Зуны нарлаг өдрүүд ирж, зуслан зугаалгын цуваа эхэлжээ. Гэвч зарим хүмүүст энэ улирал харин ч эсрэгээрээ, тийм ч таатай санагддаггүй. Ийм хүмүүсийн эгнээнд нарны харшилтай хүмүүс багтдаг. Сүүлийн үед энэ төрлийн харшил эрс нэмэгдэж байгаа нь эргэн тойрныхноос мэдрэгдэх боллоо. Тиймээс үүний учир шалтгаан хийгээд нарны харшлын талаарх эмчилгээ, зөвөлгөө авахаар Арьсны өвчин судлалын төвийг зорив. Ингээд тус төвийн Ерөнхий захирал, Анагаах ухааны магистр, Арьс гоо заслын тэргүүлэх зэргийн их эмч Ц.Уранчимэгтэй уулзаж нарны харшлын тухай мэдээлэл, зөвлөгөө авлаа.
-Танд энэ өдрийн мэндийг хүргэе. Нарны харшил сүүлийн үед нэлээд ихсэж байна. Ер нь энэ төрлийн харшил удамшдаг уу гэсэн асуултаар яриагаа эхлэх үү?
-Уншигч олондоо мөн энэ өдрийн мэндийг хүргэж байна. Нарны харшлын тухайд бол, тухайн хүн аль тив, нутагт амьдардаг, ямар арьстай хүн бэ гэдгээс хамаараад гэрэлд мэдрэг байдал нь өөр өөр байдаг. Үүнтэй холбоотойгоор нарны туяаг шингээж аваад хариу урвал үзүүлдэг бай буюу арьсны хромофор гэж бий. Мөн нарны шалтгаантай удамшлын арьсны эмгэгүүд бас байна. Тэгэхээр огт удамшдаггүй гэж хэлэхгүй.
-Нарны харшил нь зөвхөн зуны улиралд л илэрдэг гэж ойлгож болох уу?
-Уг нь энэ бол улирлын чанартай харшил. Хавар гуравдугаар сараас нарны идэвхжил нэмэгдэж эхэлдэг учраас хавар, зун нарны харшил илүү их тохиолдоно. Харин намар, өвлийн улиралд харьцангуй багасдаг. Гэтэл нарны шалтгаант архаг арьсны өвчтэй хүмүүст улирлын чанар хамаагүй болчихдог. Жилийн дөрвөн улиралд наранд өртөх л юм бол сэдрэнэ. Тиймээс нарнаас хамгаалж, эмэн эмчилгээ хийлгэвэл багасна. Мөн өвөл их цас орсон үед нарны туяа цасан дээр ойж туссанаас наранд мэдрэг байдлыг нэмэгдүүлж болдог. Тийм учраас нарнаас хамгаалах бэлдмэлийг заавал зун биш жилийн дөрвөн улиралд, ялангуяа зун, хавар илүү их түрхээд, өвөл цастай үед бас хэрэглэж арьсаа хамгаалж байх ёстой. Ер нь нарны туяа арьсыг хөгшрүүлдэг болохоор нарны туяанаас хамгаалах тосыг хэрэглэж л байх хэрэгтэй.
-Харшил тусахгүйн тулд, эсвэл харшилтай хүмүүс нарны туяанаас арьсаа яаж хамгаалвал зохих вэ?
