ӨМӨЗО: Ховор эрдэнэ болсон хонины яс

Хонины ясыг 6000 юаниар худалдлаа – \”Хонины яснаас нэгийг ч үлдээлгүй урлаж, 6000 гаруй юаниар худалдсан” гэж Мандахын ярихыг сонсоод их гайхсан юм. \”Хаягдлыг эрдэнэ болгон хувилгагч” гэж Мандахыг онож хэлсэн үг. Амьд хонины зах зээлийн ханш мянган юанийн наана цаана хэлбэлзэж байгаа энэ үед хонины яс нь 6000 юань хүрнэ гэхээр гайхахгүй хүн үгүй биз. Мандах чухам ямар онцгой хүн бэ?

Жижиг зүйлээс улбаалан 1000 бүтээлийн эзэн болов

Мандах жирийн нэг төрийн албан хаагч, онцгой увдис байхгүй нь мэдээж хэрэг. Гэвч тэрээр эрхийдээ эрдэмтэй, долоовортоо домтой гэдэг нь илхэн. Түүний өөрийнх нь үгээр бол \”Явсан хүн яс зууна” гэнэ. Гайхалтай төрөлх авьяас, сонирхолтой уран сэтгэмж, цуцашгүй хөдөлмөр л түүнийг хаягдмал ястай хувь ерөөлтэй болгож, төрийн албан хаагчаас сийлбэрч, уран бүтээлч түүгээр ч барахгүй багш, өвлөн уламжлагч болгож алдаршуулжээ.

Арван гурван настайдаа морины хусуур урлаж байсан Мандах гар урлалын тал дээр төрөлхийн авьяастай. Аав ээжийнх нь дээд удамд хийд урлах, бурхан зурдаг уран бүтээлч байсан бөгөөд ээж нь ч үйл оёдолдоо уран хүн байжээ.

Талын малчны үр садын хувьд \”Богтосыг буруу талаас нь, харьтыг хажуу талаас нь”, \”Өлсөхөд өл бугын эвэр зөөлөн, цадахад цагаан хурганы сүүл хатуу” гэх мэтчилэн улаан идээ, тэр тусмаа ясанд холбогдсон олон ёс заншлуудыг андахгүй нэгэн. Гэтэл Мандахыг ясаар уран бүтээл урлахтай холбосон нь гэнэтийн нэгэн тохиол байжээ. 2000 онд Мандахын зээ хүүгийн сурах бичиг дээр гардаг ясны тухай нэрийдэл нь нутгийнх нь хэл хэллэгээс зөрж байгааг мэдэж их санаа зовжээ. \”Харьтын яс” яагаад \”Атгалын яс” болов? Яавал хүүхэд багачуудад малын ясны нэрийдлийг зөв таниулах вэ гэж бодоход хүргэж гэнэт ясан урлал хийж бодол төржээ. Тэгээд хонины харьт болон далны ясыг нийлүүлэн морин хуурын дүрс сийлж, олон ч хүний хүндэтгэлийг хүлээсэн бөгөөд ууган ясан сийлбэрийн бүтээл нь мэндэлжээ.

Сайхан эхлэл бол амжилтын хагас. Атар талын цэцэг, ажилч хүний бүтээл адилхан өнөр байдаг аж. Морин хуураас эхлээд төрөл бүрийн амьтан, таван хошуу мал, арван хоёр жил, монгол соёл, ахуй амьдралын агуулга бүхий 1000 гаруй бүтээл нэг хонины ясан дээр амилжээ.

– Ясан урлалын бүтээл хийхэд бидэнд бор материал, яс дутах юм биш. Гэвч шууд хэрэглэж болохгүй, заавал ясаа хагас сар дэвтээгээд цусыг нь авна. Дараа нь дахин хужиртай усанд чанаж тосыг нь гаргана. Үгүй бол дотроосоо муудах магадлалтай. Дараа нь өнгө оруулж, бактерийг нь устгаж, ариутган, сийлэхэд бэлэн болгоно. Ер нь нүд, гар, сэтгэл гурав төвлөрсөн цагт сайхан бүтээл гардаг. Яс хатуу юмуу хэврэг байх нь ялгаатай. Нас гүйцсэн тэмээний яс бол чулуу л гэсэн үг гэж Мандах гуай хуучилна.

