Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга хүчирхийллийн эсрэг санаачлагатай ажиллаж, Эрүүгийн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг УИХ-ын хаврын чуулганд өргөн барьж хэлэлцүүлэхээр боллоо. Энэ өөрчлөлт нь хүүхдийг хүчирхийлэх гэмт хэрэгт оноох ялыг чангатгаж, энэ төрлийн гэмт хэрэгт цаазаар авах ялыг оноох тухай нэмэлт өөрчлөлт болох юм.
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга ХЗДХЯ-нд дөрвөн сарын өмнө хүүхдийг хүчирхийлсэн тохиолдолд хэрэгтэнд цаазын ял оноодог байдлаар цаазын ялыг сэргээх санал хүргүүлсэн ч одоог хүртэл тус яам хариу ирүүлээгүй, ямар нэг санаачилга гаргаагүй аж. Тийм учраас Монгол Улсын Ерөнхийлөгч хууль санаачлах эрхийнхээ дагуу хуулийн төсөл санаачилж, Хууль тогтоомжийн тухай хуулийн дагуу Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын president.mn цахим хуудсаар иргэдийн саналыг сарын турш албан ёсоор авч, мөн уг асуудлаар хэлэлцүүлэг зохион байгуулж, төсөл боловсруулан УИХ-ын энэ хаврын чуулганд өргөн барьж хэлэлцүүлэхээр болжээ.
Европын холбоо өнгөрсөн онд Монгол Улсад Төлөөлөгчийн газраа нээсэн. Монгол дахь Европын холбооны Төлөөлөгчийн газрыг түр хамаарагч Макро Ферригийн өөрийнх нь хүсэлтээр Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд Б.Энхбаяр түүнийг хүлээн авч уулзсан байна. Уулзалтын үеэр Макро Ферри Европын холбоо өөрийн гишүүн 28 орны өмнөөс манай Засгийн газарт цаазын ялыг сэргээх эсэх асуудлаар байр сууриа мэдэгдсэн гэдгийг дуулгав. Тэрээр “Цаазын ялыг сэргээх нь НҮБ-ын Ерөнхий ассамблейн тодорхой тогтоолууд болон Европын холбоотой байгуулсан хөтөлбөртэй зөрчилдөх арга хэмжээ болохыг дурдсан.” гэв. Харин Хууль, зүй дотоод хэргийн дэд сайд Б.Энхбаяр Ерөнхийлөгчийн зүгээс бага насны хүүхдийг хүчирхийлсэн гэмт хэргийн тухайд цаазын ялыг сэргээх асуудлыг судалж үзэх саналыг тавьсан гэдгийг хэлээд энэ дээр холбогдох бүх талын оролцоотой ажлыг хэсгийг гаргаж ажилласан гэв. Тэрээр “Ажлын хэсгийг миний бие ахалсан. Ажлын хэсэгт дээд шүүх, Прокурорын газар, хуульчдын холбоо, ХҮЭК, ГХЯ, МУИС-ийн эрдэмтэн багш нараас оролцуулж, өргөн бүрэлдэхүүнээр ажилласан. Цаазын ял өмнө нь ямар байдлаар яригдаж, Монгол Улс татгалзсан асуудлыг судалж үзсэн. Олон улсын гэрээ эрх зүйн талаас нь, нэгдэн орсон Иргэний болон Улс төрийн эрхийн тухай пактын II нэмэлт протоколоос гарах хууль зүйн боломж байгаа эсэх талаас нь үнэлэлт дүгнэлт өгсөн.” гэлээ.
Ажлын хэсэг 100 хувь санал нэгтэйгээр цаазаар авах ялыг Монгол Улсын хувьд нэмэлт протоколоос гаргах боломжгүй буюу дахин сэргээх хууль зүйн үндэслэл байхгүй гэдэг дүгнэлт гаргажээ. Хууль зүй, дотоод хэргийн яам Засгийн газрын интитуц учраас энэ асуудал Засгийн газрын зүгээс хөндөгдөхгүй гэж ойлгож болох юм. Харин хууль санаачлах эрх бүхий бусад хоёр этгээдээс буюу Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайдаас албан ёсоор цаазын ялыг сэргээх асуудлыг хөндсөн хууль санаачилвал Засгийн газраас өгөх санал ийм байх аж. Итали, Франц, Герман улсын төлөөлөгчид болон Европын холбооны Төлөөлөгчийн газраас цаазын ялыг сэргээх шаардлагагүй гэсэн дүгнэлт гаргасанд баяртай байгаагаа илэрхийлсэн байна.