-Янз бүрийн арга байна. Жишээ нь, механик хамгаалат байж болно. Энэ нь нарны малгай буюу нүүр халхах саравчтай малгай өмсөх, шүхэр барих зэрэг аргууд байна. Дээрээс нь нарнаас хамгаалах тосон түрхлэгүүд хэрэглэнэ. Нарнаас хамгаалах тос нь SPF8-аас SPF50 хүртэл байдаг. Тэр нь нарнаас хамгаалах хугацааг зааж өгдөг. Мөн PA++, PA+++ гэсэн тэмдэглэгээ бий. Энэ нь нарнаас хамгаалах хүчин чадлыг илэрхийлж байгаа юм. Наранд А, В гэдэг хоёр төрлийн туяа байдаг. Нэг нь А туяанаас, нөгөө нь В туяанаас хамгаалдаг гэсэн үг. Ер нь нарны тос арьсыг дээд тал нь 2-4 цаг хамгаалдаг. Тэгэхээр өглөө нүүр будалтандаа нарны тос түрхчихээд өдөржин хамгаална гэж ойлгож болохгүй. Ялангуяа наранд, гэрэлд мэдрэг хүмүүс үүнийг анхаарах хэрэгтэй. Ялангуяа гадаа гарахынхаа өмнө тосоо хэрэглэж арьсаа хамгаалах ёстой.
-Эрэгтэйчүүдийн хувьд тэр болгон нүүрэндээ тос түрхээд байдаггүй. Сүүлийн үеийн залуус харин бага сага хэрэглэх байх. Тос түрхдэггүй хүмүүст ямар арга зохимжтой юм бол?
-Харин ч эрэгтэй хүмүүс нүүрний будалт хийдэггүй болохоор тосоо ойр ойрхон түрхэх илүү боломжтой. Өнгөгүй тос учраас үүнд санаа зовох асуудал байхгүй шүү дээ. Мөн бас шүхэр бариад, малгай өмсөөд явж болно.
-Хүмүүс арьсаа борлуулж байна гээд наранд удаан шардаг л даа. Энэ ер нь зөв үү?
-Энэ чинь арьсаа гэмтээж байгаа бас нэг хэлбэр шүү дээ. Наранд түлэгдсэн арьс цэврүүтээд, улмаар үхэжсэн арьс өөрөө гууждаг. Хүмүүс тэрийг нь хуулаад л суудаг. Хэрэв наранд хэтэрхий шарвал арьс нь цэврүүтэж бүр шүүс гоожино. Тэгэхээр энэ бол ерөөсөө л арьсаа гэмтээж байна л гэсэн үг.
-Тэгвэл нарны харшилтай болохгүйн тулд яах ёстой юм бэ?
-Ер нь тухайн бие махбодын онцлог байж болно. Нарны гэрэлд мэдрэг, эсвэл удамшлын асуудал байж болох юм. Мөн элэгний өөрчлөлттэй хүн гэрэлд мэдрэг болох тохиолдол байдаг. Бас зарим эмийн бодисуудыг хэрэглэхээр арьс гэрэлд мэдрэг болох магадлалтай. Тиймээс гэрэлд мэдрэг болгодог эм зөвлөж байгаа бол тухайн эмч өвчтөнд наранд гарахдаа нарнаас хамгаалах ёстой, наранд аль болох удаан байж болохгүй талаарх зөвлөгөө, зааврыг өгөх шаардлагатай. Дээрээс нь тухайн хүн наранд явсанаас болж арьс улайгаад загатнаад, өрөвсөөд нарны харшлын шинж тэмдэг илэрч байх юм бол шалтгаанаа өөрөө анзаарах ёстой. Мөн наранд аль болох өртөхөөс сэргийлэх хэрэгтэй. Нарны туяанд хүн гэртээ ч, ажил дээрээ ч, байшин дотор ч байсан өртөж болно. Цонхоор нарны туяа тусч байгаа учраас зөвхөн гадаа нарны туяанд өртөнө гэж ойлгох нь өрөөсгөл юм.
-Эмний тухай дурьдаад өнгөрлөө. Ямар эмнээс шалтгаалж гэрэлд мэдрэг болдог юм бол?
-Нэлээд хэдэн төрлийн эмүүд бий. Гэхдээ эм гэхээр хүмүүсийн түгээмэл хэрэглэдэг эм биш л дээ. Жишээ нь, тетрациклиний бүлгийн антибиотекуудыг хэлж болно.
