МҮБХ-ноос Ерөнхийлөгчийн өгсөн үүрэг даалгаварын хэрэгжилт болон Бөхийн өргөөний эзэмшлийн асуудлаар өнөөдөр мэдээлэл хийлээ.
Дархан аварга Х.Баянмөнх “Иргэдийн дунд бөхийн хоёр холбоо байгаа юм шиг ойлголт байна. Уг нь бол хууль ёсны холбоо болон төрийн бус байгууллагын дүрэм зөрчиж байгуулсан холбоо нэртэй хүмүүс байгаа юм.
Ингэж талцсан байдал удаан үргэлжилж байгаа учраас Ерөнхийлөгч үүрэг өгч хуулиа дээдэлж, бөхийн холбооны дүрмээ баримтлаад эв найрыг ол гэсэн. Ингээд Л.Чинбат тэргүүтэй холбооноос хоёр, нөгөө холбооноос хоёр хүний төлөөлөл оруулж, МҮБХ-ны хурлыг зохион байгуулах комисс байгуулсан. Харимсалтай нь энэ комиссын ажил гацчихлаа. Учир нь комиссынхон 19 аймгийн төлөөлөлтэй хамт хуралдаад дийлэнхийн саналаар 2002 оны цэцдийн зөвлөлийг хуралдуулах шийдвэр гаргасан. Гэтэл 2002 оны цэцдийн зөвлөлийн 15 гишүүн нас барж, нөхөж гишүүдийг сонгоогүй. Миний хувьд тэр зөвлөлийг чадамжаа алдсан гэж үзэж байгаа ч олонхын саналаар хүч түрэн шийдвэр гаргаж, тавдугаар сарын 3-нд Цэцдийн зөвлөлийг хуралдуулах гэж байна.
Бидний зүгээс хуулиа дагая, дүрмээ баримталъя л гэсэн байр суурьтай байгаа ч Б.Бат-Эрдэнэ хууль ёсны холбоог шүүхэд өгчихсөн. Шүүхдэж байгаа хоёр байгууллага эв нэгдэлтэй хурал хийх боломж байхгүй. Мөн МҮБХ-ны эзэмшилд Монгол бөхийн өргөө гэсэн нэртэй байшин алга. Би дөнгөж сая Ерөнхийлөгчтэй уулзаж, үүрэг далгаварын биелэлтийн явцыг танилцуулаад гараад ирлээ. Ерөнхийлөгчийн зүгээс ямар ч байсан эвсэж асуудлаа шийд гэсэн чиглэл өгсөн” хэмээн ярилаа.
Улсын төсвөөс 800 сая төгрөг гаргаж, иргэдийн хандиваар 600 сая төгрөг цуглан, нийт 1.4 тэрбум төгрөгөөр баригдсан Монгол бөхийн өргөө буюу 1015206 гэсэн дугаартай үл хөдлөх хөрөнгийн эзэмшил хаана харьяалагдаж байгааг Улсыг бүртгэлийн ерөнхий газар, Баянзүрх дүүргийн бүртгэлийн хэлтэсээс тодруулсан ч олдоогүй бөгөөд “Цахим мэдээллийн санд бүртгэлгүй байна” гэсэн хариуг Улсын бүртгэгч С.Даваадорж өгчээ.
Монголын үндэсний бөх мөнгөний хэрэгсэл болох гээд байна
Энэ үеэр Дархан аварга Х.Баянмөнхөөс дараах асуултад хариулт авлаа.
-МҮБХ-ны эзэмшилд Монгол бөхийн өргөө гэсэн бүртгэл байхгүй байна гэж байна. Хаана бүртгэл байгаа бол?
-Үндэсний бөхийн холбоо гэсэн төрийн бус байгууллагад Монгол бөхийн өргөө гэсэн байшинг байхгүй байгаа. Одоогоор хаана бүртгэл байгаа тодорхой бус байна.
-Өнгөрсөн долоон хоногт цэцдийн зөвлөлийн хурлаа хийхээр боллоо гэсэн мэдээлэл гарсан. Хурал хийх асуудал яагаад ингэж асуудал үүсгээд байгаа вэ?