Ямартай ч Ерөнхийлөгчийн зүгээс цаазын ялыг сэргээх хуулийн төслийг санаачлахаар болсон.
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газарт ирдэг олон тооны санал хүсэлт, шүүмжлэлийн тодорхой хувийг цаазын ялыг сэргээхтэй холбоотой иргэдийн санал хүсэлт, шүүмжлэл эзэлдэг учраас ийнхүү хуулийн төсөл санаачлахаар болсон юм. Түүнчлэн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын орон нутгийн иргэдтэй хийх уулзалтын үеэр бага насны хүүхдийг хүчирхийлсэн тохиолдолд цаазаар авах ял оноодог байхыг Төрийн тэргүүнээс биечлэн болон бичгээр шаардсан иргэд цөөнгүй байна.
2017 оны арваннэгдүгээр сарын 27-ны өдөр ХЗДХ-ийн сайдад Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгаас хүргүүлсэн бага насны хүүхдийн хүчирхийллийн эсрэг цаазаар авах ялыг сэргээх тухай албан бичгийн агуулгыг товчлон хүргэвэл:
“Хүчирхийллийн гэмт хэрэг, тэр дундаа бага насны хүүхдийн эсрэг хүчирхийлэл үйлдэж, тэднийг бэлгийн дур хүслээ хангах хэрэгсэл болгож байгаа нь нийгмийн өмнө тулгамдаж буй асуудал болоод байна.
Бага насны хүүхэд бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн, хүчирхийллийн улмаас амь насаа алдсан зэрэг олон нийтийг цочроосон онц ноцтой гэмт хэргүүд сүүлийн үед олноор гарах болсон нь нийгмийг цочроож, олон нийтийг айдаст автуулах боллоо.
Хүний эрхийн Үндэсний комиссоос гаргасан тайлан мэдээнд тусгагдсаныг судалж үзэхэд 1 нас 4 сартай хүүхдийг ч хүртэл хүчирхийлсэн байх ба судалгаагаар өнгөрсөн онд 2-7 насны 298 хүүхэд бэлгийн хүчирхийлэлд өртжээ. Түүнчлэн 12-17 насны 1613 эх төрсөн, 20 хүртэлх насны 1668 эх үр хөндүүлсэн байгаагийн цаана хүсээгүй жирэмслэлт, хүүхдийн эсрэг бэлгийн хүчирхийллийн асуудал нуугдаж байгаа нь хэн бүхэнд ойлгомжтой юм.
Бага насны хүүхдийг хүчиндэх гэмт хэрэгт оногдуулах ялыг чангатгах, жигшүүрт гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдүүдэд ялын дээд хэмжээ цаазаар авах ялын оногдуулж, хатуу цээрлүүлж байх саналыг олон нийтийн зүгээс Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид хандан олноор ирүүлж, цаазаар авах ялыг сэргээхийг шаардах боллоо.
Хэдийгээр цаазаар авах ял нь хүмүүнлэг бус гэгдэж байгаа ч хөл дээрээ ч бат зогсож амжаагүй, хөхнөөсөө ч гараагүй нялх хүүхдийг хүчирхийлж байгаа нь Монгол хүний зан заншил хийгээд соёлт хүн төрөлхтөний ёсонд харшлах ноцтой, харгис хэрцгий жигшүүрт үйлдэл юм.
Монгол Улсын иргэдийн ухамсар, ёс суртахуун, хүн хүнээ дээдлэх соёл, зан заншлыг үгүйсгэсэн жигшүүрт гэмт үйлдлүүд улам бүр нэмэгдэж байгаа нь манай улс цаазаар авах ялыг халах цаг хараахан болоогүй байсныг илтгэж байна…” гээд
Эрүүгийн хуульд өөрчлөлт оруулж, Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын Пактын цаазаар авах ялыг халахад чиглэсэн нэмэлт II Протоколоос гарах ажлыг хуулийн дагуу Засгийн газар эхлүүлэх нь зүйтэй гэж үзэж буйгаа Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Ц.Нямдоржид хүргүүлсэн юм байна.
Мөн Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Арванзургадугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “…Монгол Улсын Эрүүгийн хуульд заасан онц хүнд гэмт хэрэг үйлдсэний учир шүүхийн хүчин төгөлдөр тогтоолоор ялын дээд хэмжээ оногдуулснаас бусад тохиолдолд хүний ам нас бусниулахыг хатуу хориглоно” гэж заасан байдаг. Ингэснээр Үндсэн хуулиараа цаазын ялыг хэрэглэх бүрэн боломжтой боловч салбар хуулиараа хязгаарлаж хаасан нь учир дутагдалтай гэж Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга үзэж байгаа юм байна.
