Шүд эрүүл мэнд, гоо сайхны эх үндэс

\”ТОП
ДЕНТ” шүдний
эмнэлгийн их эмч Б.Өнөрцэнгэлтэй ярилцлаа.

– 2008 онд ЭМШУИС-ийн Эрүү нүүр амны тэнхимийг эмч
мэргэжлээр төгссөн.

– 2010 онд ЭМШУИС-ийн Анагаах ухааны магистрын зэрэг
хамгаалсан.

– Эрүү нүүрний мэс заслын резидент эмчээр ажилладаг.

– БНСУ-д шүдний
имплант болоод шүдний согог заслын чиглэлээр хоёр удаа мэргэжил дээшлүүлсэн.

-Шүдний өвчлөл ба цоорхой яагаад үүсдэг
болох талаар яриагаа эхлэх үү?

– Хүний шүд, амны хөндий хамгийн голлох байр суурийг эзэлдэг. Шүд бол хүний
хоол боловсруулах эрхтэний хамгийн анхны зам юм. Шүд хоол тэжээлийг буталж
анхны боловсруулалтыг хийж байдаг. Шүдний өвчлөл үүсэхэд гурван төрлийн хүчин
зүйл нөлөөлдөг. Нэгдүгээрт өнгөр буюу бидний хэрэглэж байгаа хоолны үлдэгдэл
шүдэнд наалдах, хоёрдугаарт өвчин үүсгэгч бактер, гуравдугаарт цаг хугацаа
гэсэн гурван хүчин зүйл нэгдэж байж шүдний цоорол үүсгэдэг.

Анх төрсөн хүүхэд
амандаа ямар нэгэн бактергүй төрдөг. Шүдний цоорлыг үүсгэгч бактер болох
стрептококк мутансыг агуулаагүй төрдөг. Энэ нь амьдралын явцад эцэг эх, ах дүү
нараас сооска аяга халбага, шүлс зэргээр дамжин халдварладаг. Хүүхдийн шүд
ургана, ургасны дараагаар хоол тэжээл идэхээр шүдэнд өнгөр тогтоно. Шүдэнд
наалдсан өнгөрөн дээр аманд байгаа бактериуд очиж суугаад тодорхой хугацааны
дараа цоорол үүсдэг. Эцэг, эхчүүддээ зөвлөхөд шинээр төрсөн хүүхдийнхээ сооска,
халбага, сойз зэргийг бусад хүүхэд болон өөрсөдтэйгээ хольж солихгүй байхыг
зөвлөе. Хүмүүс хүүхдийнхээ хоол тэжээлийг амнаасаа өгөөд байдаг. Энэ бол маш
буруу зүйл юм.

–
Шүдний өвдөлтийн шалтгаан нь юу вэ?

– Шүдний өвдөлт хоёр шалтгаантай. Нэгдүгээрт шүдний цоорол. Шүд цоорсноос
болж шүдийг мэдрэлжүүлж байдаг мэдрэл цочирсноос болж шүд өвддөг. Хоёрдугаарт
шүд цоороогүй байсан ч гэсэн хүний биеийн дархлаа муудаснаас болж шүд
мэдрэмтгий болдог. Үүнээс болоод шүдэнд өвдөлт өгдөг.

-Сүүлийн үед бага
насны хүүх­дүүд шүдний өвчлөлд их өртдөг болж. Өвчлөлийн гол шалтгаан нь юу
байна?

