Цэцэрлэгийн цахим бүртгэл энэ сарын 25-наас эхлээд байгаа билээ. Энэ жилийн хувьд анх удаа 2-5 насны хүүхдийг цахимаар бүртгэж байна. Тиймээс зарим иргэдэд ойлгомжгүй асуудал цөөнгүй гарч, түүнчлэн мэдээллээр хомс байгаа нь дүүргүүдийн Боловсролын хэлтсүүд болон нийслэлийн Боловсролын газарт ирж байгаа ачааллаас харж болох юм. Үүнтэй холбогдуулан тодорхой мэдээлэл авахаар нийслэлийн Боловсролын газрын Сургуулийн өмнөх бага боловсролын багшийн хөгжил хариуцсан мэргэжилтэн Б.Мөнхзаяатай ярилцлаа.
-Цэцэрлэгийн цахим бүртгэл хэдэн хувьтай үргэлжилж байна вэ?
-Цахим бүртгэл долдугаар сарын 25-ны өдөр эхэлсэн. Тухайн өдрийн байдлаар шинээр буюу үргэлжлүүлэн суралцаж буй нийт 31354 хүүхэд цахим бүртгэлд бүртгүүлсэн байгаа юм. Үүнээс хойш 26-ны өдөр гэхэд 7386 болж энэ тоо буурсаар өчигдрийн байдлаар 2990 хүүхэд бүртгүүлсэн байх жишээтэй байна. Нийт 45 мянган хүүхэд бүртгүүлсэн нь нийслэлд хамрагдвал зохих хүүхдийн 45 хувь нь болж байгаа юм.
-Иргэдийн зүгээс бүртгэлтэй холбоотойгоор хамгийн их хандаж байгаа ямар асуудал байна вэ. Тухайн асуудал нь юунаас үүдэлтэй вэ гэдэг талаар тайлбарлаж өгөхгүй юу?
-Бүртгэлийн эхний өдөр маш олон төрлийн асуудлаар хандаж байсан. Харин өнөөдрийн байдлаар ихэвчлэн асуудаг асуултуудын нэг бол иргэдийн шилжилт хөдөлгөөнтэй холбоотой байна. Бид шилжилт хийлгэсэн боловч хуучин хаяг дээрээ гарч ирээд байна, эсвэл хуучин явж байсан цэцэрлэг нь гарч ирээд байна гэсэн асуудлууд их байна. Тэгэхээр энэ асуудлын тухайд бол Улсын бүртгэл, оюуны өмчийн газраас Мэдээлэл, технологийн газар засвар, өөрчлөлтийг /update/ байнга хийгээд явж байгаа. Энэ тохиолдолд иргэд нэг хоногийн дараа дахин бүртгэлийн системдээ хандах хэрэгтэй. Манай иргэд дөнгөж шилжилт хөдөлгөөн хийлгэсэн даруйдаа бүртгүүлэх гэж оролдоод болохгүй байна гэдэг. Тодорхой хугацааны дараа шинэчлэгдэнэ гэдгийг анхаарах хэрэгтэй байгаа юм.
Мөн “Би шилжиж ирчихээд байхад хүүхдийн маань цэцэрлэгийн оноолт нь болохгүй байна” гэдэг. Энэ нь өөрсдөө шилжсэн ч хүүхдийн шилжүүлэг хийгдээгүй, эсвэл шинэ хороондоо шилжиж ирсэн боловч хуучин хорооноосоо хасалт хийлгээгүй байна гэсэн үг. Зарим тохиолдолд хүүхэд нь шинэ хаяг дээрээ төрөөд, ээж нь хуучин хаяг дээр байж байтал ээж шилжингүүт хүүхэд ээжийнхээ хуучин хаяг дээр үлдчихдэг. Энэ бол иргэний бүртгэлтэй холбоотой асуудал.
Бас нэг хандаж байгаа асуудал бол “Хяналтын тоо нь “0” гэж гараад байна, бүртгүүлэх боломжгүй байна, яах вэ?” гэдэг. Тэгэхээр энэ нь тухайн цэцэрлэгт элсэлт авахгүй, орон тоо байхгүй гэсэн үг. Хяналтын тоо гэдэг нь элсэлт авах хүүхдийн тоо юм. 2 настай орсон хүүхдүүд дээшээ дэвшээд явчихаж байгаа болохоор зарим цэцэрлэг багтаамж, хүчин чадлаасаа шалтгаалаад нэмж хүүхэд бүртгэхгүй. Энэ асуулт өдөрт 30-40 дуудлагыг эзэлж байна. Ер нь цахим бүртгэл гэхээр бүх хүүхдийг бүгдийг нь бүртгэнэ гэж ойлгож болохгүй.
-Нэг айлын хоёр хүүхдийн нэг нь бүртгүүлээд, нөгөө нь бүртгүүлж болохгүй байна гэсэн хүмүүс байсан. Энэ ямар учир шалтгаантай байж болох уу?