-Нарны туяанаас харшиж байна гэдгээ анх яаж мэдэж болох вэ. Тодорхой ямар шинж тэмдэг илэрдэг бол?
-Нарны туяанд өртөөд харшилж байгаагаа яаж анх мэдэх вэ гэхээр биеийн зөвхөн ил гарч байгаа хэсгүүдэд шинж тэмдэг илэрдэг. Нүүрний төвгөр хэсгүүд болох хамар, хацар, шанаа, дух илүү амархан улайж, өрөвсөх шинж тэмдгүүд илэрч болно. Мөн хүзүү, мөчидийн гадна гадаргуу илүү их наранд өртөмтгий байдаг. Нарны гэрэлд хариу урвал үзүүлж дээрх хэсгүүдэд тууралт гарах, арьс улайх, загатнах шинж илэрч болно. Энэ үед мэргэжлийн эмчид хандаж оношлуулаад зөвлөгөө авах ёстой. Энэ шинж нь дахин дахин давтагдаад олон жил үргэлжлэх юм бол нарнаас шалтгаалсан арьсны архаг өвчин буюу дерматитэкзема /нарнаас шалтгаалсан арьсны экзема/ болно. Энэ үед нарны шалтгаант тууралт нь илүү голомтолж үрэвсэх, арьсны өнгө өөрчлөгдөх, арьс гуужих, хогжруутах зэрэг шинжүүд илэрдэг. Ингээд ирэхээр улирлын чанар хамааралгүй болно гэсэн үг. Ялангуяа нарны харшил нь мэргэжлээс их шалтгаалдаг. Гадаа байнга ажилладаг хүмүүс, малчид, барилгынхан, замынхан, замын цагдаа зэрэг хүмүүс энэ төрлийн харшлыг тусах магадлалтай. Тиймээс нарны харшил нь мэргэжлээс шалтгаалах өвчлөлийн нэг болдог.
-Харшилтай хүмүүст хамар битүүрэх шинж элбэг тохиолддог. Нарны харшилтай хүнд энэ шинж тэмдэг илрэх үү?
-Үгүй, хамар битүүрэх, нус, нулимс гоожих, чих загатнах, найтаалгах нь амьсгалын дээд замын харшлын шинж. Харшил төрүүлэгч нь амьсгалын замын ам юм уу хамраар орж харшил үүсгээд дээрх шинж тэмдгүүдээр илэрдэг. Үүний шалтгаан нь маш олон.
-Нарны харшил, хүйтний харшил хоёр ижил төстэй мэтээр ойлгох хүмүүс байдаг. Илрэх байдал нь ямар ялгаатай байдаг вэ?
-Хүйтний харшил гэдэг нь хүйтэнд мэдрэг болно гэсэн үг, шалтгаан нь хүйтнээс үүдэлтэй. Энэ нь даарах үед, мөн даарч байгаад халуун газар орж ирэх үед харшил нь гардаг. Илрэх байдлаараа энэ хоёр харшил огт өөр. Хүйтний харшил нь “чонон хөрвөс” байдлаар илэрнэ. Чонон хөрвөс гэдэг нь биеэр бэлцрүүтэй тууралт гарч загатнаж, маажихаар томордог. Шумууланд хазуулахаар бэлцрүүтдэгтэй адил гэсэн үг. Гэтэл нарны харшлынх бол далд газар гардаггүй, биеийн ил хэсгээр л биржгэр тууралт гардаг.
-Арьсны өвчин судлалын төвөөс нарны харшлын үед комфидерм болон цайрын исэлтэй тосыг зөвлөдөг юм билээ. Гэвч эдгээр тос нь хүртэл үйлчлэхээ больсон тохиолдолд яах вэ?