– Энэ нь ерөнхийдөө хүнсний хэрэглээтэй холбоотой. Мөн дээр хэлсэнчлэн амны
хөндийн бактер стрептакокк мутансын халдвараас болж байна. Шүдэнд их наалдамхай
чихэр, чипс, газтай ундаа, янз бүрийн жүүснүүд маш ихээр хэрэглэдэг болсон.
Амьдралынх нь хэвшилд ихээр орсон. Мөн монголчуудын уламжлалт хүнсний хэрэглээ
солигдож байгаа. Сүү, тараг, ааруул зэрэг кальци, эрдэс ихээр агуулсан хоол хүнсний
хэрэглээ багасч түүний оронд нүүрс ус, глюкоз ихээр агуулсан хоол хүнс ихээр
орж ирж байгаа болохоор шүдний өвчлөл ихэссэн. Гэхдээ харьцангуй манай улсад шүдний
эмнэлэг их болсон. Амны хөндийн эрүүл ахуйн талаар мэдээлэл, зөвлөгөө ихээр
тараагдах болсон мөн хүмүүсийн амны хөндийн арчилгаа сайжирсан учир өвчлөл багасч
байгаа.

-Шүд цоорох өвчлөлийг
халдварт өвчинд тооцдог болсон гэж дуулсан юм байна. Энэ талаар?

– Дэлхий дээр хамгийн өргөн, хамгийн өндөр тархсан халдварт өвчин бол
шүдний өвчин юм. Стрептококк мутанс гэдэг бактериар шүдний өвчлөл үүсч
байдаг. Энэ бактер бол анх төрөхдөө хүн авч төрдөггүй бусдаас халдварлах замаар
тархдаг. Тиймээс ДЭМБ-аас шүд цоорох өвчнийг халдварт өвчин гээд
тодорхойлчихсон байгаа.

– Ер нь бид шүдийг өв­чилсөн хойно
ньл эмнэлэгт ханд­даг. Өвдөж эхлэхээс өмнө өвчилснийг нь таньж
мэдэх арга бий юу?­­

– Шүдний өвчнийг мэргэжлийн бус хүмүүс таньж мэдэх боломжгүй. Тодорхой
зовиураар таньж мэдэх боломжтой. Энэ нь юу вэ гэхээр шүд халуун хүйтэн зүйл
идэж уухад мэдрэг болох, чихэрлэг зүйл идэхэд мэдрэг болох, сийгэх, өнгөний
өөрчлөлт зэргээс мэдэж болно. Энгийн эрүүл хүмүүс 6 сард тутамд шүдний эмнэлэгт
үзүүлж шүдний өнгөр болон чулууг цэвэрлүүлээд бүрэн хэмжээний үзлэгт тогтмол
хамрагдаж байх ёстой. Үүнийг тогтмол болгож чадвал шүдний өвчин, шүдний тулгуур
эрхтэний үрэвсэлт өвчнөөс өөрийгөө хамгаалах бүрэн боломжтой.

Мөн жирэмсэн
болон хөхүүл эмэгтэйчүүд, чихрийн шижин өвчинтэй сахарын агууламж өндөр хүмүүс
гурван сар тутамд үзүүлж байх ёстой. Хөхүүл болон жирэмсэн хүмүүсийн цусан дахь
кальци эрдэс бодисын хэмжээ хэвийн үеийнхээс багасдаг. Жирэмсэн үеээс хөхүүл
үед шилжихээр хөхөндөө сүү оруулах гэж нүүрс ус ихээр агуулсан хүнс, печень,
гурилан боов, шар будаа гэх мэт шүдэнд наалдамхай хүнсийг ойр ойрхон давтамжтай
ихээр хэрэглэдэг нь шүдний цоорол үүсэхэд нөлөөлдөг. Тиймээс хөхүүл болон
жирэмсэн эмэгтэйчүүд, чихрийн шижин өвчтэй хүмүүс 3 сард нэг удаа тогтмол
шүдний эмчид үзүүлж байх ёстой.

-\”Шүд эрүүл
бол бие эрүүл” гэсэн үг
байдаг. Шүдний өвчлөл бусад эрхтэнд хэрхэн
нөлөөлдөг бол?