Мандахын ясан урлалын бүтээлийн нэг онцлог нь малын ясны уг хэв дүрсийг алдагдуулдаггүйд байгаа юм. Энэ нь хүүхэд багачуудад малын ясыг таниулах, нэрийдлийг мэдүүлэхэд гол утга учир оршиж байгаа юм. Бүхий л ясыг дүрсээр нь шилж, аман хүзүү дээр нь эрвээхийн дүрс, хатан хүзүүн дээр нь хүн сийлнэ.

Санаа зөв бол заяа зөв. Яг л ид шидтэй л гэмээр 500 гр нь 0.2 юань хүрэхгүй хаягдал болж байсан яс Мандахын гараар дамжвал хэдэн зуу хэдэн мянган юанийн урлагийн бүтээл болно. \”Эрийн гурван наадам” нь Мандахын төлөөлөх бүтээл болно. Зарим хүн хэдэн арван мянган юанийн үнэ хэлсэн ч худалдаагүй аж. Бүтэн сар үхрийн далны ясан дээр сийлсэн тус бүтээлд овооны тахилга, гүрэм ном айлдаж байгаа лам, барилдаж буй бөх, давхиж байгаа хурдны морь, бэлчиж байгаа мал сүрэг гэх зэрэг нүүдэлчин  монгол ахуй амьдралын бор зургийг тод харуулсан байдаг.

– Сийлбэрээ үүрээд Жэжян мужийн И-Ү дэлхийн үзэсгэлэнд оролцож байсан. Тэр газрын хүмүүс ясыг хаш ч юм уу гэж андуурч байсан удаатай. Гадаадын хүмүүс их сонирхож байсан ч хорио цээрийн бичиг, ариутгалын бичиг асуугаад авахаас татгалзсан. И-Ү дэлхийн үзэсгэлэнд очоод ясан урлалыг дэлхийн зах зээлд гаргая гэвэл холбогдох бичиг баримт, сав баглаа боодол, гэрчилгээний бичиг чухал гэдгийг ойлгосон. Ингээд бүхий л бичиг баримт, үнэмлэхийг бүгдийг бүртгүүлж, 2012 онд \”Мандах” шошгоо бүртгүүлсэн.

Үнэ төлбөргүй сургалт явуулж шавь хүмүүжүүлэв

– Эдгээр ясан урлалын бүтээлийг хошуу наадмын үзэсгэлэнгээс хараад их гайхсан. Суръя гэсэн бодол ч төрсөн. Гэвч малчин хүнд тийм зав чөлөө хаана байхав дээ. Эвтэй дөрвөн амьтан болон луу нь гайхалтай харагдаж байсан. Таньж мэдэхгүй зүйл ч олон байсан тухайгаа Мандахын дэлгүүрт ирсэн малчин Үнэнч хуваалцаж байв.

Дархан хүн бурхан ухаантай гэдэг. Олон арван хүүхэд багачууд, дүү нартаа энэхүү соёлоо таниулъя гэвэл заавал сургууль дээр очих хэрэгтэй байсан. Мандах Сөнид баруун хошууныхаа дунд сургуульд ямар ч үнэ төлбөргүйгээр ясан урлалын сургалт явуулаад 4 жилийн нүүр үзжээ.

– Сурах дур сонирхолтой хүүхдүүдээ харахад сэтгэл дүүрэн явдаг. Гайгүй ур дэмтэй шавь нар маань олон бий хэмээн Мандах ярив.

– Ийм настай хүн ажлын зав чөлөөгөөрөө ясны урлалыг зааж байхад нь өөрийн  сайн  дураараа суръя гэж зориг шулуудсан. Багш учгийг тайлаад өгвөл бид өөрсдөө сэтгэж бүтээхийг хичээдэг гэж шавь Үзэм хонины аман хүзүүний ясаар урласан эрвээхийгээ гаргаж үзүүллээ.

