямархуу
байр байдалтай байгаа тухай жишээ авч болно гэдэг. Их
хааныг хүннүчүүд шиг оршуулсан бол Монголын хээр талаас олно гэдэг хэцүү. Домог
яриагаар бол Чингис хааныг Хэнтийн нуруудын нэг болох Бурхан Халдунд оршуулсан
гэх. Гэвч Бурхан Халдун нь Юнеско-гийн Дэлхийн өвд багтдаг, эмэгтэй хүн, гаднын
хүн нэвтэрч болохгүй ариун дагшин газар юм. Тиймээс Их хаан тэнд нойрсож байгаа
эсэхийг шалгах боломжгүй билээ” хэмээн BBC.com
энэ онд бичиж байжээ.

 

Өнөөдөр биднийг Чингис хааны үр удам
мөн гэж нотлох ганц л нотолгоо түүний тайлагдашгүй нууц болоод хаана оршуулсан
нь үл мэдэгдэх булш л илтгэж байна. Хэрвээ хааны булш олдвол маш олон зүйлсийн
учир, зангилаа тайлагнана. Гэвч BBC-гийн
бичсэнээр \”Монголчууд хааныхаа булшийг олохыг хүсдэггүй, нууц хэвээр л
байлгахыг хүснэ”.

 

Чингис хааны тухай эзлэгдэж байсан
улс орнууд олон янзаар тайлбарлан бичиж, тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Тэгэхээр
ийм хүн байдаг нь үнэн болж таарч байна. Харин яг хаана хэрхэн амьдарч байсан
талаар дорвитой мэдээ мэдээлэл алга. Нууц товчоо гэх нэг л зохиол бидний хааныг
ой ухаанд дүрсэлж, амьдарч буй газар орон нь Бурхан Халдун гэж төсөөлүүлж
байгаа. Гэвч одоохондоо л ийм төсөөллийг өгч чадаж байна. Харин цаашид яах вэ. Эх
түүхээ битгий хэл өнөө маргаашаа ч ялгаж таних чадамжгүй хойч үе бэлтгэгдэж
байна. 

 

Энэ үед зориулсан мэдээ мэдээлэл
бидэнд даанч алга. Их хааны амьд ахуй үеэс бидэнд ташуурын хугархай нь ч алга
шүү дээ. Гэтэл Өвөрмонголд үлгэрийн гэмээр үзмэрүүд бий болсоор л байна.
Үндсэндээ Чингис хааны онгон тэнд байна уу гэж бодогдож, эргэлзэж эхэлтэл
бүтээн байгуулалтууд өрнөж, жуулчдыг, мөн Их хааны үе удмыг тийш нь татаж
байна.

 

Бид цагтаа евро-азийг холбосон
торгоны замын уулзвар Хархорум хоттой. Уг хот түмний хөлд дарагдсан худалдааны
хот байлаа. Энэ тухай Марко Пологийн аян замын тэмдэглэл болон бусад эх
сурвалжуудад дурдсан байдаг. Гэвч одоо тэр гайхамшигт хотоос үлдсэн зүйл юу ч
алга. Харамсалтай байгаа юм шүү. Үнэнийг хэлье \”Бид Чингис хааны үр сад” гээд
хэлээд батлаад үзүүлчих, шинжлэх ухааны эргэлтэд орсон олигтой үзмэр, олдвор
алга байна.

 

Харин өмнө зүгт Хааныг минь олчихсон
мэт үзмэрүүд барилга байшингууд сүндэрлэсээр байна. Бид түүнийг дургүйцэж
байгаа ч нэгэн зууны дараах Монголчууд тэдэнд атаархаж суух вий дээ. Хааныхаа
булшийг хөндөх дургүй үндэстэн байж болно оо. Харин хаан бол биднийх гэдгээ
баталчихаад, Хаанаа бусдын мөнгө олдог хэрэглүүр болгочихгүй л юмсан. Мөн үр
хойчдоо бид бахархан түүхтэй, дээдлэх заяатай түмэн гэдгээ л өвлүүлэх юмсан
даа. Хэрвээ чи бичихгүй бол чиний түүхийг өөр хэн нэгэн өмнөөс чинь бичнэ…

Энэ бол Өвөрмонголд боссон \”Чингисийн онгон\” нэртэй цогцолборт 2013 онд очиж танилцаж байсан үеийн зураг. Үүнээс хойш өргөжин тэлсээр л байгаа. Харин манайд \”Цонжин болдог\”-оос өөр дорвитой бүтээн байгуулалт, жуулчдыг татчихаар зүйл алга даа. Нуусаар байгаа бахархал минь нэг өдөр өөр хүнийх болчих вий гэж л эмзэглэх юм.