– Шүд өвчилвөл ходоод хоол боловсруулах эрхтэнд муугаар нөлөөлдөг. Хүмүүс
шүдний эмнэлэгт очихоос айгаад зарим нэг ёзоор цоорсон шүдийг \”өвдөөгүй
юм чинь” гээд авахуулахгүйгээр
удаан байлгаад байдаг. Энэ нь маш буруу зүйл юм. Яагаад гэвэл тэрхүү шүдэнд
энгийнийг бодвол 3-4 дахин их бактер агуулагдаж байдаг. Амны хөндийд байгаа
бактериар хамгийн их өвчилдөг эрхтэн бол бөөр. Гүйлсэн булчирхайн үрэвсэл
шүдний бактериар сэдээгдэж байдаг.

– Хорхойтсон шүдээ эмч­лүүлээд,
ломбодуулсны дараа ломбо нь унах, дахиад өвчлөх тохиолдол гардаг. Энэ ямар
учиртай юм бол?

– Ломбо гэдэг нь хүний цоорч өвчилсөн шүдийг буцааж сэргээж байгаа
эмчилгээний арга юм. Ломбодуулсаны дараа ломбыг тодорхой хугацааны дараа
солиулж байх ёстой. Үүний солиулах хугацаа нь араан дээр бол 3-4 жил байдаг.
Ломбо унах нь хэд хэдэн шалтгаантай байдаг. Ломбоны материалаас илүү
хатуулагтай зүйлийг хазаж идэх ломбоо хагалах, эсвэл тухайн хүний маань өөрийнх
нь шүдний хана хангалттай хэмжээний зузаантай биш болохоор хатуу юм идэхээр
хана нь хагарах, эсвэл эмчлэгч эмчийн буруутай үйлдэл алдаанаас болж ломбоо муу
хийснээс ломбо унах тохиолдол гардаг.

Харин дахин өвчлөх нь тухайн хүний амны
хөндийн ариун цэвэр муу сахиж байгаагаас болдог. Ломбо шүд хоёрын завсраар
дахиж шүд цоорох нь бий. Энэ бол тухайн хүн амны хөндийгөө муу арчилсанаас болж
байгаа хэрэг юм.

– Манайхан ихэнх тохиол­долд шүдээ
цоорохоор ава­хуулчихдаг. Үүнээс болж шүднүүдийн хооронд зай гарч, гажиг
үүсдэг. Энэ тохиолдолд яах ёстой вэ?

– Шдний эмч нар бид тухайн хүнийг шүдтэй нь үлдээхийн тулд авахаасаа
илүүтэйгээр эмчлэхийг зорин ажилладаг. Ямар нэгэн шалтгаанаас болж тухайн хүн
өөрийн хүсэлтээр шүдээ авахуулж байдаг л даа. Ерөнхийдөө шүд авах хэд хэдэн
заалтууд байдаг. Шүд авахуулсаны дараа шүд хооронд зай үүсдэг. Энэ тохиолдолд
маш түргэн хугацаанд хиймэл шүдэлбэрийг сонгох хэрэгтэй. Ямар шүдийг сонгох нь
тухайн хүний сонголт юм.

Хиймэл шүдийг дотор нь авагддаг, авагддаггүй гэж хоёр
ангилдаг. Авагддаг шүдэнд ягаан буйлтай хуванцар тагнайтай, ган тагнайтай шүд,
уян тагнайтай шүдэлбэр гэх зэрэг олон төрөл байдаг. Шүд тогтоох аргаасаа
шалтгаалж авагддаггүй шүд гэж байна. Авагдаггүй дотроо гүүрэлсэн шүдэлбэр,
имплант гэж байдаг. Энэ нь мэдээж хийгдэж
байгаа арга, тогтоогдож байгаа байдлаасаа болж үнийн хувьд харьцангуй өөр өөр
байдаг.