-Бидний зүгээс хуулиа дагах, дүрмээ баримтлах л гэсэн байр суурьтай байгаа ч Б.Бат-Эрдэнэ хууль ёсны холбоог шүүхэд өгчихсөн. Шүүхээр явж байгаа хоёр байгууллага эв нэгдэлтэй хурал хийх боломж байхгүй. Бидний хувьд хууль дүрмийн хүрээнд хурлаа хийх шаардаж байгаа. Гэвч хууль дүрмийнхээ дагуу явахгүй олонхын саналаар явна гээд байгаа. Энэ хууль бус холбоо хууль бус хурал хийгээд шүүхээр явдаг. Шүүхийн давж заалдсаар байж хоёр жил болдог юм. Ингэж хууль бус үйлдлийг бий болгож байна.
-Б.Бат-Эрдэнэ аварга ямар нэхэмжил гарсан бол?
-Л.Чинбатын тамга тэмдгийг хүчингүй болгох нэхэмжил гаргасан байгаа. Л.Чинбатын тамга тэмдэг хүчингүй болох ямар ч боломжгүй. Захиргааны хэргийн шүүх хурал албан байгууллагын тамга тэмдэгтэй газрын асуудлыг шийддэг юм байна. Хувь хүний хэргийг шийддэггүй юм байна. Хуучин холбооны тамга тэмдгийг хүчингүй болсон гээд буцаасан байна. Энэ хүчингүй болсон гэрчилгээ сонин дээр зарласан байгаа. Монгол үндэсний бөхийн холбооны 2010 оны 12 дугаар сарын 27-ны өдрийн 00006169 дугаарын улсын бүртгэлийн гэрчилгээний тамга тэмдэг хүчингүйд тооцов гээд зарласан байгаа. Ийм хүчингүй тамга тэмдгээр захиргааны хэргийн шүүхэд хандсан байгаа. Харин шүүхээс буцаасан гэсэн. Гэвч дахин өгсөн гэсэн.
-Б.Бат-эрдэнэ аварга тухайн гэрчилгээ тамгаа хүчинтэй гэж үзэж байгаа юм уу?
-Мэдэхгүй байна.
-Бөхийн өргөө МҮБХ-ны эзэмшилд байхгүй байгаа гэсэн. Бөхийн өргөөнд бөхийн барилдаанаас гадна дуучдын тоглолт их болдог. Үүнээс орж байгаа мөнгө юунд зарцуулдаг бол. МҮБХ-ны тэргүүний асуудлыг булаацалдаж байгаа нь ямар нэгэн ашиг сонирхол байна уу?
-Ордны асуудал мэдэхгүй байна. Сүүлийн бөхийн өргөөний асуудал холбоотой таагүй мэдээ гарч ирж байгаа. Үндэсний бөхийн холбоо гэдэг төрийн бус байгууллагад Монгол бөхийн өрөө гэдэг бичигтэй үсэгтэй ямар амбаар байхгүй. Бид бөхийн өрөөний асуудлыг сонирхож байгаагүй ямар ч дүрэм журмаа явагдаг гэдгийг мэддэгүй байсан. Харин бөхийн холбооны удирдлагатай яагаад тэмцэлдээд байгаа гэвэл шинэ хуучин хооронд асуудал үүсээд байгаа. Бөхийн шинэчлэл хийхгүй байна. Найрааны начин, харцага, заан болоод одоо бүр аваргатай ирэх магадлалтай байна гэж олон түмэн хэлж байна. Монголын үндэсний бөх мөнгөний хэрэгсэл болох гээд байна. Хариуцаж байгаа холбоон юу ч хийхгүй байна. Одоо монгол бөхийн ген алдагдаад хөдөлгөөн удааширч, 100 шахам мэх хийгдэхээ болж болно. Өөрчлөлт шинэчлэл хийх хэрэгтэй байна. үндэсний бөхөд найман дархлаа байдаг. Тэр найман дархлааг алдахгүйгээр шинэчлэх хэрэгтэй гэсэн байр суурьтай байна. Энэ асуудал дээр зөрчил явагдаад байна. Энд ширээ сандлын асуудал байхгүй.
-Удахгүй үндэсний баяр наадам болох гэж байна. Гэтэл бөхийн холбоо тэргүүнийхээ асуудлыг шийдэж чадахгүй хоёр хуваагдсан байдал байна. Үүнийг хурдан шийдвэрлэх боломж байхгүй байна уу?
