Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга 2017 оны арванхоёрдугаар сард АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трампад захидал илгээж, үүндээ хоёр орны эдийн засгийн харилцаа, хөрөнгө оруулалт, визний асуудал зэргийг дурдсан юм. Үүнтэй холбоотойгоор АНУ-ын Конгрессын нэр бүхий гишүүд 2018 оны долдугаар сарын 26-ны өдөр “Гуравдагч хөршийн худалдааны хууль”-ийг хэлэлцүүлэхээр Конгресст өргөн барьжээ. Тэгэхээр гадаад зах зээлээ АНУ-аар өргөжүүлэх бидний асуудлыг тэд дэмжиж байгаагийн илрэл тодоос тод харагдаж эхэллээ.
Монголын ерөнхийлөгч Х.Баттулга бичсэн захидалдаа “Өнөөгийн нөхцөлд хоёр орны эдийн засгийн харилцаа хангалттай хэмжээнд бус байна. Манай гадаад худалдаанд америкийн эзлэх хувь хоёр хувьд ч хүрэхгүй байгаа юм. 1990 оноос хойш АНУ-аас Монголд 300 гаруйхан сая долларын л хөрөнгө оруулалт хийгдсэн нь цаашид үүнийг сайжруулах боломж байгааг илтгэж байна. Монголыг “ардчиллын баян бүрд”, “ардчиллын үлгэр жишээ” гэх мэтээр хөөргөх нь эдийн засгийн хөгжилд дорвитой нэмэр болохгүй байна. Өнөөдрийг хүртэл хоёр орны эдийн засгийн харилцаа хангалтгүй түвшинд байж ирсэнд эрс өөрчлөлт гаргаж, хөгжлийн санхүүжилтийн шинэлэг арга замуудыг ашиглан Монгол Улсыг эдийн засгийн аюулгүй байдлаа бэхжүүлэхэд Таныг тусалж чадна гэж бид найдаж байна. Монголд үйлдвэрлэсэн оёмол, сүлжмэл хувцсыг одоогийн байгаа худалдааны системийн хүрээнд АНУ-ын зах зээлд татваргүйгээр экспортлох боломжийг бидэнд олгоно уу хэмээн танаас хүсэж байна. Манай хоёр орны иргэд хоорондоо чөлөөтэй зорчих нь бидний харилцааг цаашид хөгжүүлэх онцгой чухал ач холбогдолтой тул Монгол Улсын иргэд Америкт түр хугацаагаар зорчиход визний шаардлагаас чөлөөлж өгөхийг Танаас хүсэж байна. Мөн Таныг Америкийн компаниудыг Монголд хөрөнгө оруулах, улс төрийн тогтвортой байдлыг эдийн засгийн өсөлтөөр хангахад нь манай улсад дэмжлэг үзүүлнэ хэмээн найдаж байна.” зэрэг хүсэлтүүдийг уламжилсан юм. Хүсэл найдвар биеллээ олвол ам.долларын мөнгөн урсгал Монгол руу чиглэх таатай боломж бүрдэнэ. Үүнийг бид ч дэмжиж байна.
Тэгвэл захидлын хариуд АНУ-ын ерөнхийлөгч Доналд Трамп хоёр орны эдийн засгийн харилцаа бололцоогоо бүрэн ашиглаж чадахгүй байна гээд худалдаа, хөрөнгө оруулалтаа шударга, харилцан ашигтай хэлбэрээр өргөжүүлэх арга замыг эрэлхийлэхдээ таатай байх болно гэдгээ дурджээ. Ингэхдээ АНУ-ын Хилийн чанад дахь хувийн хөрөнгө оруулалтын корпораци зэрэг худалдаа, хөрөнгө оруулалтын байгууллагууд Монгол Улстай ялангуяа хөдөө аж ахуй, сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт бизнесийн харилцааг өргөжүүлэх сонирхолтой байгаа гэжээ. Мөн удахгүй хэрэгжих Мянганы сорилтын корпорацийн компакт гэрээ Улаанбаатарт эдийн засгийн өсөлтийг бий болгоно гэж үзэж байгаа юм байна. Дээр дурдсанчлан Трамп ХАА-н салбарт Монгол Улстай бизнесийн харилцаагаа хөгжүүлэх сонирхол нь бидэнд боломж нээлттэй байгааг харуулж байгаа юм. Гол нь нөхцөл, шаардлага ямар байдлаар батлагдах вэ гэдэг нь анхаарал татаж байна.
Манай улс тус корпорацаас анхны Компакт гэрээний хүрээнд 285 сая ам.долларын тусламжийг авч дэд бүтэц, нийгмийн чухал салбарын төсөл хөтөлбөрийг хэрэгжүүлсэн. Тодруулбал, энхний гэрээний хүрээнд Салхитын салхин цахилгаан станц, Чойр хот дахь МСҮТ, Төв аймаг дахь Хот орчмын бэлчээрийн төсөл, Чойр-Сайншандын автозам болон Шастины нэрэмжит 3-р эмнэлэгийн барилгууд багтаж байгаа юм. Илүү нийгмийн шинж чанартай төсөл хөтөлбөрийг санхүүжүүлсэн.
