Х.Баяраа: Үндэсний үйлдвэрлэл сэргэнэ гэдэгт итгэлтэй явдаг

Танай компани хэзээнээс үйл
ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн бэ? Энэ талаар яриагаа эхлүүлье. 

-Манайх 2008
оноос үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн. Бид анх эмэгтэй бэлэн хувцас болон
хүүхдийн бэлэн хувцас гэсэн чиглэлээр дагнан үйлвэрлэлээ явуулж эхэлсэн. Зах
зээлийн хямралаас шалтгаалн 2016 оноос эхлэн манай компани хүүхдийн хувцасны
үйлдвэрлэлээ зогсоосон. Энэ хугацаанд бид зах зээлийн ширүүн өрсөлдөөний дунд
ядрах үедээ ядарч, баярлах үедээ баярлаж бизнесээ өргөжүүлхийн төлөө тасралтгүй
зүтгэж ирлээ. 

Одоогоор яг хэдэн хүнийг байнгын ажлын байраар
ханган ажиллаж байна вэ? 

Өнөөдрийн
байдлаар яг 18 хүнийг байнгын ажлын байраар ханган ажиллаж байна. Цагаар
ажилладаг хэдэн хүн бий. Ихэвчлэн оюутан болон өөр бусад хүмүүс байдаг. Бид
эдгээр 18 хүний эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалыг нь төлөөд ажлыг нь хийлгээд цалинг нь тавиад явж байна.  

Ажилчдын дундаж цалин хэд вэ? 

Манай ажилчдын
дундаж цалин бусад ижил төстэй байгууллагауудтай ойролцоо байдаг. Ажилчид маань
600 мянгаас 800 мянган төгрөгийн цалин авч байна. Хамгийн дээд тал нь 1 сая
төгрөгийн цалин авч байгаа. 

Танайх хувцасныхаа загвар дизайныг яаж гаргадаг
вэ? Та нар өөрсдөө гаргадаг уу? 

Манайх өөрийн
загвар зохион бүтээгчтэй. Ер нь манайх хувцасаа хийхдээ ихэвчлэн загвар дээрээ
голчлон анхаарч түүндээ үндэслэж хувцасаа хийдэг. Манай гэр бүлийн хүн өөрөө
Дүрслэх урлагийн дээд  сургууль төгссөн
загвар зохион бүтээгч мэргэжилтэй хүн байдаг. Тиймдээ ч анхнаасаа загвар
дээрээ анхаарч, хувцасныхаа загвар дизайныг сайжруулхын төлөө маш их хүчин
чармайлт гарган ажиллаж ирсэн. Тэр утгаараа манай компанийг цэвэр импортыг
орлох бүтээгдэхүүнийг хийж бүтээж ирсэн гэж ойлгож болно.  

Танайх бүтээгдэхүүнээ хэд хоногийн хугацаанд хийж
гүйцэтгэдэг вэ? 

Мэдээж аливаа
бүтээгдэхүүнийг хийхэд цаг хугацаа орох учраас харилцан адилгүй хугацаанд хийж
гүйцэтгэдэг. Бэлэн хувцасны хувьд тухайн загвараасаа шалтгаалдаг. Хувцас хийнэ
гэдэг маань өөрөө торт талх хийхтэй огт адилгүй. Хувцас бүтээнэ гэдэг маань
өөрөө цэвэр урлаг байдаг. Аливаа хувцас бүхэн өөрөө янз бүр учраас хийгдэх
процесс нь өөр өөр шат дамжлагтай байдаг. Тиймээс тухайн хувцас ямар материал,
ямар загвартайгаас шалтгаалаад өөр өөр хугацаанд хийж гүйцэтгэдэг. 

Та өөрөө ямар мэргэжлийн хүн бэ ? Яагаад оёдлын
салбар луу орох болов. Энэ талаараа ярихгүй юу? 

Би өөрөө холбооны
мэргэжлийн хүн. Би анх 90-ээд онд Монгол улс зах зээлд дөнгөж шилжин орж байх үед
оёдлын чиглэлээр бизнес хийхээр сэтгэл шулуудан энэ салбар луу орсон. Тухайн
үед бусдын нэгэн адил янз бүрийн зүйл хийж, савхин куртик гэх мэтийн янз бүрийн
л зүйл хийгээд зарж байлаа.Нөгөөтэйгүүр манай гэр бүлийн хүн өөрөө оёдлын
салбарын хүн учраас энэ бизнесийг хийхэд нөлөөлөсөн байх гэж бодож байна. 

Бизнес
хийхэд мэдээж мөнгө санхүүгийн бэрхшээл гардаг. Төр засгаас олгож байгаа
хөнгөлөлттэй зээлд хамрагдаж чадаж байна уу? 