-Нарнаас шалтгаалсан харшлын эмчилгээний хувьд гэвэл мэргэжлийн эмчид үзүүлээд мэдрэгшил бууруулах харшлын эсрэг эм ууж болно. Хэсэг газарт нь гармонитой тосон түрхлэг түрхэж болно. Заавал комфидерм гэхгүй, харшлын эсрэг маш олон төрлийн эм байгаа шүү дээ. Хэр зэрэг хурц шинэ байна, хэр зэрэг архаг удаан үргэлжилсэн байна гэдгээс хамаарч тухайн эмч өөрөө эмчилгээний сонголтоо хийж болно. Комфидермийн хувьд бол анитбиотек, гармони, мөөгөнцрийн эсрэг гэсэн гурван найрлагатай. Үүнийг ямар ч төрлийн харшилд хэрэглэж болно. Гэхдээ нэг эмийг удаан хугацааны туршид олон дахин хэрэглээд байхаар мэдээж үйлчилгээ суларна. Дээр нь хэсэг газар гаж нөлөөнүүд илэрч болно. Харин үүнд дур мэдэн эмчилгээ хийхийг хориглоно. Заавал мэргэжлийн эмчид хандаж ямар үе шатандаа явж байна, тухайн моментод ямар эмчилгээ, зөвлөгөө өгөхийг эмч нүдээрээ харж байж л хэлнэ. Түүнээс биш хоёр жилийн өмнө зөвлөсөн эмийг байнга түрхээд байвал үйлчилгээгүй болно. Бас гармонитой тосыг удаан хугацаагаар арьсан дээр замбараагүй хэрэглэвэл гаж нөлөө гарна, хэсэг газрын арьс харлах, хатингарших зэрэг сөрөг үр дагавар гарч эхэлнэ. Ялангуяа хүний нүүрэнд болгоомжтой хэрэглэж болно. Гармонитой тосоо түрхчихээд наранд гарч болохгүй. Тэгэхээр үдээс өмнө бол гадагш гарахгүй бол түрхэж болно.
-Харшилтай хүмүүс хэлдэг л дээ, байж ядтал маш их загатнадаг гэж. Яг тэр үед ямар арга хэмжээ авч тайвшрах боломжтой вэ?
-Тэр үед харшлыг бууруулах, загатнаа намдаах эмүүд ууж болно.
-Та ярилцлагын эхэнд тив, улс, арьсны өнгөнөөс шалтгаалж нарны гэрэлд мэдрэг байдал нь өөр өөр гэж хэлж байсан. Тэгвэл манай орны бүс нутгийн хувьд ялгаа бий юу. Жишээ нь, хот, хөдөөгийн хүмүүст нарны харшлын байдал ямар байдаг вэ?
-Ер нь өндөрлөг газрын иргэд нарны харшил илүү тусах магадлалтай. Тэгэхээр манай баруун аймгийнхны хувьд энэ төрлийн харшилд илүү өртөж, нам дор орших нутгийн хүмүүс харьцангуй бага өртөнө гэж ойлгож болно. Хотын хүмүүсээс илүү малчид байнга гадаа байдаг давтамж нь их байдаг тул харшилд өртөх нь зарим тохиолдолд их байдаг.
Сүүлийн үед хараад байхад, озоны давхаргад цооролт үүссэнээс болж Австрали тивд нарны харшил, арьсны хавдар нэлээд их тохиолдож байгаа. Манайд бол харьцангуй гайгүй, гэхдээ цаг уурын онцлог, наранд өртөх давтамжаас шалтгаалаад нарны харшил бас элбэг тохиолдож байгаа. Гол нь нарнаас хамгаалах аргуудыг, нарнаас хамгаалах тосоо байнга хэрэглэж байхгүй бол харшлаас гадна нарны туяа нь арьсыг нөсөөжүүлж, үрчлээтүүлдэг гэдгийг санах хэрэгтэй.
-Үнэтэй зөвлөгөө мэдээлэл өгч ярилцсан танд баярлалаа.
-Баярлалаа.