Хоёр дахь компакт гэрээний хүрээнд Монгол Улсын нийгэм эдийн засагт чухал нөлөө үзүүлэх 2-3 салбарыг сонгож санхүүжилт хийхээр төлөвлөж байгаа юм. Гэрээг боловсруулж дууссаны дараа албан ёсоор гэрээг үзэглэнэ. Үүний дараагаар гэрээний хүрээнд сонгосон төслүүдэд санхүүжилт олгох ажил таван жил үргэлжлэх юм.
Тэгэхээр “Гуравдагч хөршийн худалдааны хууль” болон Мянганы сорилтын корпорацитай хэрэгжүүлэх гэрээт төслүүд Монголын эдийн засагт багагүй нэмэр болохуйц дүр зураг харагдаж байгаа юм. Гагцхүү цөөнхийн ашиг сонирхолд нирвэгдэлгүй үлдэж чадвал гэдгийг энд цохон тэмдэглэх нь зүйтэй.
АНУ-ын хоёр голлох Ардчилсан нам болон Бүгд найрамдах намын төлөөлөл Конгрессын гишүүд Тэд Йохо, Дайна Тайтус, Дон Янг, Марк Медоус, Брайан Фитцпатрик, Элиз Стефаник, Жаред Полис, Дэвид Прайс, Виллиам Кийтинг, Двайт Эванс нар нь Монгол Улсыг дэмжигч Америкийн улс төрийн дэмжлэгийг илтгэн харууллаа гэж манай төрийн тэргүүний зүгээс үзэж байна. Түүнчлэн уг хуулийг Конгрессын Төлөөлөгчдийн болон Сенатын Танхим дэмжин батална гэдэгт ихэд найдан хүлээсээр байгаа аж.
Ерөнхийлөгчийн Тамгын газраас гаргасан мэдээлэлд “Монгол-Америкийн харилцааг цаашид улам бүр эрчимжүүлэхэд чухал ач холбогдол бүхий уг хуулийн төсөл нь хоёр улсын хамтын ажиллагаа, Монгол Улсын эдийн засгийн аюулгүй байдал болон ардчиллыг бэхжүүлж буйн илрэл болох юм. Хэдийгээр Монгол Улсын газар нутаг ОХУ, БНХАУ-тай хиллэдэг боловч бид АНУ-ыг “гуравдагч хөрш” хэмээн үздэг.” гэдгээ илэрхийлэв.
/АНУ-ын Конгрессын зарим гишүүдийн өргөн бариад буй хуулийн төслийг ЭНДЭЭС үзнэ үү./
2012 онд хоёр улс нийт 707 сая ам. долларын худалдаа хийж шинэ амжилтыг тогтоож байсан бол 2017 онд Монгол Улс тус улс руу ердөө 9.4 сая ам.долларын экспорт хийж, 82.2 сая ам.долларын бараа бүтээгдэхүүнийг импортолжээ. Энэ нь АНУ-ын импорт, Монгол Улсын экспортыг нэмэгдүүлэх өргөн боломж байгааг харуулж байгаа юм.
Ямааны ноолуурын экспорт Монгол Улсын эдийн засагт зайлшгүй чухал үүрэгтэй билээ. Монгол Улсын хүн амын гуравны нэгээс илүү хувь нь мал аж ахуйн салбарт ажиллаж, олонх нь ноолуураас орлогоо бүрдүүлж байна. Монгол Улсын экспортын дийлэнхийг уул уурхайн салбар бүрдүүлдэг бөгөөд дараа нь хөдөө аж ахуйн салбар ордог. Үүн дотроо голлох экспорт нь ноолуур.
2017 онд Монгол Улс нийт 9400 тонн түүхий ноолуур буюу дэлхийн зах зээлийн 50 орчим хувийг бэлтгэсний ердөө 1100 орчим тонныг дотооддоо боловсруулан эцсийн бүтээгдэхүүн хийж, үлдсэн 8300 тонн ноолуурын дийлэнхийг нэмүү өртөг шингээлгүйгээр түүхийгээр нь БНХАУ руу экспортложээ. АНУ ноолууран бүтээгдэхүүнийхээ ихэнхийг БНХАУ-аас худалдан авдаг. Монголд үйлдвэрлэсэн оёмол, сүлжмэл бүтээгдэхүүнийг АНУ-д татваргүй экспортлох боломжийг олгосноор хоёр улсын худалдааг нэмэгдүүлэх, Монгол Улсын экспорт нэг улс, нэг салбарын бүтээгдэхүүнээс хамаарах хамаарлыг багасгах нөхцөл бүрдэнэ. Ингэснээр Монгол Улсын хувьд эдийн засагт уул уурхайн бус экспортыг нэмэгдүүлэх боломжийг бий болгож тогтвортой өсөлтийг хангана гэж үзэж байна.