-Имплант эмчилгээ гэж юу вэ? ­­

-Имплант эмчилгээ нь хүний биед тусгай металлаар хийсэн төмөр биетийг эрүү
болон хоншоорын ясанд суулгах замаар зажлах болон бусад үйлийг сэргээж байгаа
арга юм. Ихэвчлэн титанаар хийсэн төмрийг суулгадаг. Имплант нь өөрөө хүний
ясан дотор сууж байгаа суулгац, ясыг гадна талаар нь цөгцтэй холбох холбогч,
цөгц гэсэн гурван төрлийн зүйлээс бүтдэг. Тэрхүү суулгацыг маш олон үйлдвэр
үйлдвэрлэдэг болсон. Америкийн хэд хэдэн том компаниуд, Герман, Солонгосын
компаниуд өндөр хэмжээний чанартай суулгацыг үйлдвэрлэх болсон.

-Хүмүүс имплант эмчилгээг хийлгэхээс маш их айдаг?

-Имплант
эмчилгээ бол тийм ч аймар зүйл биш. Шүд авахуулсанаас хойш хэсэг хугацааны
дараа шүдийг тулан тогтоож барьж байсан эрүү болоод хоншоорын яс маань
шимэгдээд багасчихдаг. Үүнийг багасахаас өмнө имплант эмчилгээг сонгох
хэрэгтэй. Имплант хийх нь тийм хүнд хэцүү ажил биш. Имплант эмчилгээ нь бид
шүдээ авахуулахдаа мэдээ алдуулалт хийлгээд шүдээ авахуулаад буйлаа хаадаг. Яг
үүний эсрэг үйлдэл юм. Буйлаа нээгээд имплантаа суулгаж байгаа арга юм. Тухайн
өвчтөн эмчийн өгсөн зааврыг ягштал биелүүлэх юм бол энэнд ямар ч хүндрэл
асуудал байхгүй ээ.

Манайх Солонгос улсын маш сайн чанарын имплант хэрэглэж
байгаа. Имплант эмчилгээг бүх насныхан хийлгэж болно. Бүх төрлийн шүдийг хийж
болно, гоо сайхан маш сайн сэргэдэг. Хүмүүс имплантын хугацааг маш их асуудаг.
Имплант 20 жил асуудалгүй байвал хангалттай үзүүлэлт юм. Шүд авахуулсан хүмүүс
хэсэг хугацааны дараа имплант хийлгэж болно. Шүдийг авахуулсаны дараа шууд
имплант хийлгэж бас болно.

– Шүд
өвчлөх нь тухайн хүний идэж ууж байгаа хүнснээс ихээхэн шалтгаалдаг. Тэгэхээр
шүдэнд халтай болон ээлтэй хүнсний талаар ярих нь зүйтэй байх?

– Шүд бидний идэж ууж байгаа зүйлсээс бүрэн хамаарна. Шүдэнд халтай зүйл
бол чихэр идэж болохгүй. Чихэр гэдэг бол тэр чигээрээ нүүрс ус байдаг. Нүүрс ус
орсон бүтээгдэхүүн бага л хэрэглэх юм бол шүдний цоорол бага үүсэх нь ээ гэж
үздэг. Шүдэнд халтай гэх юм бол чихэр, печень, хийжүүлсэн ундаанууд жүүснүүд
маш их халтай. Сүү тараг кальци ихээр агуулсан зүйлийг хэрэглэх нь шүдэнд
ээлтэй. Амттанд дургүй хүн гэж байдаггүй. Тэгэхээр хүүхдүүд маань амттан маш их
иддэг учир амттан идсэний дараа хүүхдийнхээ шүдийг заавал угааж байх хэрэгтэй. Шүдийг
нь байнга угаалгаад байж чадахгүй бол чихэр идсэнийх нь дараа амыг нь усаар
зайлуулж байх хэрэгтэй. Энэ бол эрсдэлийг хэд хэд дахин багасгаж байдаг.

– Хүмүүс шүдний эмнэлэгт очоод шүдээ
авахуулаад л болчихно гэж боддог. Гэтэл эмч сувгийн эмчилгээ хийлгэх
шаардлагатай гэдэг. Сувгийн эмчилгээ гэж юу вэ?