-2 настай хүүхдийн бүртгэл бол бүртгүүлж болохгүй байна гэсэн ойлголт байхгүй. Учир нь 2 настай хүүхдүүдийг бүгдийг нь бүртгэж байгаа. Гэтэл нөгөө хүүхэд нь 4 настай байлаа гэхэд орон тоогүй байж болох юм. Магадгүй элсэлтийн тоо нь “0” гэж гараагүй бол янз бүрийн шалтгаантай байж болно. Миний харж байгаагаар зарим хүүхэд ээжийнхээ, зарим нь аавынхаа хаягтай байлаа гэхэд ээж нь орон нутгийн харьяалалтай бол тэр хүүхэд яагаад ч бүртгүүлэх боломжгүй.
Чи цэцэрлэгт яваагүй юм чинь чамайг сургуульд оруулахгүй гэсэн асуудал байхгүй
-Хэрэв 5 настай хүүхэд бүртгэлд хамрагдах боломжгүй, орон тоогүй үлдсэн тохиолдолд ирэх жил нь Ерөнхий боловсролын сургуульд ороход ямар нэгэн асуудал үүсэхгүй биз дээ. Хүмүүс энэ талаар нэлээд санаа зовж байгаа хандлага ажиглагдсан?
-Сургуулийн өмнөх насны буюу 5 настай хүүхдүүдийг СӨБ-д болж өгвөл заавал хамруулах бодлогыг барьж байгаа. Чингэлтэй дүүрэг гэхэд энэ асуудлыг шийдвэрлэхдээ нэмэлт бүлгүүдийг бариад тэндээ 5 настай хүүхдүүдийг элсүүлэх зэргээр дүүрэг дүүрэгтээ шийдэж ажиллахыг хичээж байна. Гэвч 5 настай хүүхдийг 100 хувь хамруулж чадаж байна уу гэвэл үгүй, 85-90 хувьтай байна. Тэгэхээр 10-15 хувь нь хамрагдаж чадахгүй үлдэж байна гэсэн үг.
Заавал эзэмших боловсрол бол манайд Ерөнхий боловсрол л байгаа. Сургуулийн өмнөх боловсрол бол заавал эзэмших албагүй. Чи цэцэрлэгт яваагүй юм чинь чамайг сургуульд оруулахгүй гэсэн асуудал байхгүй.
-Энэ жил засварт орж байгаа цэцэрлэгүүдийн хүүхдүүдийн асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэж байгаа вэ?
-Жишээ нь, СХД-ийн 55 дугаар цэцэрлэг гэхэд өргөтгөл нь үлдээд үндсэн барилгыг нь буулгаж байгаа. Үндсэн барилгын хүүхдүүдийг тойргийнхоо, ойролцоох 79 юм уу, 90 дүгээр цэцэрлэгт шилжүүлж байгаа. 2 настай шинэ хүүхдүүдийг 79 дүгээр цэцэрлэгт хуваарилна. Мөн ЧД-ийн 33 дугаар цэцэрлэгийн барилга нь буулж байгаа. Тэгэхээр шинэ, хуучин бүх хүүхдүүдийг нь 39 юм уу, 5 дугаар цэцэрлэгт шилжүүлж хуваарилна. БЗД-ийн 3 дугаар цэцэрлэгийн тухайд бол дүүргийн хөрөнгө оруулалтаар барилгыг шинэчлэх ажил хийгдэж байгаа. Ойролцоо шилжүүлэх цэцэрлэг байхгүй. Ийм цэцэрлэг нийслэлийн хэмжээнд нэг л байна.
-Нэг бүлгийн хүүхдийн тоог хэдээр тогтоосон байгаа вэ?
-Энэ бол тодорхой дүрэмтэй. Дүрмийн дагуу 2 настай хүүхдийн бүлэг 20, 2-оос дээш настай хүүхдийнхийг 25-аар тогтоосон байдаг. Гэтэл бодит байдал дээр бүлэг дүүргэлт нийслэлийн хэмжээнд 45 хүүхэдтэй байна.
Хүүхдийг элсүүлэх, чөлөөлөх гэх мэт шийдвэр гаргах эрх нь цэцэрлэгийн эрхлэгч нарт байдаг
-Цэцэрлэгийн насны хүүхэдтэй, цэцэрлэгт хүүхэд нь явдаг эцэг эхчүүд, иргэд ярихдаа бодит байдал дээр нэг ангид 60-80 хүүхэд байдаг гэдэг. Энэ талаар тайлбар өгөх үү?
-Тэр бол нийслэлийн төрийн ба төрийн бус өмчийн цэцэрлэгийн дундаж. Төрийн бус өмчийн цэцэрлэгт бол 20-25 байгаа. Төрийн өмчийн цэцэрлэгт болохоор зарим тохиолдолд 60, 60-аас дээш тоонд хүрсэн байгаа. Үнэхээр энэ хүүхдийг хамруулахгүй бол болохгүй гэдэг байдлаар авах, түүнчлэн нэгдүгээр сар гэхэд хүүхдийн тоо цөөрөх тохиолдол байдаг учраас хүүхэд авдаг.
