Хөрсөө сэндийчиж суварга босгох, модоо боомилж хадаг ороох, сав, шилээр дүүрэн архи дарс сөгнөх, эрдэнийн ариун сүүгээ асгах, тахилгын үеэр их хэмжээний идээ шүүс бэлтгэж, хог хаягдал дүүрч, үмхий самхай хамар цоргиож манай зан үйл жилээс жилд хэтийдэж, туйлшралын туйлд хүрснээс заяа хэлтийдэж буй бололтой.
Эд бүгд эх болсон зургаан зүйл, хамаг амьтны тусын тулд үйлдэж ирсэн эртний өв уламжлал гэдэгтэй маргахгүй. Гэхдээ аливаа бүхэнд хэмжээ хязгаар бий. Хэтрүүлээд буян бус бузар болж байх вий гэж сэжиглэж байгаагаа нуух юун. Энэ бол тухайн хүний сүсэг бишрэлийн асуудал учраас өөрт нь буян болж буйг ч бас үгүйсгэхгүй, хүлцэл өчье. Урин цаг хаяанд ирсэн учир ахин дахин сөхөгдөх энэ сэдвийг ахин анхаарч, дахин тунгаах буй за.
Бид хямрал яриад нэлээд хугацааг үдэж байна. Улс төрчид нь өөдөлж байна гэх авч, үнэндээ улам л доройтож байна. Зарим хэсэг бүлэг хүмүүс доройтлыг огт мэдрэхгүйгээр үл барам харин ч хөрөнгө мөнгөө баруун, солгойгүй цацаж байгаа нь нэг талаар атаархмаар, нөгөөтэйгүүр харамсмаар, үнэндээ бол хайран.
Жилээс жилд хүн амынхаа өсөлтийг гүйцэхээ байсан манай улсад нэн тэргүүнд шийдэх ёстой асуудал бол бидний ирээдүй. Тодруулж өгвөл, сургууль, цэцэрлэг, эмнэлгийн хүрэлцээ.
Энэ бүгдийн эцэст юу гэх гээд байна вэ гэвэл, хүүхдэд зориулсан үйл хэрэг, бүтээн байгуулалт хийх болохоор мөнгөгүйгээ гайхацгаадаг “төр бамбайтнууд” хөдөө гараад буяны үйл нэрээр будаа цагаа булсан тэр их чамин нандин хийцтэй, нөр их хөрөнгө, хөдөлмөр орсон суварга, бурхдыг босгохдоо хоорондоо өрсөлдөх мэт бусдаас илүүрхэн гайхуулдаг. Суварга нь хэн хүний хүссэнээр босгодог хямдхан өртөгтэй зүйл биш. Овоо тахих зан үйл ч хэлтийж бусдаас дутуугүй идээ шүүс, бусад үнэ цэнэтэй эд зүйлс бэлдэх бас нэгэн өрсөлдөөний талбар болсон гэхэд хилсдэхгүй. Тахилга өндөрлөхөд тэр хавиар дүүрэн идэш, ууш, хог хаягдал. Тэр бүгд байгальд тодорхой хэмжээгээр сөргөөр нөлөөлж байгаа гэж бодохоор буян үйлдээд байна уу, бузар шингээгээд байна уу гэж эргэлзмээр. Үүнд суварга, шүтээн, зан үйлүүдийг бизнес болгож буй хэсэг бүлэг хүмүүс ч нөлөөлдгийг дурдалгүй өнгөрч болохгүй. Бусдын сүсгээр, буян нэрээр бизнес хийгчдийг ч цэгцлэх цаг болсон.
Ингэж бөөн бөөн мөнгийг хөдөө хээр үртэй, үргүйг нь мэдэхгүй, хий туйлшралаар цацаж хаяж байхаар ирээдүйдээ яагаад зориулж болохгүй гэж. Энэ чинь жинхэнэ буян болох бус уу?
Өнөөдөр концессоор гээд өч төчнөөн сургууль, цэцэрлэгийг барьж байгуулснаа, бариулах гэж байгаагаа гайхуулж байгаа юм шиг ярьж байна. Эмнэлгийн асуудал бүр ч хүнд. Олон жил дуншиж байж ирэх жилээс бүхэл бүтэн улсдаа цор ганц Түлэнхийн төвөө ашиглалтад оруулахаар болж гэнэ. Орсон хойно нь л боллоо гэе. Өөр манайд цор ганц зүйлс олон бий. Бид цөөхүүлээ ч бидэнд шаардлагатай зүйлс олон. Гэхдээ хатуухан хэлэхэд шавар хөшөө бидэнд дутаагүй. Овоо тахиж, суварга босгож, хөшөө барьсанаараа хөгжин цэцэглэдэг бол бид өнөөдөр бүгд Арабын Шах байтугай болох байлаа. Гэвч хаа байна тэр сайн сайхан? Түвд бол хамгийн тодорхой жишээ.
Нүдээ нээгээд бодит байдлыг харъя. “Айлаас эрэхээр авдраа уудла” гэж эртний онч мэргэн үг бий. Аливаа юм бүхнийг хийх гэж өр зээл тавьж байхаар зарим нэг боломж гарцыг дотроосоо эрэлхийлж, хэрэгжүүлж болмоор. Үүнийг эгэл ард нь олж хараад хэлэлцээд байдаг. Харин өндөр сэнтийднүүдэд олж харагддаггүй гаж үзэгдэл олон тохиолддог. Жишээ нь, монголдоо төдийгүй дэлхийн хэмжээнд хөрөнгө нь тэмдэглэгддэг, баячуудын жагсаалтад багтдаг хүмүүс манайд цөөнгүй бий. Тэдний хөрөнгө энд тэндэхийн банкуудын дөрвөлжин хайрцгуудыг дүүргээд л цагийг элээгээд хэвтэж байгаа. Гаднаас өндөр хүүтэй мөнгө зээлж байхаар эндээсээ боломжоор нь зээлье л дээ. Ядаж л мөнгөний урсгал дотооддоо үлдэх маш таатай боломж биш гэж үү. Гол усаа хүртэл эх оронч хэмээн омогшин, талархдаг монголчуудад эх оронч хүмүүсийн итгэл, сэтгэл, үг, үйлдэл яг л энэ цаг үед үгүйлэгдэж байна.
Санаа зөв явбал бид бүгдийг заяа түших нь лавтай. Үнэлэшгүй тансаг байгальтайгаа, өвчин зовлонгүй иргэнтэй, үр хойчис нь боловсролтой байвал бидний монголын хөгжлийн зам аяндаа дардан зурайна.
Тиймээс ядаж эртнээс уламжилсан зан үйлээ зөв голдиролоор нь гүйцэтгэж, байгальд ээлтэй, бурууд халтай, бусармагт шүүмжлэлтэй хандаж, цэгцэндээ оръё. Эс бөгөөс үртэй, үргүйг нь мэдэхгүй байж бусдыг даган дуурайж элдэв туйлшралд авталгүй, хэрэгтэй үйлд нь сэтгэлээ зориулбал тэр таны буян болох учиртай. Ер нь бидэнд нүүрлээд байгаа энэ их бэрхшээл, таагүй зүйлүүд зан үйлийн буруу үйлдлээс болоод байгаа юм биш биз.