– Энгийнээр тайлбарлахад шүдний ёзоор гэдэг нь хүний шүдийг тулан тогтоож
байдаг зүйл юм. Ёзоорон дотор хүний шүдийг тэжээж байдаг цус болоод мэдрэл
тунгалгийн судаснаас бүрдсэн зөөлөн эд шүдний хөндий /суваг/ зайнд оршиж
байдаг. Үүгээр шүд тэжээл авч, мэдрэлжиж байдаг. Шүдний цөгцний гүнд байрлаж
байдаг суваг буюу мэдрэлд шүдний цоорол үүсэх, эсвэл бусад гэмтлийн шалтгаанаар
халдвар ордог. Халдвар орчихсон мэдрэлийг нь тасалж аваад мэдрэл байсан хоосон
зайд ломбо тавихыг л сувгийн эмчилгээ гээд байгаа юм.

–
Сувгийн эмчилгээ хийх шаардлагатайг яаж мэдэх вэ?

– Шүд хүйтэнд маш их мэдрэг болдог. Орой унтахын өмнө ямар нэгэн цочрол
өгөөгүй байхад өөрөө аяндаа өвддөг, юм зажлахад шүд ерөнхий массаараа хөндүүр орох
зэрэг шинж тэмдгүүд сувгийн эмчилгээ хийлгэх шаардлагатайг илтгэдэг. Сувгийн
эмчилгээ хийлгэхэд өвдөлт байхгүй.

– Шүдний эрдэсжилт алдагдахаар шүд цоорч
өвчилдөг байх л даа. Тэгвэл шүдний эрдэсжилт яагаад алдагддаг вэ?

– Хүний амны хөндий нь химийн хэллэгээр ярих юм бол сул шүлтлэг орчинтой
байдаг. Тэгээд гаднаас хүнсний бүтээгдэхүүн нүүрс ус өнгөр орж ирэнгүүт хүний амны
орчинг хүчиллэг чанар руу шилжүүлээд байдаг. Хүчиллэг чанар ру шилжихээр хүний
шүдний пааланд сууж байгаа эрдэс бодис хүчилд уусаад эрдэс нь алдагдаад байдаг.
Ингэхээрээ шүд өвчлөмтгий болж, амархан цоорно халуун хүйтэн мэдэрдэг болно.

– Зарим эцэг, эхчүүд 2- 3 настай хүүхэд
сойз хэрэглэж чадахгүй. Цэцэрлэгт нь хүртэл оо, сойз өгөөд хэрэг байна уу гэсэн
хандлагатай байдаг. Ер нь хүүхдийг хэдэн наснаас нь эхлээд шүдийг нь арчлах
ёстой юм бэ?

– Сүүн шүд ургаж байх үеийн эрүүний хэмжээ байнгын шүд ургаж байх үеийн
эрүүний хэмжээ өөр байдаг. Яагаад вэ гэвэл сүүн шүд байнгын шүднээс жижиг
байдаг. Хүүхдийн сүүн шүд байнгын шүдээр солигдох тэр үед зарим хүүхдийн эрүү
болоод хоншоорын яс шүднийхээ ургалтыг гүйцээгүйгээс болоод шүд ургах зайгүй
учир давхар шүд ургадаг. Энэ үед мэргэжлийн эмчээс яаралтай зөвлөгөө авах
хэрэгтэй.

-Манай сэтгүүлийн уламжлалт асуулт байдаг юм л даа. Манай
уншигчдад \”Эрүүл амьдрах жор” хэлж өгөөч.

Хаяг: 19-р хороолол үйлчилгээний төвийн чанх баруун талд 15-р
сургуулийн хажуу талд Хийморь-19 байрны 1 давхарт \”TOP
DENT” шүдний эмнэлэг.

УТАС: 99996674, 88111990, 76013535

Эх сурвалж: \”Эрүүл амьдрах жор\” сэтгүүл