Мандахын гэргий Нарантуяа: – Анх хийж байх үедээ өвгөн маань өдөржин ястай ноцолдож, хувцаснаас нь элдэв үнэр үнэртээд хүний төрхгүй явдаг байхад нь их дургүйцдэг байснаа нуухгүй ээ. Сүүлд нь олон сайхан бүтээл гаргаж, олон шавьтай боллоо. Ийнхүү түмэн олныхоо хүндэтгэлийг хүлээсэнд нь би баярлаж явдаг. Таван хошуу мал чинь талын тана сувдаар барахгүй яс нь ч эрдэнэ гэдгийг олон хүмүүст таниулж, нохой идэхгүй ясыг эрдэнэ болгож чадсан. Сүүлийн үед хот хөдөөгийн зарим хүмүүс өөрийн цуглуулсан малын ясаа дэлгүүрт хүргэж ирдэг болсон. Эзгүй түгжээтэй байвал үүдэнд тавиад явчихсан байдаг гээд борлуулалтын ажлыг хариуцдаг тэрээр үнэ ханшийг нь танилцууллаа. \”Үхрийн сүүжний ясан дээр сийлсэн \”Загас ба тогоруу” 10 мяган юань хүрсэн, тэмээний хүзүү, үхрийн ахар ууц, үхрийн сээр, хонины богтосны жалгаар хийсэн \”Эвтэй дөрвөн амьтан”-г таван мянгаар худалдаж, тэмээний хүзүүний яс болон богтос ясаар сийлсэн луу 20 мянган юаньд хүрсэн. Одоогийн байдлаар АНУ, Япон, Тайван зэрэг улс оронд борлуулагдсан гэж \”Бизнесийн нууц”-аа задлав.

Улаанцавын иргэн Зоригт Мандахаас ясан урлал сураад жил гаруй болж байна. Мандах ч амьдралд нь аль болохоор дэм болохыг хичээж мэргэжлээ харамгүй зааж, мөнгө төгрөгөөр тусална.

– Хөгжлийн бэрхшээлтэй болохоор өөр юм хийж чадахгүй, ясан урлалын талаар Мандах багшаас их юм сурсан. Энэ ажлаа сайн хийвэл амьдралдаа зөв гэж Зоригт итгэл дүүрэн ярьж байлаа. Оёсоор оёсоор уран болж, оролдсоор оролдсоор дархан болдог учиртай. Зоригт одоо дөч гаруй бүтээлтэй, цөөн хэдийг нь худалдаж, нэг бүтээл нь бас хошууны хэмжээний тэмцээнд ороод шагнал хүртэж байсан.

Хоршоо байгуулж мэргэжил нэгтнүүдэд хүслийн замч болов

Хөдөөгийн малчин залуус миний сургалтад суудаг. Зарим нь ясан урлалаа бусад засал чимэглэл, зурж төлөвлөх ажилтай уялдуулж, орлогоо нэмэгдүүлэн, амьдралаа дээшлүүлж байна. Ер нь ясан урлал нь монгол үндэстний бас нэг уламжлалт соёлын өв билээ. Энэхүү соёлын төлөөлөгч өвлөн уламжлагч болсны хувьд ясан урлалд хамрагдаж байгаа тэдгээр эчнээ гүн соёлын зүйлийг хойч үедээ таниулах бол миний үүрэг. 2011 онд Сөнид баруун хошууны ясан урлалын тусгай хоршоо байгуулж, нэлээд гишүүнтэй болсон. Ер нь авьяастай залуус, хотод ажилгүй байгаа хүмүүс, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг энэхүү урлагт сургавал амьдралд нь тус дэм болно. Мөн үүнийгээ бүтээгдэхүүн болгон орлогоо нэмэгдүүлэн, аялал жуулчлалын салбарт ч байр суурьтай болно гэдгийг туршлага гэрчлээд байна гэв.

Эмээл дээрээ босоо, итгэл дээрээ зогсоо гэж үүнийг хэлнэ биз ээ.

Solongonews.mn