Төр засаг гэж
ярьж байгаа бол үүнийг олон талаас нь ярих хэрэгтэй л дээ. Төр засаг гэдэг чинь
нэгдүгээрт бид нар төр засгаас юу хүсэх вэ гэдгээ бодох ёстой. Энэ нь хөрөнгө
мөнгөний тухай асуудал ердөө биш. Бид төр засгаас юу хүсэх ёстой вэ гэвэл бид
нарын эрх зүйн орчныг сайжруулах тухай асуудлыг эхний ээлжинд ярих ёстой.
Хоёрдугаарт миний ажлыг тэд мэддэг байх ёстой. Гуравдугаарт төрийн бодлого
өөрөө залгамж чанартай байх ёстой. Үйлдвэр эрхлэгчид өөрсдөө ихэвчлэн нэг л зүйлийг
ихэвчлэн ярьдаг. Тэр нь юу гэвэл төр засгаас биднийг дэмжсэнгүй. Төрөөс
хөнгөлттэй зээл өгсөнгүй гэж ярьдаг. Тэгвэл тэр төр засгаас зээл авна гэдэг
чинь бас их учир дутагдалтай асуудал юм. Бид яг юуг хүсээд байна вэ гэхээр
нэгдүгээрт бизнесий эрх зүйн орчинг эрүүл байлгаж өгөөчээ гэж хүсэж байгаа юм. Энэ
эрх зүйн орчин нь өөрөө эрүүл байх ёстой. Салбарын яам нь өөрөө энэ тал дээр анхаарч
ажилладаг байх ёстой. Энэ утгаараа Монгол улсад дан ганц оёдлын салбар гэлтгүй,
бусад салбар дээр анхаарч ажилладаг байгууллага ганц ч байхгүй болсон гэж хэлж
болно. Үүнийг тухай үед байхгүй болгох зориудын ажиллагааг явуулсан гэж би
хувьдаа үздэг. Үүний горыг өнөөдөр та бид нар бүгдээрээ амсаад явж байна. Ингэсний
үр дүнд бүгдээрээ өрөнд орсон, ийм л байдалтай байна. 

Эцсийн эцэст ардчиллаар
бид сайн сайхан болно гэж яваад ийм зүйлийг хүсэн гэж үү? Хүсээгүй шүү дээ.
Зүгээр үүний үр дүнд зориудаар ингэж жижиглэж буталж хаясны үр дүнд  өнөөдөр бид ийм хүнд байдал орсон байна. Бид
нар төрөөс зээл тусламж юм уу ямар нэгэн тийм гуйх юм бодохоосоо илүүтэй иргэн
бүр нэг зүйлийг дор бүрдээ хичээх хэрэгтэй гэж хэлмээр байна. Өнөөдөр бизнес
эрхлэгчдийг дэмжих төрийн бодлого гэж юм байна уу байхгүй, хоёрдугаарт баялаг бүтээх салбар
битгий хэл төрийнх нь иргэддээ хүрч байгаа бодлого нь хүртэл алга. Ингээд
үзэхээр төр маань бүтцийн хувд бодлого нь хүртэл алдагдсан байна. Дээр нь төрийн
байгууллагаас авхуулаад Монгол улсын хэмжээнд засаг захиргааны нэгжийн бодлого
нь хүртэл алдагдсан байгаа. Аливаа улс орны эдийн засаг цаг уурын онцлогоосоо
хамаарч зохин байгууллагдаж явдаг болохоос биш газар орны байдлаас хамаарч
зохион байгуулагдан хөгждөггүй. Хамгийн гол нь Монгол улсыг уламжлалт нүүдлийн
мал аж ахуй зонхилсон орон гэдгийг хэзээ ч мартаж болохгүй. Үүнийг анхнаасаа
анхаарч үзээгүйн балаг өнөөдөр бидэнд тохиож байгаа гэж хэлж болно. Хуучин \”Оёдлын
үйлдвэрийн нэгдэл” гэж том байгууллага байлаа. Одоо энэ байгууллага байхгүй
болсон. Өнөөдөр оёдлын үйлдвэрлэл гэдэг маань бүгдээрээ өрхийн үйлдвэрлэл шиг
юм болчихсон байна. Энэ нь анхнаасаа бодлогоо зөв зүйтэй барьж ажиллаагүйн гай.
Мөн 90-ээд оны үед зарим нэг овсгоотой зальтай хүмүүс өмч хувьчлал гэдэг нэрийн
дор тухайн үеийн хамаг машин техникийг хууль бусаар хувьчилж авснаар энэ
салбарыг бүрэн унагааж хаясан гэж хэлж болно. Ийм л байна даа.

Танайх түүхий эдээ хаанаас худалдаж авдаг вэ? 

