Манай нийгэмд хувиараа худалдаа наймаа эрхэлж байгаа иргэдийн дунд “Өдрийн зээл” гэдэг нэр томьёо бий болоод байгаа билээ. Өөрөөр хэлэхийн бол мөнгө хүүлэгчдээс мөнгө зээлж аваад өдөр өдөртөө төлж явахыг хэлж байгаа. Ингэж өдрийн зээл авчхаад эргүүлэн төлж чадахгүй хохирсон иргэдийн тоо хэд дахин нэмэгдэж байгаа гэх мэдээлэл байна. Авсан зээлээ өдөр бүр эргүүлэн өгч чадахгүй байгаагаас болж хүүгийн хүү бодогдож их хэмжээний өрөнд орох тохиолдол ч цөөнгүй байгаа аж. Мөнгө хүүлэгчид буюу нэг өдрийн зээл олгогчид жижиг, дунд бизнес эрхлэгчид буюу худалдааны төвд лангуу түрээсэлдэг хүмүүсийг ихэвчлэн сонгож зээлээ өгдөг. Гэхдээ сүүлийн үед хөдөө орон нутагт дэлгүүр ажиллуулдаг хүмүүст мөнгө зээлдэг болжээ. Өөрөөр хэлбэл, өдөр болгон бэлэн мөнгөний орлоготой хүн бүр нэг өдрийн зээл авах боломжтой байдаг юм байна.
Тухайлбал, “Хархорин”, “Нарантуул” Бөмбөгөр худалдааны төвийн зэрэг томоохон худалдааны төвд хувиараа бизнес эрхэлж байгаа иргэд мөнгө хүүлэгчдээс өдрийн зээл авах нь их байна. Тэд 10-12 хувийн хүүтэй зээлийг 22 хоногийн хугацаатай авдаг гэнэ. Хамгийн гол нь өдөр бүр олсон орлогоосоо тодорхой хувийг өгдөг. Тухайлбал, сая төгрөг зээлсэн бол өдөр бүр 50 мянган төгрөг төлөх жишээтэй. Харин төлж чадахгүй бол нэг нугалж төлөх аман гэрээ байгуулдаг гэнэ. Худалдаа наймаа эрхлэгчид тухайн өдөрт олж байгаа ашгаасаа шалтгаалаад зарим өдрийн зээлээ төлж чадахгүй байсаар маш их өрөнд ордох тохиолдол ч байдаг гэж байв. Мөн зараар иргэдэд мөнгө зээлж байна гэдгийг эх сурвалжууд хэлж байна.
Банкны зээл уян хатан биш учраас хувь хүмүүс хүүтэй мөнгө зээллэж эхэлсэн
Нарантуул худалдааны төвд худалдаа эрхлэгч Х-тэй уулзаж зарим зүйлийг тодрууллаа.
-Хувиар наймаа эрхэлж байгаа хүмүүс өдрийн зээл гэдэг зүйлийг их авч байна. Таны хувьд өдрийн зээлийг хэр их хэмжээгээр авч байна вэ?
-Бараа татах хэмжээнээс хамаарч авдаг. Орлого ихтэй үед ахиухан авна. Багатай үед авдаггүй. Орлого багатай үед авах юм бол төлж чадахгүй эрсдэл орох магадлалтай.
-Нууц биш бол хэдэн төгрөг авах уу?
-Хоёр сая авна. Их авах юм бол төлж чадахгүй. Хичээл сургууль орох үе болон баяр ёслолоор ахиу бараа татах гэж авдаг.
-Хувь хүнээс хүү ихтэй мөнгө авч байхаар банк болон банк бусаас авч болдоггүй юм уу?
-Хувиараа наймаа хийж байгаа хүмүүс банкны зээл авахад их хүндрэлтэй байдаг. Бидэнд тэр болгон зээл олдоод байхгүй шүү дээ. Хувь хүнээс аваад хурдан эргэлтээ хийгээд явах нь амар байдаг. Гэхдээ эрсдэлтэй шүү.
