О.Магнай: Иргэд дээр ирэх дарамтын талыг нь төр өөр дээрээ авах бодлого хэрэгтэй

АН-ын
Нарийн бичгийн дарга О.Магнайтай шатахууны үнийн өсөлтийн талаар болон цаг
үеийн бусад асуудлаар ярилцлаа. 

-Шатахууны
үнэ нэлээд асуудал үүсгээд байна. Үүнийг бас зохиомол үнийн хөөрөгдөл гэж ярьж
байгаа. Та ШӨХТГ-ын дарга байхдаа энэ чиглэлээр нэлээд шийдэмгий арга барилаар
ажиллаж байсан. Энэ талаар таны байр суурийг олон хүн сонирхож байгаа байх.

-Шатахууны
зах зээл бол яах аргагүй стратегийн салбар. Тэгэхээр Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн
яриад байгаа шиг зах зээлд нь мэдүүлээд тусад нь хаяж ёстой болохгүй. Өөрөөр
хэлбэл, МАН засаг авсанаас хойш шатахууны импорт цэвэр нэг улсаас 100 хувийн
хамааралтай болсон. Урьд нь Өмнөд Солонгосоос болон БНХАУ-аас шатах тослох материал
импортолж байсан. Тухайн үед миний санаж байгаагаар хамгийн дээд талдаа ОХУ-аас
бусад эх үүсвэрээс 50 орчим хувийн хэрэглээг хангаж байсан.

Бид
Тамсагаас өөрсдөө олборлож байсан газрын тосоо хүртэл Хятад руу экспортлоод,
Монгол-92 гэж бензин болгож оруулж ирж зах зээл дээр гаргаж байсныг санаж
байгаа байх. Энэ нь бүхэлдээ бодлого нь нэг зах зээлээс хамааралтай байхын
эсрэг, стратегийн өөрийн зах зээлийг төр нь бас оролцоотойгоор хамгаалах
бодлого байсан юм. Энэ дээр Ерөнхий сайд бол туйлын хариуцлагагүй хандсан. Зах
зээл өөрөө мэддэг салбар байгаа, зах зээл өөрөө мэддэггүй салбар байгаа.
Тэгэхээр энэ салбарт төр зайлшгүй оролцох ёстой. Үнэ дээр нь бас хяналт тавих
ёстой.

АН засаг
барьж байхад Бампер бодлого баримталж байсан. Энэ нь юу вэ гэхээр зах зээлийн
үнийн өсөлтийг жижиглэнгийн хэрэглэгчдэд нөлөөлөхөөс нь илүүтэй уул уурхай
олборлож байгаа том хэрэглэгчид аваачихын тулд бөөний үнийг зах зээлийнх нь
үнээр явуулдаг. Жижиглэнгийн үнийг болохоор төр өөрөө оролцоод үнийг тогтвортой
байлгаж, тухайн нефть импортлож байгаа аж ахуйн нэгжүүд жижиглэнгийн үнээс
тодорхой хэмжээгээр алдагдал хүлээж байвал тэрийгээ эргээд бөөнийхөө үнээс
нөхдөг арга зам хэрэглэж байсан юм.

Сүүлийн
статистикаар манай иргэдийн 30 хувь нь сарынхаа хүнсийг 100 мянган төгрөгөөс
доош өртөгөөр бий болгож байна гэсэн судалгаа байна. Тэгэхээр ийм зах зээлд бол
зайлшгүй төр оролцож, иргэд дээр ирэх дарамтын талыг нь өөр дээрээ авах бодлого
хэрэгтэй.

-Ерөнхий
сайдын мэдэгдэл үнэ нэмэх суурийг тавьсан ч одоо сая төгрөгөөр торгосон болоод
өнгөрөх бололтой. Өөр ямар нэг арга хэмжээ авах боломжгүй юм уу?

-Намайг
ШӨХТГ-ын дарга байхад НИК гэж зах зээлийн давамгай компани байсан. Гэхдээ аль
болох давамгайгаа нуухын тулд олон охин компани байгуулаад давамгай байдалтай
компани биш гэж өөрсдийгөө ярьдаг байсан. Үүнийг би бүгдийг нь нэгтгээд
эзэмшигчид нь нэг байгаа учраас энэ бол давамгай байдалтай компани гэж
бүртгэсэн. Харамсалтай нь одоогийн УИХ-ын гишүүн Т.Аюурсайхан тэрхүү давамгай
байдлыг нь байхгүй болгосон. Үүний үр дүн өнөөдрийн энэ нөхцөл байдал. Тэгэхээр
өнөөдөр гол зохиомол хомсдол үүсгэж байгаа нөхдөд хариуцлага тооцъё гэхээр
хариуцлага тооцох боломж хуулиар байдаггүй. НИК компанийн хувьд нэг сая төгрөг
буюу 400 доллар гэдэг хэр их мөнгө гэдгийг би мэдэхгүй байна.