Монгол улсад
оёдлын үйлдвэрлэл, оёмол бүтээгдэхүүнийг бүрэн түүхий эдээр хангасан бааз
социализмийн үед байсан уу гэвэл байсан. Тухайн үед нэхмэл сүлжмэлийн үйлдвэр, нэхээсгүй
эдлэлийн үйлдвэр гэж олон үйлдвэрүүд байсан. Тэр бүхэн одоо бүгдээрээ байхгүй
болсон. Өнөөдөр энэ салбарт бор зүрхээрээ үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа ганц
хоёр л үйлдвэр байна. Эдгээр нь \”Блю скай кашемир”, \”Монгол нэхмэл”, \”Монгол
ноос” гээд цөөхөн хэдэн даавууны үйлдвэрүүд байна. Энэ үйлдвэрүүд дөнгөж хөлөө
олох гээд явж байгаа үйдвэрүүд.   Үүнээс өөр даавууны үйлдвэр Монголд байхгүй.
Тэгэхээр үйлдвэр эрхлэгчид бид түүхий эд, тоног төхөөрөмжөө хаанаас худалдаж
авах вэ гэвэл Хятадаас л худалдаж авна. Тэр утгаараа Хятадын даавуугаар оёж буй
бараа бүтээгдэхүүнийг цэвэр Монгол бараа бүтээгдэхүүн гэж хэлэхэд хэцүү. Аливаа
бүтээгдэхүүний үндсэн түүхий эд нь тухайн газар орных байжээж тэр орны бараа
бүтээгдэхүүн гэж үздэг. Тэгэхээр  оёдлын
үйлдвэрлэлийн салбар маань үндсэндээ мөхлийн эрмэг дээр ирсэн гэж хэлж болно. 

Гэхдээ сүүлийн үед зарим нэг пүүс компаниуд дажгүй үйлдвэрлэл эрхэлж, бараа
бүтээгдэхүүнээ хэвийн борлуулаад явж байгааг онцолж хэлмээр байна. Жишээ нь \”Урбан
жийнс” компани байна. Өмнө нь \”Эксклюзив” гээд компани дажгүй явж байсан. Тэр
компани үндсэндээ зах зээлийн хямралд доголдоод чимээ шуугиан нь багассан байх
жишээтэй байна. \”Урбан жийнс”-ний хувьд миний харж байгаагаар үйл ажиллагаа нь
дажгүй явж байгаа гэж ойлгож байгаа. Бас сүүлийн үед монголчууд үндэсний үйлдвэрлэгчдийнхээ
бараа бүтээгдэхүүнийг нэлээд худалдаж авдаг болж. Энэ нь нэг сайн тал гэж харж
байна. Энэ мэтчилэнгээр хөгжөөд явбал оёдлын үйлдвэр цаашдаа хөгжих бүрэн
боломжтой. Саяхан бид \”Мянган оёдолчин”-ы чуулга уулзалтыг  Төрийн ордонд зохион байгуулсан, мөн \”Монголын  оёдлын салбарын нэгдсэн холбоо”-г шинээр
үүсгэн байгууллаа. Үүнийг Монгол улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн оёдлын нэгдсэн
холбоо гэж үзэх ёстой.  Энэ холбоо нь
цаашдаа оёдлын салбарыг хөгжүүлхэд чухал ач холбогдолтой холбоо байх ёстой гэж
үзэж байна.  Манай компаний хувьд хэлэхэд
нэг их үр ашигтай ажиллаж сүйд болоогүй ч, тэгтлээ доошоо орж дордсон зүйлгүй явж байна. Энэ утгаараа бид өөрсдийн үүргийг биелүүлээд бас Монгол
улсын ачаанаас үүрэлцээд явж байгаа гэж хэлж болно. 

Ирээдүйдээ танай компани ямар зорилго зорилт тавьж
байгаа вэ? 

Манай компани
ирээдүйдээ том зорилт тавьж ажиллах болно. Бид ирээдүйдээ ажилчдынхаа тоог нэмж,
брэнд бүтээгдэхүүн гаргах зорилт тавьж байгаа. Учир нь брэнд бүтээгдэхүүн гэдэг
маань тухайн компаний олон жилийн нөр их хөдөлмөр туршлага дээр үндэслэж бий
болдог. Тэрнийг хөгжүүлж байж брэнд болдог. Брэнд гэдэг маань үндсэндээ та
бид нарын өгсөн авсан сэтгэл бүрэн ханаад, та дахин дахин тэр бүтээгдэхүүнийг
авдаг, тухайн бүтээгдэхүүн цаашдаа бүрэн оршихыг хэлдэг ухагдахуун юм. Түүнээс
биш чанартай бүтээгдэхүүн бүр брэнд биш.  Өөрөөр хэлбэл дөнгөж гарсан чанартай
бүтээгдэхүүн болгон брэнд болдоггүй гэсэн үг. Брэнд гэдэг нь тухайн үнэт
зүйлээрээ тухайн цаг хугацаанд оршиж байж брэнд болдог зүйл. Хамгийн наад захын
жишээг хэлэхэд манай үндэсний авдар сав, эмээл хазаар бас л брэнд бүтээдэхүүнд
тооцогдоно. Тэр үүднээсээ эцэст нь хэлэхэд манай улсын үндэсний үйлдвэрлэл
цаашдаа сэргэн хөгжинө гэдэгт би ихээхэн итгэлтэй явдаг хүн. Улс орон маань
хөгжин дэвших нь дамжиггүй. Бид тэнгэр заяатай ард түмэн. Одоохондоо Хятадын
эдийн засгаас бүрэн хараат байгаа боловч яваандаа энэ байдал өөрчлөгдөнө. Би
тийм л бодолтой явдаг хүн дээ. 

Цаг зав гарган ярилцлага өгсөн явдалд таньд
баярлалаа. Таньд ажлын өндөр амжилт хүсье.

Ж.Батдорж