Дэлхийн II дайнд фашизмыг ялсан Ялалтын их баярын 73 жилийн ой энэ өдөр тохиож байна. Энэ дайнд 61 улс орон татагдан оролцож, нийт 70 сая шахам хүн амь үрэгдсэн гашуун түүх бий. Үүнээс Оросын 8 сая гаруй цэрэг хүүхнүүд, 13 сая гаруй цэрэг эрс амиа алдсан гэдэг. Дайны хүндийг нуруундаа үүрч гарсан Оросын ард түмний шарх өнөө ч аньж эдгээгүй, урсах нулимс нь эгшиж хатаагүй хэвээрээ.
Аймшигт дайны хар сүүдэрт дайруулан амьдын хагацал үзэж, эхчүүд, эх орон, элгэн садан, эх нутгийнхаа төлөө тэмцэж яваад амь эрсэдсэн эгэл жирийн цэрэг эрсийн тухай дуу олон бий. Тэдгээрийн дотроос “Тогоруу” хэмээх алдарт дууг онцоллоо. Дэлхий дахинаа түгэн тархсан энэ гайхамшигтай дууг мэдэхгүй, сонсоогүй хүн гэж бараг үгүй биз ээ. Харин энэ дуу хэрхэн бүтсэн түүхийг энэ л өдөр эргэн сөхөж, дурсан саная.
Умард Осетийн Дзуарикау тосгонд Газдановынхан амьдардаг байв. Тэднийх 7 хүүтэй айл. Дэлхийн II дайны үеэр нэг хүү нь 1941 онд Москвагийн орчимд, хоёр нь 1942 онд Севастополь хотын төлөөх тулалдаанд амь үрэгдсэн ба гурав дахь оршуулгын мэдээ хүлээн аваад ээж нь нас баржээ. Газдановын нөгөө 3 хүү нь Новороссийск, Киев, Белорусст баатарлагаар амь үрэгдсэн юм. Харин Газдановын 7-р хүү Берлин хотын төлөөх тулаанд амиа алдсан мэдээ ирэхэд тосгоны шууданч энэ оршуулгын бичгийг эцэгт нь хүргэхээс татгалзжээ. Ингээд тосгоны ахмад настнууд эмгэнэлт мэдээг хөөрхий эцэгт дуулгахаар шийдэн Газдановынд очив. Өвгөн гаднаа цорын ганц ач охиноо тэврэн сууж байснаа тэднийг хараад зүрх нь тэссэнгүй…
Долоогийн долоо үрээ алдсан энэ гэр бүлийг төрөлх нутгийнхан нь мартсангүй. Тосгоныхон 1963 онд үрсээ алдан гашуудан буй эхийн дүрийг нисэн дүүлж байгаа 7 шувууны хамт мөнхөлж хөшөө босгосон юм. Дагестаны яруу найрагч Расул Гамзатов энэ түүхийг сонсоод төрөлх авар хэлээр шүлэг тэрлэхээр болжээ.
Газдановын хөшөөнд 7 тогоруу биш 7 нугас байсан юм. Гамзатов авар хэлэнд нугас гэдэг үгийг хэмнэлд оруулж шүлэг зохиоход хэцүү байсан тул Умард Осетын Соёлын яам руу утастаж нугасыг тогоруугаар сольж болох эсэхийг асуув. Түүнд зөвшөөрсөн хариу өгсний дараа энэ шүлэг мэндэлсэн түүхтэй.
Шүлгийг орос хэл рүү Наум Гребнев хөрвүүлж, харин алдарт Марк Бернес энэ шүлгийг хөгжмийн зохиолч Ян Френкельд аваачиж өгөн дууны ая зохиохыг хүсчээ. Гэхдээ тэр жаахан өөрчлөлт хийсэн, шүлгийн анхны хувилбар дээр “Мне кажется порою, что джигиты…” гэж байсныг “солдаты-цэргүүд” болгон өөрчилжээ. Сүүлд нь яагаад ч юм авар хэлтэй холбоотой “Они летят, свершают путь свой длинный, и выкликают чьи-то имена. Не потому ли с кличем журавлиным от века речь аварская сходна?” гэсэн мөрийг орхигдуулж дуулах болсон.
Ян Френкель бол өөрөө тулалдаж явсан хүн. Тэрээр 1941–1942 онд Зенитийн цэргийн сургуульд сурч, дараа нь тулаанд хүнд шархадсан нэгэн. Дайны бэрхийг биеэр туулсан ч түүний хувьд дуу бүтээх ажил нэг л болж өгөхгүй байв. Хоёр сар ажилласны дараа Френкель дууны эхний хувилбараа Бернест сонсгожээ. Бернес (түүний жинхэнэ овог Нейман) уян зөөлөн хүн байгаагүй ч дууг сонсоод мэлмэртэл уйлсан гэдэг. Бернес уушигны хорт хавдартай байсан тул бүгдийг ихэд яаруулж байлаа. Тэр энэ хорвоог удахгүй орхихоо мэдэрсэн бололтой, чухам энэ дуугаар өөрийн уран бүтээлд цэг тавихыг хүссэн аж. Бернес бараг явж ч чадахгүй байсан хэрнээ 1969 оны долдугаар сарын 8-нд хүүгээрээ студид хүргүүлэн ирээд дуугаа бичүүлжээ, ганц л дублиэр. Харин сарын дараа буюу 8 сарын 16-нд Бернес өнгөрчээ.
50-иад жилийн тэртээ анх мэндэлсэн агуу энэ дууны түүх ийм бөлгөө.
Энэхүү дууны үгийг яруу найрагч М.Цэдэндорж гуайн орчуулгын хамт хүргэж байна. 