-Бүх
тээвэрлэлт хийдэг газрууд үнээ нэмэх гээд хүлээж байна. Такси нэмэгдсэнтэй адил
нийтийн тээврээс эхлээд бүх юмны үнэ нэмэгдэх байх. Иргэдийн зүгээс та бүхэнд
хандаж, мэдээлэл өгч байна уу?

-Суурь
үнэ учраас нэмэгдэнэ шүү дээ. Нөхцөл байдал долоон төрлийн татвар нэмсэнтэй
давхцаж байна. Энэ бүгд иргэдийн бодит орлогыг багасгаж байгаа. Үүн дээр тун
удахгүй АН тооцоо хийнэ. Жишээ нь, Өмнөговиос ярьж байгаа хүмүүс ШТС-ууд дизель
түлш зарахгүй гээд, нүүрсний экспортод явж байсан бүх машин, газрын ажил эрхэлж
байсан бүх ажил зогслоо гэж байна. Манай экспортын гол орлого, төсвийн эх
үүсвэр бас тэнд зогчихож байгаа юм.

-Танд яг
одоо шийдэл байна уу?

-Чингис
бондоос \”Үнэ тогтворжуулах хөтөлбөр”-т нефтийн салбарт төдийлөн их мөнгө
зараагүй. Бид ерөнхийдөө яах ёстой вэ гэхээр нефть боловсруулах үйлдвэртэй
болох ёстой. Хамгийн сүүлийн мэдээгээр зүүн бүсээс олборлож байгаа нефтийн нийт
экспорт бараг сая тонноос дээш гараад байгаа. Манай жилийн хэрэглээ бол
өнгөрсөн оны статистикаар бол 1.5 сая тонн цэвэр бүтээгдэхүүн байгаа юм. Гэхдээ
зарим хүмүүс манай нефтийг чанар муутай гэж ярьдаг. Жоохон өтгөн байдаг байх.
1.5 сая тонн хэрэглээний 50 хувь нь дизель байдаг. Тэгэхээр ямар ч байсан бид
өөрсдийн олборлож байгаа энэ нефтиэрээ дизелийнхээ хэрэглээг бүрэн хангах
боломжтой. Хэрэв дахин сайн нирээд 92, 80 бензин хийе гэвэл нийт дотоодын
хэрэгцээнийхээ 40-45 хувийг хангах бүрэн боломж бидэнд байгаа юм. Энэ бол цэвэр
засгийн ажил. Ямар нэгэн компани хэчнээн мөнгөтэй, санаачлагатай байгаад энэ
үйлдвэрийг барьж чадахгүй. Тэгэхээр засаг заавал оролцож, манлайлал хийж
гадаадын засагтай ярьж тохирч байж ажил явах ёстой.

-АН-аас
гурван зүйл бүхий шаардлагыг УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайдад хүргүүлсэн. Хариу
өгөхгүй бол хоёрдугаар сарын 1-нд бүх нийтийн жагсаал цуглаан зохион байгуулна
гэсэн. Энэ талаар?

-Жагсаал
цуглаан бол ардчилсан нийгэмд заавал байх ёстой. Яг одоо ОУВС-гийн хэрэгжүүлж
байгаа хөтөлбөр Грект, Египтэд, Украинд хэрэгжсэн. Энэ бол хэмнэлтийн хөтөлбөр.
Хэрэв Засгийн газар татвар нэмсэн асуудлаа эргэж харахгүй бол АН жагсаал
цуглаан зохион байгуулна. Гэхдээ энд хэдэн хүн ордныг гурав тойроод тарчихгүй.

2016 оны
сонгуулийн дараа бид байгуулж байгаа нийгмийнхээ үнэт зүйлийг бодоод АН
сонгуулийн үр дүнг хүлээн зөвшөөрсөн. Хэрэв тэр үед хүлээн зөвшөөрөөгүй бол
хожим буруу жишиг тогтоно. Тэр үеийн сонгуулийн будлианыг засаж залруулах ажил
хоёрдугаар сарын 1-нээс эхэлж байгаа гэж ойлгох хэрэгтэй. Энэ бол тасралтгүй
үргэлжлэх иргэдийн тэмцэл болох ёстой. Өнөөдөр нэмэгдэж байгаа татвар, нийгмийн
ядуурал, шатахууны үнийн хөөрөгдөл, энэ бүгдийн эсрэг монголын ард түмэн
эсэргүүцлийн жагсаал цуглааныг АН зохион байгуулж байгаа гэж ойлгох хэрэгтэй. 

Я.Хулан