-Эрсдэлтэй мэдэж байж яагаад өдрийн зээл аваад байгаа вэ?
-Өөр арга байхгүй байна шүү дээ. Амьдралдаа хэдэн төгрөг олох гэж байгаа болохоор аль болохоос болохгүй хүртэл явна биз дээ. Ер нь хувиар бизнес хийж байгаа хүмүүсийг манай төр засаг дэмждэггүй шүү дээ. Хэрэв манай арилжааны банкнуудын санхүүгийн зээл нь уян хатан байсан бол ингэж өдрийн зээл гэдэг бий болохгүй байсан байх. Банкны зээл уян хатан биш болохоор хувь хүмүүс хүүтэй мөнгө зээллэж эхэлж байна гэж боддог. Наймаа хийж байгаа бидний хувьд банкнаас зээл авна гэж хүлээж байхаар хувьд хүнээс мөнгө зээлээд хурдан бараа явж ирээд зарж борлуулахаа боддог.
-Таниас өөр өдрийн зээл авдаг хүмүүс байна уу?
-Байлгүй яахав дээ. Бараг хүн бүхэн авч байгаа байх.
Санхүүгийн зохицуулах хорооны зохицуулалтад байгаа албан ёсны зөвшөөрөлтэй аж ахуйн нэгжүүд өдрийн зээл олгох боломж байдаггүй
Ингээд Санхүүгийн зохицуулах хорооны Хэвлэл мэдээлэл хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Д.Энхболдбаатар” Санхүүгийн зах зээл дээр хэд хэдэн төрлийн тоглогчид байдаг. Тухайлбал банк, банк бус санхүүгийн байгууллага, үнэт цаасны зах зээл, даатгалын зах зээл, хадгаламж зээлийн хоршоо гэсэн үндсэн таван төрлийн тоглогч байдаг. Арилжааны банкнуудыг Монголбанк зохицуулдаг. Бусад банк бус санхүүгийн байгууллага хадгаламж зээлийн хоршоо, үнэт цаас гэсэн субъектүүдийг санхүүгийн зохицуулах хороо зохицуулдаг. Санхүүгийн зохицуулах хорооны зохицуулалтад байгаа албан ёсны зөвшөөрөлтэй аж ахуйн нэгжүүд өдрийн зээл олгох боломж байдаггүй. Өдрийн зээл гэдэг зүйлийг олгодоггүй. Харин сар жилээр зээлийг олгож явдаг. Сарын хүү гэж юм тооцдог. Мөн Монгол гаргасан журам дүрмийг дагаж мөрдөж ажилладаг. Монгол банкнаас гаргасан дүрэм журмыг дагаж мөрдөж ажиллахаар өдрийн зээл гаргах боломж байхгүй. Өдрийн зээлийг хувьд хүмүүс өөр хоорондоо харилцан тохиролцож, иргэний хуулийн дагуу гэрээ байгуулж өгч авалцаж байгаа санхүүгийн харилцаа” гэв.
Улсын хэмжээд 300 мянга гаруй худалдаа наймаа эрхэлж байгаа иргэд бий тоо судалгаа байна. Тэний 10 хувь нь өнөөдөр мөнгө хүүлэгчдэд өр зээлтэй. Манай банк санхүүгийн байгууллага зээл олгохдоо өндөр шалгуур тавьж иргэд рүү чиглэсэн зээлийн таатай орчин бүрдүүлээгүй. Үүнийг далимдуулан гарч ирсэн Мөнгө хүүлэгчдийг хэн зогсоох ёстой вэ. Зээлсэн мөнгөний хүүгээ олж авч чадахгүй байгаа мөнгө хүүлэгч, үндсэн зээлээ төлсөн ч зээлийн өндөр хүүгээ төлөөгүй зээлдэгч хоёрын хэн нь хохирогч вэ гэх асуултыг үлдээе?