-Хуулийнхаа дагуу явахын бол хурдан шийдвэрлэх боломжтой. Өнгөрсөн 2017 оны байгуулагдаж Л.Чинбатыг сонгосон одоо хүчин төгөлдөр байгаа цэцдийн зөвлөл хурал хуралдах товыг зарлах хэрэгтэй. Энэ цэцдийн холбоо зөвхөн хурал зарлана өөр ямар асуудал авч хэлэлцэхгүй. Ингээд их хурлаа хийгээд дарга нараа сонгох хэрэгтэй байна. Бид хуулийн хүрээнд ажлаа хийх санал гаргаж байхад үүнийг эсэргүүцээд байна. Намайг хүмүүс 15 жил шүүхээр явсан байж буулт хийж байна гээд шүүмж байна. Би эв нэгдлээ хангаж, ахмад хүний хувьд үүнийг зохион байгуулах хүсэлтэй байгаа. Би хувьдаа залуучууд өгөх хүсэлтэй байна. Одоо энэ бугшмал нөхдүүд хэрэггүй . Шинэ залуучууд өгөх төлөө явж байна. Гэтэл болж өгөхгүй байна.
-Л.Чинбат энэ асуудал дээр ямар байр суурьтай байна вэ?
-Ерөнхийлөгч албан бичгээ надаар хүргүүлсэн байгаа. Эв нэгдлийн хурлыг зохион байгуулах комиссын надаар даргалуулж хийлгэнэ. Би энэ холбооны тэргүүний хувьд үгээ хэлнэ. Харин дахин хурал болоход би оролцохгүй гэсэн байр суурьтай байгаа. Хуулийн дагуу хурлаа хийх бол огцорно гэсэн байр суурьтай байгаа. Эв нэгдлийн гэрээ хийгээд хуулийн байгууллагад өгсөн өргөдлөө хоёр тал татаж аваад асуудлаа эхэлье гэж байгаа. Гэвч тэгэхгүй байна.
-Л.Чинбатыг МҮБХ-ны тэргүүнээр сонгож байхад хэчнээн хүн байсан вэ. 40 хүн байсан гэж яригдаад байгаа?
-Худал мэдээлэл их гарч байгаа 160 –аад хүний бүрэлдэхүүнтэй сонгосон байгаа. Энэ хүний хууль ёсны тэргүүн гэдгийг шүүхээр батлагдсан байгаа. 2002 оноос хойш таван их хурал хуралдсан. Гэвч эдгээр хурлууд бид хүчингүй болсон байгаа. Л.Чинбатын тэргүүний асуудал бүх шатны шүүхээр шалгагдаад хүчин төгөлдөр гэж гэрчилгээн олгогдсон байгаа. Хууль дүрэм олныхоо санал ямар хамаарал байхгүй. Хуулийн дүрмийн дагуу явах ёстой.
-Хурал болоод албаны ёсны нэг тэргүүнтэй болчих хэрэгтэй байна гэсэн хүмүүс цөөнгүй байгаа. Иймээс Бат-Эрдэнэ, Чинбат гэж маргаан үүсгэхгүйгээр Бат-эрдэнэ тэргүүлээд явж болдоггүй юм уу?
-Болохгүй шүү дээ. Хууль бус учраас нэг хүн өргөдөл өгөхөөр нөгөө хурал хүчингүй болж, ахиад шүүхийн асуудал үүсч наймдугаар “Их эе “шиг юм болно. Хуулийн дагуу явахын бол би буулт хийхэд бэлэн байна. Хууль бус зүйл дээр би буулт хийхгүй. Одоо наймдугаар их эвийн мөнгийг хэн төлөх вэ. Одоо цэцдийн зөвлөлийн хууль бус хурлын мөнгийг хэн төлөхийн..
-Та тэгэхээр нөгөөдөр болох цэцдийн зөвлөлийн хуралд очих юм уу?
-Би хууль бус хурал суухгүй.
-Хурал оролцох хүмүүсийн тоонд та байгаа биз дээ?
-Байгаа. Хууль бус зүйлд оролцохгүй гэдгээ мэдэгдсэн. 2002 оны цэцдийн зөвлөл 16 жил хуралдаагүй. Ганцхан удаа хурал зохион байгуулж Чинбатыг сонгосон байгаа.