-Элсэн сургах бүрэн эрх цэцэрлэгийн эрхлэгчид байдаг. Энэ эрхийнх нь хүрээнд авлигын асуудал ч багагүй сөхөгддөг. Хичээлийн жил дөнгөж эхлэх үед 300 мянган төгрөгөөр хүүхэд авдаг бол энэ нь аажимдаа 500-600 болж өсдөг тухай иргэд жил болгон ярьж байгаа. Энэ асуудлаар хүмүүс танайд ханддаг уу?
-СӨБ-ийн хуулинд хүүхдийг элсүүлэх, чөлөөлөх гэх мэт шийдвэр гаргах эрх нь цэцэрлэгийн эрхлэгч нарт байдаг. Энэ төрлийн асуудлаар манайд хандаж байлаа гэхэд үүн дээр Мэргэжлийн хяналт, Авлигатай тэмцэх газартай хамтарсан ажлын хэсгийг гаргаад хяналт шалгалт хийх байх. Манай боловсролын газар бол зөвлөн туслах чиг үүрэгтэй байгууллага болохоор энэ талаар тодорхой мэдээлэл өгч чадахгүй.
Сул ортой хувийн цэцэрлэгт хүүхэд нэмэлтээр элсүүлэх ажил үргэлжилж байгаа
-Манайд угаас цэцэрлэгийн хүрэлцээ хангалтгүй байгаа. Тиймээс хувийн цэцэрлэгүүдтэй төрөөс хамтран ажиллаж эхэлсэн байгаа. Өөрөөр хэлбэл, төр зардлыг нь даагаад төрийн бус өмчийн цэцэрлэгт нэмэлт элсэлт авч байсан. Энэ ажил энэ жил үргэлжлэх үү?
-Төрийн өмчийн цэцэрлэгт хамрагдаж чадахгүй үлдсэн хүүхдүүдийг ашиглагдахгүй сул ортой цэцэрлэгт нэмэлтээр элсүүлэх ажил үргэлжилж байгаа. Анх 1 тэрбум 423 сая төгрөгийг улсын төсвөөс гаргаад нийслэлийн хэмжээнд нийт 3087 хүүхдийг 116 цэцэрлэгт хамруулсан. Энэ квот жил болгон хадгалагдаад явж байна. Дээрх санхүүжилт бол цэцэрлэгүүдэд хоолны мөнгө, хувьсах зардал болдог. Энэ ажил үргэлжилж байгаа.
-Хувийн цэцэрлэгүүдэд хэзээ бүртгүүлэх боломжтой вэ?
-Цахим бүртгэлийн дараа элсэлтээ авдаг. Есдүгээр сарын 15-н гэхэд нийслэлийн Боловсролын газарт статистик мэдээгээ өгдөг юм. Тэгэхээр түүнээс өмнө буюу наймдугаар сарын сүүлч, есдүгээр сарын эхэн гэхэд элсэлтээ авдаг.
-Төрийн бус өмчийн нэг цэцэрлэг улсаас мөнгө орж ирээгүй болохоор бид дараа жил нэмэлт элсэлт авахгүй гэсэн тайлбарыг хэлж байсан. Ийм асуудал гарсан уу?
-Тийм асуудал байхгүй. Тухайн цэцэрлэг хүүхэд авч л байгаа бол мөнгийг нь тогтмол олгоод явдаг.
-Хувийн цэцэрлэгт хүүхэд элсүүлэхэд ямар нэгэн шалгууртай юу?
-Байхгүй, тухайн хорооны хүүхэд л байвал элсэж болно. Хамран сургах тойрогтоо л амьдардаг бол очоод бүртгүүлж болно. Нийслэлийн Засаг даргын А/20 тоот захирамжид төрийн бус өмчийн цэцэрлэгүүдийн мэдээлэл байгаа. /Захирамжийг ЭНДЭЭС үзнэ үү./
-Цахим бүртгэлд бүртгүүлсэн хүүхэд сонгон шалгаруулалтаар цэцэрлэгт орсон эсэхийг яаж мэдэх вэ?
-Наймдугаар сарын 24-нд нийслэл даяар цахим элсэлт явагдана. Тэгэхээр цэцэрлэгийн эрхлэгч өөрөө кноп дарах тул тухайн цэцэрлэг дээр очоод ажиглаж болно. Утсан дээр тэнцсэн гэсэн мэдээлэл ирнэ. Мөн бүртгүүлсэн бүртгэлийн дугаараараа шалгаж ч болно. Ер нь цэцэрлэг бүр тэнцсэн хүүхдүүдийн жагсаалтыг гаргаад үүдэндээ байршуулчихна.
